INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY
iPSB
  wyszukiwanie zaawansowane
 
  wyszukiwanie proste
 
Biogram Postaci z tego okresu

Antoni Pruszyński h. Rawicz  

 
 
ok. 1735 - 1800-03-01
Biogram został opublikowany w latach 1984-1985 w XXVIII tomie Polskiego Słownika Biograficznego.
 
 
 
Spis treści:
 
 
 
 
 

Pruszyński Antoni h. Rawicz (ok. 1735–1800), stolnik w. kor. Był synem Wawrzyńca, zwanego «Kindiuszkiem» (zm. 1770), stolnika starodubowskiego, a następnie skarbnika kijowskiego, i Katarzyny z Humnickich, córki Michała, cześnika wiskiego.

P., znany powszechnie w Łuckiem na Wołyniu jako «Mater Dei» (od stale używanego zwrotu), dziedziczył Sarny (zwane też Dorotyczami) nad dolną Słuczą, klucze: Bereźnicę nad Horyniem, Pustomyty, Sienno, Korościatyn, Woronów, Myczów z Malatynem, Moszczanem, Siedliszczem, oraz wielkie obszary leśne na pograniczu Polesia: Rokitno, Borową i Kurpiłówkę. Procesował się o klucz Huszcza (Hoszcza) ze spadkobiercami woj. kijowskiego Adama Kisiela. Miał (ok. r. 1784) wieś Woskodawy z tego klucza. Wszystkie te wymienione dobra położone były w pow. łuckim na Wołyniu. Ponadto posiadał Kotelnię w pow. żytomierskim woj. kijowskiego. W r. 1772 otrzymał urząd wojskiego mniejszego pow. owruckiego w woj. kijowskim. Z ramienia sejmu rozbiorowego 1773–5 r. został członkiem komisji do rozsądzenia spraw sukcesyjnych dóbr Wielhor na Wołyniu. Dn. 22 I 1777 awansował na wojskiego mniejszego woj. kijowskiego, a 5 V 1784 otrzymał urząd stolnika w. kor. W r. 1785 dostał Order Św. Stanisława, a w r. 1789 Order Orła Białego. Nie wiadomo, czy P. występujący jako szambelan królewski czy jego krewny został deputatem na Trybunał Kor. w l. 1790–1 z woj. wołyńskiego pod marszałkostwem Filipa Nereusza Olizara. P., podobnie jak brat Stanisław, był stronnikiem Stanisława Augusta. W r. 1790 podobno ofiarował Rzpltej, wystawiony własnym sumptem, oddział 150 kawalerzystów; wiadomość ta dotyczy jednak zapewne erekcji chorągwi bratanka Józefa Pruszyńskiego. Hieronim Sanguszko, woj. wołyński, zagajając 16 XI 1790 w Łucku wołyński sejmik przedsejmowy, wysunął na marszałka koła P-ego, lecz silna opozycja przeforsowała na tę funkcję Antoniego Pułaskiego. Nie wiadomo, czy to on («Antoni Pruszyński»), czy też jego kuzyn regent ziemski krzemieniecki (1783–95) brał udział od 14–18 II 1792 w krzemienieckim sejmiku na pow. krzemieniecki i nadsłucki, gdzie został asesorem przy marszałku Filipie Radzimińskim, cześniku wołyńskim, a w kilka miesięcy później wybrany był na konsyliarza konfederacji targowickiej woj. wołyńskiego i brał udział w sesjach konfederackich w Dubnie. Po upadku Polski dobra P-ego znalazły się w zaborze rosyjskim.

P. łożył wielkie sumy na cele kościelne. Ufundował w r. 1781 kościół parafialny p. wezw. Św. Antoniego Padewskiego w Kotelni. Łożył podobno na odbudowę budynków dla kolegium pijarów w Dąbrownicy na Polesiu, przyczynił się do budowy klasztoru Bernardynów i szkoły w Łucku. Klasztorowi Dominikanów w Niewirkowie na Wołyniu ofiarował wieś Malatyn, stanowiącą część klucza pustomyckiego. Zmarł 1 III 1800 w Sarnach; pochowany został na cmentarzu w Bereźnicy.

