INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY
iPSB
  wyszukiwanie zaawansowane
 
  wyszukiwanie proste
 
Biogram Postaci z tego okresu
 Eugeniusz Korwin Małaczewski     

Eugeniusz Korwin Małaczewski  

 
 
1897 - 1922-04-19
Biogram został opublikowany w 1974 r. w XIX tomie Polskiego Słownika Biograficznego.
 
 
 
Spis treści:
 
 
 
 
 

Małaczewski Eugeniusz Korwin, pseud. i krypt. Siemion Biednyj, E. M., Eu-Ko-Ma, K-M., M. (1897–1922), oficer W. P., prozaik i poeta. Pochodził z drobnej szlachty polskiej osiadłej na Ukrainie. Ur. 1 I w okolicach Humania, prawdopodobnie w miejscowości Kiwaczówka, był synem Fabiana i Klementyny z Bielińskich, najmłodszym z licznego rodzeństwa, z którego większość wcześnie zmarła. W dzieciństwie stracił ojca. Uczył się w Humaniu, w czteroklasowej szkole miejskiej, mieszkając w nielegalnym miejscowym internacie prowadzonym w duchu narodowo-polskim. Po ukończeniu szkoły podjął pracę w kancelarii adwokackiej Mirosława Sawickiego w Humaniu. Korzystając z zasobnej biblioteki Sawickiego rozpoczął intensywną lekturę, poznał dobrze literaturę polską i rosyjską. Podobno w tym czasie zaczął pisać. Jak się wydaje, już wówczas nawiązał kontakty z adwokatem Michałem Czajkowskim, za pośrednictwem którego zetknął się z filozofią J. M. Hoene-Wrońskiego i koncepcjami mesjanistycznymi. Dn. 1 IV 1915 wstąpił ochotniczo do armii rosyjskiej. W czasie służby wojskowej uzupełnił wykształcenie średnie i zdał maturę (sierpień 1915) w Woroneżu. Walczył na Bukowinie w szeregach 125 kurskiego p. piechoty (wrzesień 1915 – luty 1916, Czartoryjsk, Rokitna). Ukończywszy II szkołę chorążych w Kijowie (marzec–czerwiec 1916) uzyskał awans na chorążego i do listopada t. r. był instruktorem w III szkole chorążych tamże. W styczniu 1917 przebywał nad Morzem Azowskim (Mariupol). Od lutego do lipca 1917 służył jako dowódca kompanii w 201 potijskim p. piechoty. W tym czasie przebywał w Drohobużu pod Smoleńskiem (podobno w szpitalu), a w lipcu walczył na odcinku Krewo–Smorgonie na Grodzieńszczyźnie. Pod Mołodecznem uległ zatruciu gazami bojowymi.

Po wybuchu rewolucji rosyjskiej 20 VII 1917 rozpoczął służbę w polskich formacjach wojskowych organizowanych na terenie Rosji, początkowo w I Korpusie gen. Józefa Dowbora Muśnickiego (dowódca kompanii w 9 p. strzelców III dywizji), od 1 I 1918 – w III Korpusie gen. Eugeniusza Henning Michaelisa (m. in. udział w walkach o Stary Konstantynów). Po rozbrojeniu Korpusu wyruszył na północ, ku oddziałom koalicji walczącym nad Morzem Białym. W wędrówce tej kilkakrotnie był aresztowany, skazany na rozstrzelanie, jednak uniknął śmierci. W połowie lipca 1918 dotarł do Archangielska i przez dwa tygodnie wiódł żywot włóczęgi w okolicach miasta, znajdującego się w rękach rewolucyjnych marynarzy. Tu nabawił się gruźlicy. Przyłączywszy się do oddziału polskich uciekinierów spod Kaniowa, w jego szeregach uczestniczył w opanowaniu miasta. Po wkroczeniu interwencyjnych wojsk koalicji do Archangielska brał udział w walkach na Dwinie (Dźwinie Północnej) (sierpień 1918 – styczeń 1919). W tym okresie powstały pierwsze utwory późniejszego tomiku Pod lazurową strzechą, poemat dramatyczny Wigilia i nieco okolicznościowych utworów satyrycznych. W styczniu 1919 awansowany na podporucznika, wyruszył z Archangielska do formującej się we Francji armii gen. J. Hallera drogą przez Murmańsk (tu całomiesięczne oczekiwanie na statek) – Newcastle (Szkocja) – Londyn – Portsmouth – Havre – Paryż. Tu ukończył dwutygodniowy kurs oficerski, następnie przebywał w Nancy i w Bretanii, po czym został stacjonowany w 6 p. strzelców w Wogezach. W końcu kwietnia 1919 wraz z armią Hallera wrócił do Polski i brał udział w walkach na południowo-wschodnich terenach Polski (maj–czerwiec), a następnie został odkomenderowany do Czeladzi w Zagłębiu Dąbrowskim (do stycznia 1920).

