Audycja Polskiego Radia z 01.04.2004. Gawęda historyczna profesora Andrzeja Szwarca na temat przeobrażeń na progu XX wieku oraz nierównomiernego rozwoju ziem polskich:
- przyczyny słabego rozwoju ziem polskich w XIX wieku,
- zniesienie podziałów stanowych,
- narodziny burżuazji i pojawienie się robotników przemysłowych, 
- narodziny inteligencji,
- zwiększenie się mobilności społecznej i terytorialnej ludności ziem polskich,
- możliwość awansu społecznego dzięki zdobyciu wykształcenia oraz przedsiębiorczości,
- industrializacja i urbanizacja regionów ziem polskich,
- rolniczy charakter terenów wschodnich i północno-wschodnich,
- dynamiczny rozwój Warszawy,
- rozwój kolei żelaznej,
- wzrost przyrostu naturalnego oraz poprawa warunków sanitarnych,
- narodziny świadomości narodowej,
- powstanie antagonizmów narodowych,
- neoromantyczne akcenty w twórczości polskich pisarzy,
- stosunek do tradycji powstańczej,
- rozwój idei pracy organicznej.