INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY
iPSB
  wyszukiwanie zaawansowane
 
  wyszukiwanie proste
 
Biogram Postaci z tego okresu
 Artur Potocki     

Artur Potocki  

 
 
1850-06-14 - 1890-03-26  
Biogram został opublikowany w latach 1982-1983 w XVII tomie Polskiego Słownika Biograficznego.
 
 
 
Spis treści:
 
 
 
 
 
Potocki Artur (1850–1890), konserwatywny polityk galicyjski. Ur. 14 VI w Krzeszowicach, był synem Adama (zob.) i Katarzyny z Branickich (zob.), starszym bratem Andrzeja (zob.). P. początkowo uczył się w domu, a od r. 1864 uczęszczał do Gimnazjum Św. Anny w Krakowie, gdzie w r. 1868 złożył egzamin dojrzałości. Mieszkał w Krzeszowicach, Łańcucie i Białejcerkwi (1863) lub podróżował z ojcem za granicę. W l. 1868–9 bez większego powodzenia uczył się w Paryżu (m. in. w konwikcie jezuitów) i brał lekcje śpiewu. W styczniu 1870 przeniósł się na wydział filozoficzny uniwersytetu wrocławskiego, był tam sekretarzem, a następnie prezesem polskiego Tow. Literacko-Słowiańskiego (1870–2) oraz sekretarzem Kółka Towarzyskiego Akademików Wrocławskich Narodowości Polskiej. Nauka szła mu ciężko, przerwał ją po śmierci ojca; odbył roczną służbę wojskową w pułku strzelców w Třeboň w Czechach, 1 XI 1873 przeszedł do rezerwy jako porucznik i zajął się administracją olbrzymich majątków własnych oraz dóbr krewnych (wg Wojciecha Dzieduszyckiego administrował ogółem 3 000 000 morgów ziemi). Cieszył się opinią wzorowego gospodarza. Dobra P-ego składały się z czterech kompleksów: Krzeszowice z przyległościami w pow. chrzanowskim, Mędrzechów w Tarnowskiem, Staszów w Król. Pol. oraz Biała Cerkiew na Ukrainie. W dobrach krzeszowickich miał kopalnie marmuru, galmanu, węgla kamiennego (Tenczynek, Siersza), huty cynkowe, gorzelnie, browary, cegielnie. Prowadził nowoczesne gospodarstwo rybne. W majątkach wołyńskich i ukraińskich miał cukrownie, w Buczaczu założył wytwórnię makat jedwabnych. Zamiłowany hodowca ryb i myśliwy, wspólnie z Adamem Sapiehą, Konstantym Branickim i Romanem Potockim założył «Współkę myśliwską». W r. 1883 opracował statut zapewniający wszystkim oficjalistom, ich wdowom i dzieciom, pensję emerytalną i wsparcie materialne. W r. 1873 na Wystawie Powszechnej w Wiedniu prezentował marmury krzeszowickie, galman, wyroby cynkowe z huty «Artur» (roczna produkcja 25 000 cetn. cynku), węgiel z kopalni «Katarzyna» i uzyskał liczne medale. W r. 1878 został członkiem honorowym Tow. Przemysłowców Polskich we Wrocławiu. W r. 1887 był prezesem Komitetu Wystawy Krajowej Rolniczo-Przemysłowej oraz Sztuk Pięknych w Krakowie, na której prezentował wyroby górnicze i konie oraz bydło ze swych majątków. Do zbiorów krzeszowickich przyłączył resztki biblioteki Potockich z Zatora.
 
Działalność polityczna P-ego związana była z jego pozycją w galicyjskim życiu społeczno-gospodarczym. Ojciec nakłonił go do śledzenia obrad sejmowych, co P. traktował jako ciężki obowiązek, potrafił jednak krytycznie i trafnie charakteryzować prace i dyskusje sejmowe. Wciągnięty do ściślejszej współpracy przez stańczyków, samodzielnej roli nie pełnił. Od 1 X 1875 był jednym ze współwłaścicieli „Czasu”, a od 1 VII 1880 wraz z Franciszkiem Kluczyckim został właścicielem jego drukarni. Działalność publiczną P. rozpoczął w r. 1875 jako członek Wydziału Rady Powiatowej w Chrzanowie; 12 VII 1884 został marszałkiem powiatu chrzanowskiego. W czerwcu 1878 brał udział w opracowywaniu „Expose” na temat spraw polskich i przekazywał pismo uczestnikom kongresu berlińskiego. W r. 1880 przyjmował cesarza Franciszka Józefa w pałacu «pod Baranami» w Krakowie. W r. 1881 został szambelanem cesarskim, a w r. 1889 dożywotnim członkiem Izby Panów. Przez kilka lat związany był przyjaźnią z arcyks. Rudolfem. Dn. 29 V 1883 został jednogłośnie wybrany na posła do Sejmu Krajowego z okręgu gmin wiejskich Chrzanów–Jaworzno–Krzeszowice. Dobry mówca, w sejmie działał w komisjach: budżetowej (sprawozdawca i przewodniczący, 1888), propinacyjnej, rybackiej (sprawozdawca i przewodniczący, 1885–7), powodziowej (1884). Przedstawiał wnioski i przemawiał w sprawach regulacji rzek, melioracji wodnych, finansów krajowych, budowy dróg i kolei. Poważną rolę odegrał w reformie prawa propinacji. Równocześnie brał udział w pracach rządowych komisji w Wiedniu (m. in. w r. 1888 dotyczących produkcji alkoholu w Austrii).
 