Pierwszą żoną P-ego była Katarzyna, córka Daniela Małachowskiego, sędziego ziemskiego żytomierskiego, a drugą Rozalia z Olizarów, córka Konstantego (zob.). Z pierwszego małżeństwa miał syna Jana, który walczył w obronie Pragi w r. 1794. Z drugiego małżeństwa pozostawił 4 synów: Erazma, właściciela Pomorzan, konsyliarza wołyńskiego konfederacji targowickiej, prezesa sądów wołyńskich, Alojzego, Władysława i Hipolita, chorążego żytomierskiego (1801), oraz dwie córki: Elżbietę, zamężną za Hieronimem Kaszowskim (1769–1833), marszałkiem szlachty pow. łuckiego (1805), i Salomeę, żonę jego brata Ignacego (zm. 1830).

 

Fot. portretu, znajdującego się ongiś w kościele w Sarnach na Wołyniu, w „Genealogii Pruszyńskich…” po k. 62 (AGAD); – Słown. Geogr., (Kotelnia, Sarny); Boniecki, VIII; Niesiecki, X (z błędami); Uruski, VI, XIV; Żychliński, XIII, XVIII; Łoza, Hist. Orderu Orła Białego; tenże, Kawalerowie; – [Iwanowski E.] Heleniusz E., Rozmowy o Polskiej Koronie, Kr. 1873 I 684; Korzon T., Sprawa miejska w Sejmie Czteroletnim, w: Odrodzenie w upadku, W. 1975; Nanke Cz., Szlachta wołyńska wobec konstytucji trzeciego maja, Lw. 1907 s. 15; [Rolle A. J.] Dr Antoni J., Wybór pism, Kr. 1966 II; Rulikowski E., Opis powiatu kijowskiego, Kijów 1913 s. 197, 199; Sobolewski F., Dzieje kościoła parafialnego w Bereźnicy na Wołyniu, „Roczn. Wołyński” T. 7: 1938 (Równe); – Kalendarz Polityczny dla Król. Pol. i W. Ks. Lit., 1777, 1791; Kalendarz Polityczny Warszawski, 1778; Kolęda Warszawska, 1770–3; Magier, Estetyka Warszawy; Vol. leg., VIII 562; – „Wiad. Warsz.” 1770 nr 33 suplement; – AGAD: Nabytki 341, Pruszyński P., Genealogia rodziny Pruszyńskich h. Rawicz, W. 1969 (mszp.); Arch. Państw. w Kr.: Arch. Pomorzańskie Pruszyńskich; B. Czart.: rkp. 886; B. PAN w Kr.: rkp. 2974, 2984, 3005.

Wacław Szczygielski

 

 
 
 
Za treści publikowane na forum Wydawca serwisu nie ponosi odpowiedzialności i są one wyłącznie opiniami osób, które je zamieszczają. Wydawca udostępnia przystępny mechanizm zgłaszania nadużyć i w przypadku takiego zgłoszenia Wydawca będzie reagował niezwłocznie. Aby zgłosić post naruszający prawo lub standardy współżycia społecznego wystarczy kliknąć ikonę flagi, która znajduje się po prawej stronie każdego wpisu.

Media

 
 
     
Mecenas
 
Uzywamy plików cookies, aby ułatwić Ci korzystanie z naszego serwisu oraz do celów statystycznych. Jeśli nie blokujesz tych plików, to zgadzasz się na ich użycie oraz zapisanie w pamięci urządzenia. Pamiętaj, że możesz samodzielnie zarządzać cookies, zmieniając ustawienia przeglądarki.
Informację o realizacji Rozporządzenia o Ochronie Danych Osobowych (RODO) przez FINA znajdziesz tutaj.