Latem 1919 spędził M. urlop w Warszawie i okolicach (Otwock, Brwinów), pracując literacko i intensywnie czytając. Od jesieni 1919 nastąpiło gwałtowne pogorszenie stanu zdrowia M-ego (choroba psychiczna, na którą cierpiał od młodości), co spowodowało kilkakrotne leczenie szpitalne w Krakowie (październik 1919, styczeń–marzec 1920, grudzień 1920 – marzec 1921) i w rezultacie wycofanie M-ego ze służby liniowej. W czasie kuracji szpitalnych M. intensywnie pisał i od grudnia 1919 rozpoczął publikowanie swych opowiadań (w „Tygodniku Ilustrowanym”, później w „Rzeczypospolitej”), zyskując od razu szeroki rozgłos. Od marca 1920 pracował jako referent w Naczelnym Komitecie Organizacyjnym „Żołnierza Polskiego” (m. in. w redakcji pisma „Placówka. Ilustracja Polska”, kwiecień–sierpień 1920), w Sekcji Opieki nad Żołnierzem Min. Spraw. Wojsk. (w lipcu t. r.), wreszcie w Głównym Inspektoracie Armii Ochotniczej Hallera (lipiec–listopad t. r.), prowadząc tu referat literacki. Dn. 31 XII 1920 został awansowany na porucznika. W ciągu dwuletniego pobytu w stolicy M. nawiązał bliskie kontakty ze środowiskiem literacko-artystycznym. Był członkiem Tow. Literatów i Dziennikarzy Polskich. Za pośrednictwem Józefa Jankowskiego, z którym był zaprzyjaźniony, związał się z Instytutem Mesjanistycznym. Jesienią 1921 M. zapadł na zapalenie płuc i w jego wyniku, ciężko już chory na gruźlicę, w początku grudnia t. r. wyjechał do sanatorium do Zakopanego. Tu pracował nad powieścią, której nie zdołał ukończyć (podobno zostawił w rękopisie dwutomową powieść osnutą na tle stosunków ukraińskich pt. Mojra).

M. był samoukiem o dużej kulturze literackiej i rozległym oczytaniu (m. in. w mistycznych pismach polskiego romantyzmu, w Biblii i literaturze teologicznej). Jego postawę światopoglądową cechowała religijność, silne zabarwienie nacjonalistyczne, konserwatyzm społeczny. W swych wystąpieniach publicystycznych i krytycznoliterackich, nie wolnych od akcentów antysemickich i antysocjalistycznych, M. bliski był poglądom politycznym narodowej demokracji. Był wyznawcą mesjanistycznej doktryny Hoene-Wrońskiego. U schyłku życia począł coraz silniej ulegać nastrojom mistycznym. Najwybitniejszym dziełem M-ego jest tom opowiadań Koń na wzgórzu (W. 1921), natychmiast uznany przez krytykę za wybitne wydarzenie literackie i wielokrotnie wznawiany (m. in. Londyn i Rzym 1945) oraz przełożony na język angielski (Londyn, ok. 1926; pojedyncze opowiadania były tłumaczone na język francuski i włoski). Opowiadania te, o wielu motywach autobiograficznych, wyrastają głównie z autorskich doświadczeń lat 1918–1920. Proza ta wykazuje dużą rozpiętość środków ekspresji, od humorystycznej anegdoty do głębokiego tragizmu. Istotną rolę gra w niej warstwa fabularna, kształtowana z epickim rozmachem w kreśleniu szczegółu, często podporządkowana wymogom aktualnej tendencji politycznej. Szczególną popularność zdobyło opowiadanie Dzieje Baśki Murmańskiej, które weszło do wypisów szkolnych w okresie dwudziestolecia międzywojennego. Mniejsze znaczenie ma pozostała część dorobku M-ego – jednoaktowy dramat wierszem Wigilia (druk. „Straż nad Wisłą” 1920 nr 9–10, wystawiony w Warszawie w r. 1922), o temacie zaczerpniętym z walk oddziałów polskich w Hiszpanii w epoce napoleońskiej, wydany pośmiertnie tom poezji Pod lazurową strzechą (W. 1922), w większości patriotyczno-religijnych, wreszcie utwory rozproszone (kilkanaście opowiadań i felietonów, garść utworów poetyckich, przekłady kilku wierszy Mirry Łochwickiej).