P. miał udział w zarządach licznych organizacji i instytucji. Od r. 1877 był członkiem Komitetu, a w l. 1887–9 prezesem Tow. Rolniczego w Krakowie, od r. 1884 członkiem Rady Nadzorczej, a w l. 1887–90 prezesem Tow. Wzajemnych Ubezpieczeń w Krakowie. Był członkiem rad nadzorczych: od r. 1880 Länderbanku w Wiedniu, od r. 1887 Banku Galicyjskiego dla Handlu i Przemysłu w Krakowie, Galicyjskiego Tow. Kredytowego Ziemskiego w Krakowie. Należał do Galicyjskiego Tow. Łowieckiego (od r. 1876 członek Wydziału), Tow. Rybackiego w Krakowie (od r. 1880), Galicyjskiego Tow. Leśnego (od r. 1884 członek honorowy), Ornitologische Verein w Wiedniu (od 1 V 1883). W r. 1887 wspólnie z Władysławem i Jerzym Czartoryskimi oraz A. Sapiehą zorganizował «Komitet Galicyjski», wspomagający Bank Ziemski w Poznaniu, w celu skutecznej obrony przed kolonizacyjną polityką Bismarcka. W r. 1882 wszedł (na propozycję Józefa I. Kraszewskiego) do Rady Nadzorczej Macierzy Polskiej. Powszechne uznanie zyskało P-emu wyłożenie (w formie długoterminowego kredytu) sumy ok. 500 000 złr. na spłatę zadłużenia chłopów powiatów chrzanowskiego i krakowskiego, którym po krachu Banku Włościańskiego w r. 1884 groziła licytacja. Nie udały się natomiast jego zabiegi (podejmowane razem z A. Sapiehą) uzyskania od cesarza Franciszka Józefa pożyczki na załatwienie sprawy Banku Włościańskiego. W r. 1884 stał na czele Komitetu powodziowego i osobiście kierował akcją ratunkową w widłach Wisły i Sanu. Od r. 1881 zasiadał w krakowskiej Radzie Miejskiej. Kontynuując tradycję rodzinną był członkiem krakowskich instytucji charytatywnych: Tow. Dobroczynności oraz Arcybractwa Miłosierdzia i Banku Pobożnego. Należał do założycieli Tow. dla Upiększania Krakowa i Okolicy (1888), Tow. Sztuk Pięknych w Krakowie (1888), Tow. Tatrzańskiego (członek Wydziału), zasiadał w Zarządzie Tow. Muzycznego w Krakowie (1877).
 
P. nie stał się przywódcą stronnictwa jak jego ojciec, ale potrafił doprowadzić do ścisłej współpracy konserwatystów krakowskich i podolaków, przede wszystkim w Sejmie Krajowym. Mikołaj Zyblikiewicz i Kazimierz Grocholski darzyli go pełnym zaufaniem. Nie jednał P-emu popularności w Galicji lojalizm w stosunku do dworu i rządu wiedeńskiego. Przez kilka lat na życiu politycznym Galicji ciążył antagonizm między P-m a A. Sapiehą. Ostatecznie połączyła ich sprawa poznańskiego Banku Ziemskiego, a zwłaszcza przeciwdziałanie prowokacyjnemu spiskowi w Galicji (1887–8) w związku z kryzysem bułgarskim przy udziale wojskowych czynników austriackich. W tej sprawie P. interweniował u cesarza Franciszka Józefa. Dwukrotnie przewodniczył P. polskim pielgrzymkom do Rzymu. Wraz z Janem Matejką przekazał w r. 1883 (z okazji dwusetlecia odsieczy wiedeńskiej) papieżowi obraz: Sobieski pod Wiedniem, który na jego zlecenie skopiował w srebrze Józef Hakowski dla katedry Wawelskiej. W r. 1888 przewodniczył pielgrzymce na jublieusz Leona XIII. Zmarł 26 III 1890 w Krzeszowicach na raka gardła, pochowany został w grobach rodzinnych w kościele krzeszowickim.
 
