INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY
iPSB
  wyszukiwanie zaawansowane
 
  wyszukiwanie proste
 
Biogram Postaci z tego okresu

Edward Langie  

 
 
Biogram został opublikowany w 1971 r. w XVI tomie Polskiego Słownika Biograficznego.
 
 
 
Spis treści:
 
 
 
 
 

Langie (Lange) Edward (1812–1879), powstaniec 1831 i 1848 r., generał w służbie włoskiej. Syn Jana, właściciela ziemskiego, i Marii z Miecznikowskich, ur. 25 V (1808 r. wg archiwów belgijskich) w Lenarczycach w woj. sandomierskim. Kształcił się początkowo w liceum w Warszawie, później w Krzemieńcu. Dn. 8 I 1827 r. wstąpił ochotniczo do 4 p. piechoty w Warszawie, a w czerwcu t. r. otrzymał stopień podoficera i miejsce w szkole podchorążych. W powstaniu listopadowym walczył w 4 p. piechoty i w korpusie G. Ramoriny, z którym przekroczył granicę Galicji. Odznaczył się w bitwach pod Grochowem, Ostrołęką, Rogoźnicą i Międzyrzeczem. Dwukrotnie ranny, otrzymał Srebrny Krzyż Virtuti Militari i awans na podporucznika (1831). Po powstaniu pozostał w Galicji do r. 1836. Na przełomie 1832/3 przystąpił do spisku J. Zaliwskiego i wziął udział w wyprawie K. Dziewickiego na Staszów w Królestwie. Po rozproszeniu oddziału i schwytaniu Dziewickiego przedostał się z pomocą chłopów z powrotem do Galicji. W l. 1836–8 przebywał na emigracji we Francji i Belgii, pracując m. in. jako komisant win. W grudniu 1838 r. płk. F. Prószyński umieścił L-go w wojsku belgijskim, a w styczniu 1839 r. zatwierdzony został w stopniu porucznika z przydziałem do 1 p. piechoty liniowej. Uczestniczył w krótkiej kampanii holenderskiej w r. 1839. W r. 1842 znalazł się na liście oficerów «qui méritent un réprimande». W lipcu 1843 r. podał się do dymisji, którą za kilka dni odwołał prosząc o przeniesienie do innej jednostki. Prośba ta została odrzucona, wobec czego L. podał się ponownie do dymisji przyjętej ostatecznie 8 IX 1843 r. Otrzymał następnie 6-miesięczną odprawę, która nie wystarczyła na pokrycie osobistych, bardzo wysokich długów. Zainteresowały się nimi wreszcie odpowiednie organa państwowe, a na majątek osobisty L-go został położony areszt. Mieszkał L. w Brukseli i w Paryżu. Nawiązał wówczas kontakt z J. Lelewelem i brał udział w pracach Zjednoczenia Emigracji Polskiej jako członek gminy brukselskiej. Po powstaniu 1846 r. zbliżył się do prawicy emigracyjnej.

Na wieść o wybuchu powstania w Wielkopolsce przybył tam w połowie kwietnia 1848 r. i otrzymał od Mierosławskiego komendę wolnych strzelców. Dał się tam poznać jako dobry organizator i dowódca, przyczyniając się m. in. do zwycięstwa pod Miłosławiem i Wrześnią. Po klęsce powstania wrócił z powrotem na emigrację. W grudniu 1853 r. za aprobatą Mierosławskiego, ruszył do Turcji. W czasie podróży zbliżył się do W. Zamoyskiego, który w Stambule wziął go na swój żołd. Wbrew J. Wysockiemu i Mierosławskiemu L. poparł Hotel Lambert i przy pomocy Zamoyskiego dostał się we wrześniu 1854 r. do 1 p. kozaków Sadyka Paszy (M. Czajkowskiego). Mimo uprzedzeń Sadyka do L-go – demokraty i «zamoyszczyka» – obaj szybko porozumieli się i zaprzyjaźnili. W październiku 1854 r. L. został majorem i dowódcą straży przedniej kozaków. W czasie kampanii naddunajskiej odznaczył się odwagą, inicjatywą i karnością. Za swe czyny otrzymał medal i order Medžidje oraz awans na podpułkownika (listopad 1855). Po rozwiązaniu kozaków Sadyk powierzył mu w styczniu 1857 r. formację 2 p. dragonów sułtańskich, przez co naraził L-go na konflikt z Hotelem Lambert. Do r. 1859 L. stacjonował z pułkiem w Janinie, Tessali i Epirze, zwalczając bandytyzm i kontrabandę. W r. 1859 poróżnił się z Sadykiem, podał do dymisji i w kwietniu 1860 r. wyjechał do Genui.

