INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY
iPSB
  wyszukiwanie zaawansowane
 
  wyszukiwanie proste
 
Biogram Postaci z tego okresu

Bogdan Marian Wincenty Ronikier  

 
 
1873-08-28 - 1956-01-04
Biogram został opublikowany w latach 1989-1991 w XXXII tomie Polskiego Słownika Biograficznego.
.
 
 
 
Spis treści:
 
 
 
 
 

Ronikier (Jaxa-Ronikier) Bogdan Marian Wincenty (1873–1956), dramaturg i powieściopisarz. Ur. 28 VIII w Korytnicy (gub. siedlecka) w środowisku bogatego ziemiaństwa. Był prawnukiem Michała Aleksandra (zob.), najmłodszym synem Adama (1818–1873) i jego drugiej żony Wandy z Chrzanowskich.

Do gimnazjum uczęszczał R. w Warszawie, Częstochowie i Piotrkowie. Studiował w Dreźnie, podjął także naukę w Berlinie i Lipsku; w r. 1899 ukończył wydział matematyczno-filozoficzny w Monachium. Miał też studiować historię literatury polskiej na Wydz. Filozoficznym UJ (jako wolny słuchacz?). Następnie wrócił do Warszawy, gdzie przez pewien czas redagował tygodnik „Kurier Świąteczny”. Próbował też – bez powodzenia – prowadzić zakład inhalacyjno-leczniczy. Przede wszystkim jednakże zajmował się R. działalnością literacką. Swe utwory podpisywał pseud. lub nazwiskiem Jaxa-Ronikier. Na jego twórczość składały się liryki, dramaty obyczajowe, powieści historyczne, melodramaty powieściowe, prace wspomnieniowe i o charakterze społeczno-dydaktycznym oraz politycznym, a także artykuły krytycznoliterackie, felietony z dziedziny psychologii, etyki i sztuki współczesnej. Większość utworów publikował na łamach czasopism, głównie warszawskich: m. in. „Wędrowca”, „Kuriera Codziennego”, „Tygodnika Ilustrowanego”, a także krakowskiego „Życia” (1899). Redagował tygodnik „Kurier Świąteczny”.

R. debiutował jako uczeń ok. r. 1890 wierszami i nowelkami w ulotnych gazetkach studenckich. Rozgłos i opinię obiecującego literata przyniosły mu dwa obyczajowe utwory dramatyczne: Nieszczęśliwi (napisany w r. 1894, wystawiony 23 VII 1896) oraz Czy warto? (wystawiony 13 II 1897 w Krakowie); one też zadecydowały ostatecznie o wyborze kariery literackiej przez R-a. Znaczne uznanie krytyki przyniosły mu dwie następne sztuki obyczajowe: Zgaszeni (wystawiona 27 V 1899 w Krakowie) i zwłaszcza Kariera (wystawiona 26 I 1900 w Warszawie); obie zostały uhonorowane nagrodami na konkursie im. Ignacego Paderewskiego w r. 1899 w Warszawie. W dramatach tych R. penetrował mroczne strony ludzkiej psychiki. Nadto w l. 1901–4 wystawił sztuki: Współzawodnicy, Pliszka i Zawód, w których uderza obsesyjne wręcz zainteresowanie zbrodnią, występkiem obyczajowym itp. Charakterystyczny jest tu zwłaszcza Zawód, w którym bohaterka truje towarzyszkę życia ukochanego przez nią mężczyzny. W r. 1900 na łamach „Głosu Narodu” opublikował R. Alma Mater. Powieść na tle Słowiańszczyzny na rubieży XIII i XIV stulecia. W t. r. w „Kurierze Codziennym” wydrukował powieść Hrabia na Rostocku. Powieść z roku 1400 (wyd. osobne, W. 1911). Oba utwory, utrzymane w poetyce powieści historycznych J. I. Kraszewskiego, idealizowały średniowieczną przeszłość Polski. Spore uznanie wśród czytelników, zdecydowanie mniejsze jednak wśród krytyki, wzbudził tom nowel Sześć kobiet (W. 1903) oraz współczesno-obyczajowa powieść pt. Promienna toń (druk. w r. 1902 w „Wędrowcu”, wyd. osobne W. 1903), znajdujące się w nurcie «prozy dekadenckiej» zapoczątkowanym przez „Bez dogmatu” H. Sienkiewicza. Pierwszy okres literackiej działalności R-a zakończył utwór pt. Na przełomie. Powieść z dziejów polskiego mieszczaństwa (W. 1909) o akcji osadzonej w XVI w.