Żonaty od r. 1877 z Różą z Lubomirskich (13 IV 1860–12 V 1881), córką Eugeniusza i Róży z Zamoyskich, miał P. córki: Różę (ur. 6 V 1878), żonę Macieja Radziwiłła, oraz Zofię (ur. 18 IV 1879), żonę Zdzisława Tarnowskiego.
 
 
 
Podob. w: Dębicki L., Tarnowski S., Artur hr. Potocki, Wspomnienia pośmiertne, Kr. 1890; – Oesterr. Biogr. Lexikon, 1981 Lf. 38; Borkowski J. Dunin, Polacy dygnitarzami austriackimi, Lw. 1890; Słown. Pracowników Książki Pol.; – Achremowicz E., Żabski T., Towarzystwo Literacko-Słowiańskie we Wrocławiu 1836–1886, Wr. 1973; Kieniewicz S., Adam Sapieha, Lw. 1939; Leniek, Książka pamiątkowa Gimn. św. Anny; Lippoman J. A., Pamiętnik Towarzystwa Rolniczego Krakowskiego za czas od r. 1845 do 1895, Kr. 1898 s. 48 (podob.), 49–51, 112–14; Łazuga W., Michał Bobrzyński, W. 1982; Mrazek J., Monografia Towarzystwa Wzajemnych Ubezpieczeń w Krakowie, Kr. 1886 s. 351, 352, 368, 277; – Chłędowski K., Pamiętniki, Kr. 1957; Dzieduszycki W., Listy ze wsi, Lw. 1890 II 195–6; Giller A., Polacy na Wystawie Powszechnej w Wiedniu 1873 r., Lw. 1873 I 156, II 19, 139, 246; Hahn S., Reichsrath-Almanach für die Session 1885/1886, Prag 1886; Koźmian S., Pisma polityczne, Kr. 1903 s. 510–11, 552; Kossak W., Wspomnienia, W. 1973; Księga emerytalna dla oficjalistów, Kr. 1898; Markiewicz W., Duplika spadkobierców śp. Artura hr. Potockiego, Kr. 1893; Mieroszowscy S. i S., Wspomnienia lat ubiegłych, Kr. 1904; Nowolecki A., Pamiątka podróży cesarza Franciszka Józefa I po Galicji, Kr. 1881; Popiel P., Pamiętniki (1807–1892), Kr. 1927; Potocka A., Mój pamiętnik, W. 1973; Spraw. stenogr. sejmu krajowego galicyjskiego, 1883–9; Szematyzmy Król. Galicji, 1875–90; W sprawie Banku Ziemskiego, Kr. 1888; – „Czas” 1889 nr 126, 1890 nr 72, 79, 120; „Gaz. Lwow.” 1890 nr 71, 72; „Gaz. Narod.” 1890 nr 72–4, 79; „Kłosy” 1890 nr 1293 s. 231, 236 (fot.); „Nowa Reforma” 1890 nr 71–4; „Przegl. Pol.” 1890 t. 96 s. 439–59; „Tyg. Illustr.” 1890 nr 13 s. 196 (rys.), nr 14 s. 215; – Arch. Państw. w Kr.: AKP sygn. 369, 378, 446, 534, 552–559; B. Jag.: rkp. 6527, 7891, 8076; B. Ossol.: rkp. 6222, 7182, 11787, 13659; B. PAN w Kr.: 4691, 6433, 7143, 7205, 7971 (fot.).
 
Jerzy Zdrada
 
 
 
 
 
Za treści publikowane na forum Wydawca serwisu nie ponosi odpowiedzialności i są one wyłącznie opiniami osób, które je zamieszczają. Wydawca udostępnia przystępny mechanizm zgłaszania nadużyć i w przypadku takiego zgłoszenia Wydawca będzie reagował niezwłocznie. Aby zgłosić post naruszający prawo lub standardy współżycia społecznego wystarczy kliknąć ikonę flagi, która znajduje się po prawej stronie każdego wpisu.

Postaci powiązane

  więcej  
 

Postaci z tego okresu

 

Placyd Jankowski

1810-09-20 - 1872-03-11
pisarz
 

Adam Pajgert

1829-11-21 - 1872-07-21
poeta
 
 

Lucjan Żeligowski

1865-10-17 - 1947-07-09
generał broni WP
 
więcej  
  Wyślij materiały Wyślij ankietę
 
     
Mecenas
 
Uzywamy plików cookies, aby ułatwić Ci korzystanie z naszego serwisu oraz do celów statystycznych. Jeśli nie blokujesz tych plików, to zgadzasz się na ich użycie oraz zapisanie w pamięci urządzenia. Pamiętaj, że możesz samodzielnie zarządzać cookies, zmieniając ustawienia przeglądarki.
Informację o realizacji Rozporządzenia o Ochronie Danych Osobowych (RODO) przez FINA znajdziesz tutaj.