M. zmarł po ciężkiej chorobie 19 IV 1922 i pochowany został w Zakopanem. Pośmiertnie został odznaczony Krzyżem Virtuti Militari V kl. oraz Medalem Niepodległości.

 

Fot., m. in. w: „Harcerz” 1925 nr 23/24, „Tyg. Ilustr.” 1920 nr 13, 1935 nr 41, „Tyg. Wil.” 1925 nr 7, „Żołnierz Pol.” 1922 nr 26; – Nowy Korbut (Słow. pisarzy, II), (błędna data ur. 1895); – Bergel R., E. M., „Głos Narodu” 1925 nr 269; Choynowski P., E. K.-M., „Tyg. Ilustr.” 1922 nr 19; Daszkiewicz-Czajkowska S., Garść wspomnień o M-m, „Hallerczyk” 1925 nr 6–9; Dębicki Z., Portrety [Cz. 2], W. 1928 s. 319–33; J. B., Śp. E. K.-M., „Federacja” 1929 nr 3; Jankowski J., Zawisza pieśni polskiej. Pamięci E. M-ego, „Tyg. Wil.” 1925 nr 7; Piotrowicz W., M. jako poeta, „Kur. Wil.” 1928 nr 156; tenże, Miłosierdzie ziemi, „Tyg. Wil.” 1925 nr 7; Serini K., Religia w utworach M-ego, W. 1926; Szokalski J., Życie E. M-ego, „Marchołt” T. 5: 1938 nr 1; – Chrząstowski Z., Legenda murmańska. Wspomnienia, W. 1935 passim (tu m. in. utwory M-ego i fot.); Listy: „Myśl Narod.” 1937 nr 23 (autobiograficzny), 1937 nr 54, „Tyg. Wil.” 1925 nr 7; – Centr. Arch. Wojsk.: Akta personalne; IBL PAN: Kartoteka bibliograficzna zawartości czasopism.

Roman Loth

 

 
 

Powiązane zdjęcia

   
 
Za treści publikowane na forum Wydawca serwisu nie ponosi odpowiedzialności i są one wyłącznie opiniami osób, które je zamieszczają. Wydawca udostępnia przystępny mechanizm zgłaszania nadużyć i w przypadku takiego zgłoszenia Wydawca będzie reagował niezwłocznie. Aby zgłosić post naruszający prawo lub standardy współżycia społecznego wystarczy kliknąć ikonę flagi, która znajduje się po prawej stronie każdego wpisu.
 
     
Mecenas
 
Uzywamy plików cookies, aby ułatwić Ci korzystanie z naszego serwisu oraz do celów statystycznych. Jeśli nie blokujesz tych plików, to zgadzasz się na ich użycie oraz zapisanie w pamięci urządzenia. Pamiętaj, że możesz samodzielnie zarządzać cookies, zmieniając ustawienia przeglądarki.
Informację o realizacji Rozporządzenia o Ochronie Danych Osobowych (RODO) przez FINA znajdziesz tutaj.