Dn. 2 VI 1906 R. ożenił się z kuzynką Ksawerą Chrzanowską, która wniosła w posagu pokaźny majątek. Akt ślubu sporządzony został w parafii Nabrodnie w pow. tomaszowskim, jednak na skutek sporów majątkowych pomiędzy R-em a rodziną panny młodej podpisany on został przez nowożeńców dopiero w r. 1908. Po ślubie R. zamieszkał wraz z żoną w zakupionym od Romana Ratowskiego majątku Łuczewo w Lubelskiem (pow. hrubieszowski). Częściej jednak nadal przebywał w Warszawie – prowadził tu bardzo ożywione życie towarzyskie w sferach stołecznej arystokracji, wśród której cieszył się z jednej strony opinią obiecującego literata, z drugiej zaś – utracjusza i karcianego hazardzisty.

Przełomowym wydarzeniem w życiu R-a stała się śmierć jego szwagra Stanisława Chrzanowskiego, zamordowanego 12 V 1910 w jednym z hoteli warszawskich. Oskarżony o to zabójstwo, dokonane w zmowie z innymi osobami, R. stanął przed Sądem Okręgowym w Warszawie 4 IX 1911. Motywem morderstwa miało być usunięcie S. Chrzanowskiego jako pierwszego spadkobiercy pokaźnego majątku rodziny Chrzanowskich. Proces stał się od razu jednym z najgłośniejszych wydarzeń obyczajowo-kryminalnych tamtego czasu, skupiając na sobie uwagę zarówno polskiej, jak i zachodniej opinii publicznej. Dodatkowego kolorytu sprawie przydawało zachowanie oskarżonego, który w czasie procesu zaczął okazywać (symulować?) cechy manii religijnej i prześladowczej. Poszlakowy charakter procesu stał się powodem ostrych sporów i polemik wokół postaci R-a, które z przerwami toczyły się na łamach prasy polskiej (głównie w „Słowie Polskim” i „Tygodniku Ilustrowanym”) do r. 1918. W obronie R-a m. in. zabrała głos na łamach „Nowego Wieku” w r. 1911 Gabriela Zapolska. Dn. 19 XI 1911 wydany został pierwszy wyrok, skazujący R-a na 15 lat katorgi, po której resztę życia miał spędzić na Syberii. W r. 1912, po odwołaniu wniesionym przez obronę, R. stanął przed sądem apelacyjnym, który skazał go (17 V) na półtora roku więzienia. Łagodna kara stała się tym razem powodem prokuratorskiego odwołania do Senatu w Petersburgu, który skierował sprawę do ponownego rozpatrzenia przez sąd pierwszej instancji. Po raz kolejny R. stanął przed Sądem Okręgowym w Warszawie, który 12 I 1914 skazał go na 11 lat ciężkich robót i dożywotnie osiedlenie na Syberii. R. był więziony w zakładzie karnym na Mokotowie. Podczas działań wojennych, gdy władze rosyjskie zarządziły ewakuację Warszawy, deportowano również w głąb Rosji więźniów, W ostatniej jednak chwili uznano R-a – najprawdopodobniej wskutek przekupstwa – za zarażonego tyfusem i przewieziono go do więzienia na ul. Długą w Warszawie, gdzie pod nadzorem straży obywatelskiej pozostawał do zajęcia miasta przez Niemców.

R. został ostatecznie uwolniony (za kaucją) w r. 1918. Zamieszkał w domu rodzinnym w Zamościu. W r. 1919 wraz z żoną i dziećmi wyjechał do Salzburga. Władze austriackie, nie honorując wyroków rosyjskiego wymiaru sprawiedliwości, wydały nakaz aresztowania i deportacji R-a do Polski. Został on przekazany władzom polskim w r. 1923. Wraz z nim przyjechała do kraju żona, która w t. r. zmarła. W Austrii pozostały dzieci R-a, które utrzymywały się z pieniędzy uzyskanych ze sprzedaży majątku w Łuczewie. Koniec «sprawy Ronikiera» nastąpił w styczniu 1927, kiedy to na prośbę matki skazanego prezydent I. Mościcki wydał akt ułaskawienia, darując resztę nie odbytej kary (dwa lata i osiem miesięcy). Po uwolnieniu R. otworzył w Warszawie tajny dom gry na Chmielnej, który został jednak wkrótce zlikwidowany przez policję. Przez pewien czas należał do kręgu znajomych Stanisława Ignacego Witkiewicza. W końcu lat trzydziestych zapadł na chorobę oczu i wkrótce utracił wzrok.