W miesiąc później wstąpił L. w randze majora do «Tysiąca» G. Garibaldiego. Odbył w nim kampanię sycylijską i neapolitańską, wyróżniając się doskonałym dowodzeniem, szczególnie w bitwie pod Santa Maria di Capua. Dn. 10 X 1860 r. Garibaldi mianował go podpułkownikiem, a 27 X 1860 pułkownikiem i dowódcą pułku. Stopnie i stanowisko zatwierdził Wiktor Emanuel i przyjął L-go w r. 1861 do korpusu ochotników italskich. Po jego rozwiązaniu L. otrzymał naturalizację włoską i dowództwo pułku piechoty (1862). W l. 1862–5 zwalczał bandytyzm i partyzantkę neapolitańską w Abruzzach. Kampanię 1866 r. odbył na tyłach frontu. Mimo tego awansował na generała brygady. W r. 1868 otrzymał dowództwo brygady w Palermo i stopień generał-majora. Ciężko chory, podał się w r. 1870 do dymisji, którą otrzymał dopiero w r. 1873. L. zyskał w służbie włoskiej wielkie uznanie i liczne zaszczyty: Krzyż Sabaudzki, medale: brązowy i 2 srebrne, tytuły kawalera oraz oficera Orderu Św. Maurycego i Łazarza, Krzyż Oficerski Korony Włoskiej i tytuł komandora Orderu Korony Włoskiej (1873). Poza tym otrzymał osobiste podziękowanie od króla, Garibaldiego, ministra wojny, zwierzchników itp. Resztę życia (od 1870) spędził L. we Florencji, biorąc czynny udział w życiu tamtejszej Polonii. Zmarł 2 X 1879 r. Grobowiec z włoskim napisem, wykonanym przez K. Rodziewicza, znajduje się na cmentarzu Misericordia we Florencji.

 

Enc. Wojsk., IV 733; Lewak–Więckowska, Zbiory B. Rap. Katalog; – Leconte J. R., L’aide des officiers polonais exilés à la rénovation militaire Belge 1832–1853, Bruxelles 1945 s. 17, 20; Lewak A., Dzieje emigracji polskiej w Turcji 1831–1878, W. 1935; tenże, Garibaldi wobec polskich dążeń do niepodległości, Kr. 1932; Naglerowa H., Wyprawa Zaliwskiego w 1833, „Przew. Nauk. i Liter.” 1919 cz. II s. 719, 923–4; Ostrowski A., Garibaldi, W. 1969; „Pam. B. Kórn.” Z. 7: 1959; Xięga pamiątkowa w 50-letnią rocznicę powstania r. 1830, Lw. 1881; Żychowski M., Ludwik Mierosławski, W. 1963; – Bieliński S., Hieronim Ruszewski – Dziennik czynności i wypadków podczas misji gen. Wysockiego do Turcji, Oprac. J. Fijałek, „Roczn. B. PAN w Kr.” R. 6: 1960; Czajkowski M., Moje wspomnienia o wojnie 1854, W. 1962; Jenerał Zamoyski 1803–1868, P. 1930 VI; Lelewel, Listy emigracyjne, II–III; Mierosławski L., Powstanie poznańskie w 1848, Paryż 1853 s. 142, 146–8, 156, 180; Miłkowski Z., Udział Polaków w wojnie wschodniej, Paryż 1858; Z papierów po M. Czajkowskim i L. Śniadeckiej (1841–1867), Oprac. J. Fijałek, „Roczn. B. PAN w Kr.” R. 10: 1964; – „Kur. Warsz.” 1879 nr 235 (Wiadomości); „Przegl. Powsz.” (Lw.) 1860 nr 94 (Polacy pod Garibaldim); „Sztandar Pol.” R. 1: 1879 nr 18–20 (J. N. z Oleskowa Gniewosz, Gen. E. Lange – Wspomnienie pośmiertne); – Archives du Musée Royal de l’Armée w Paryżu: Doss. 4002 (wg dok. ur. w r. 1808); Archives Générales du Royaume. Min. de la Défense Nationale. Doss. 4002; B. Czart.: rkp. 5556, 5601–5606, 5609, 5611, 5614, 5646, 648 Ew., 1230 Ew.; B. Kórn.: rkp. 2549–2552, 2556, 2559 (niewykorzystane); B. Ossol.: rkp. 3380; B. PAN w Kr.: rkp. 1900.

Jan Wszołek

 

 
 

Powiązane artykuły

 

Obrona Warszawy w 1831 r.

Powstańcy i cywile opanowali miasto już 30 listopada 1830 r. Namiestnik carski i garnizon rosyjski ewakuował się. Warszawa stała się centrum polityczno-administracyjnym i wojskowym powstania listopadowego,......
 
 
Za treści publikowane na forum Wydawca serwisu nie ponosi odpowiedzialności i są one wyłącznie opiniami osób, które je zamieszczają. Wydawca udostępnia przystępny mechanizm zgłaszania nadużyć i w przypadku takiego zgłoszenia Wydawca będzie reagował niezwłocznie. Aby zgłosić post naruszający prawo lub standardy współżycia społecznego wystarczy kliknąć ikonę flagi, która znajduje się po prawej stronie każdego wpisu.
 
     
Mecenas
 
Uzywamy plików cookies, aby ułatwić Ci korzystanie z naszego serwisu oraz do celów statystycznych. Jeśli nie blokujesz tych plików, to zgadzasz się na ich użycie oraz zapisanie w pamięci urządzenia. Pamiętaj, że możesz samodzielnie zarządzać cookies, zmieniając ustawienia przeglądarki.
Informację o realizacji Rozporządzenia o Ochronie Danych Osobowych (RODO) przez FINA znajdziesz tutaj.