Proces o zabójstwo przerwał na kilkanaście lat działalność literacką R-a. Wznowiona została w r. 1933 książką Dzierżyński „Czerwony kat” (W.), niewątpliwie najgłośniejszą w całej literackiej karierze jej autora. W krótkim czasie doczekała się kolejnych dwóch wydań w kraju oraz osobnych przekładów angielskich w Anglii i Nowej Zelandii. Znacznie mniejsze zainteresowanie wywołała ogłoszona w r. 1934 w „Na Szerokim Świecie” (wyd. osobne W. 1937) powieść Człowiek z głową „Philaleta”, poświęcona ojcu R-a, Adamowi Ronikierowi, znanemu w swoim czasie badaczowi zagadnień okultystycznych. Dwie ostatnie powieści, wydane w r. 1936 w Warszawie: Bezrobotni i Miasto zadżumionych, są realistycznym zapisem sytuacji nizin społecznych w latach przedwojennego kryzysu ekonomicznego. Dzieła te kończą literacką karierę ich autora. Anonsowane kolejne jego utwory, Polski major Robinson oraz Małżeństwo i samobójstwo, nie ukazały się drukiem. Bibliografia dramatu polskiego wymienia ponadto 11 sztuk, których losy są nieznane; nieznane są też losy pamiętnika R-a, który miał być pisany po drugiej wojnie światowej. Zmarł 4 I 1956 w szpitalu w Zamościu i został pochowany 7 I na cmentarzu Parafialnym.

W małżeństwie z pierwszą żoną Ksawerą z Chrzanowskich R. miał troje dzieci: Adama (ur. 1907), Zofię (ur. 1908), Marię (ur. 1910). Z drugą żoną, Eugenią z domu Iwanowicz (ślub w lutym 1930) nie miał potomstwa.

 

Fot. na okładce: Jaxa Ronikier B., Promienna toń, W. 1903; Portret (rys. Badowski), reprod. w: „Tyg. llustr.” 1911 nr 36 s. 715, nr 37 s. 732; – Nowy Korbut, XVI (wykaz pseud., bibliogr.); Bibliogr. dramatu pol., II; Encyklopedia Powszechna z ilustracjami i mapami, W. 1912 XVIII (suplement) s. 480–1; – Czachowska J., Gabriela Zapolska, Kr. 1966; Jasiński R., O Witkacym, „Przekrój” 1985 nr 2072 s. 9; Szenic S., Pitaval warszawski, W. 1958 II 24–198; Walter Z., Mord w hotelu (Proces hr. Ronikiera), Biblioteczka Universum 26, W. 1933; – Pawlikowski T., Listy do Konstancji Bednarzewskiej, Kr. 1981; Solska I., Listy, W. 1984; Zapolska G., Listy, W. 1970 I–II; – B. Narod.: rkp. 6455 Siedlecki A. Grzymała, Rozmowy z samym sobą (Dziennik wspomnień); IBL PAN: Kartoteka bibliograficzna (A. Bara); – Świadectwo zgonu w Mater. Red. PSB (tu rok ur. 1872); – Informacje Aleksandra Ronikiera, wnuka R-a, z Kr.

Andrzej Nowakowski

 
 
 
Za treści publikowane na forum Wydawca serwisu nie ponosi odpowiedzialności i są one wyłącznie opiniami osób, które je zamieszczają. Wydawca udostępnia przystępny mechanizm zgłaszania nadużyć i w przypadku takiego zgłoszenia Wydawca będzie reagował niezwłocznie. Aby zgłosić post naruszający prawo lub standardy współżycia społecznego wystarczy kliknąć ikonę flagi, która znajduje się po prawej stronie każdego wpisu.

Media

 

Postaci powiązane

   
 

Postaci z tego okresu

 

w biogramy.pl

 
 

Wanda Koczeska

1937-02-17 - 2008-12-15
aktorka filmowa
 
więcej  

Postaci z tego okresu

 

w ipsb

 

Aleksander Karnicki

1872 - 1935-11-16
ginekolog
 

Wacław Pawliszak

1866-05-23 - 1905-01-19
malarz
 

Stanisław Roch Okoniewski

1886-08-16 - 1966-11-21
prawnik
 

Józef Roman Chociszewski

1837-02-28 - 1914-11-11
pisarz ludowy
 
więcej  
  Wyślij materiały Wyślij ankietę
 
     
Mecenas
 
Uzywamy plików cookies, aby ułatwić Ci korzystanie z naszego serwisu oraz do celów statystycznych. Jeśli nie blokujesz tych plików, to zgadzasz się na ich użycie oraz zapisanie w pamięci urządzenia. Pamiętaj, że możesz samodzielnie zarządzać cookies, zmieniając ustawienia przeglądarki.
Informację o realizacji Rozporządzenia o Ochronie Danych Osobowych (RODO) przez FINA znajdziesz tutaj.