INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY
iPSB
  wyszukiwanie zaawansowane
 
  wyszukiwanie proste
 
Biogram Postaci z tego okresu
 Feliks Młynarski     
Biogram został opublikowany w 1976 r. w XXI tomie Polskiego Słownika Biograficznego.
.
 
 
 
Spis treści:
 
 
 
 
 

Młynarski Feliks, pseud. Jan Brzoza (1884–1972), działacz polityczny, ekonomista, wiceprezes Banku Polskiego, profesor Szkoły Głównej Handlowej, prezydent Banku Emisyjnego w Polsce. Ur. 20 XI w Gniewczynie koło Przeworska, był synem Jana, nauczyciela, potem organisty, i Honoraty z Jędrzejowskich. Uczęszczał do c. k. Gimnazjum w Jarosławiu. Już wówczas związał się z ruchem narodowym w organizacji p. n. Czerwona Róża, kierowanym przez Związek Młodzieży Polskiej («Zet»), był m. in. jednym z założycieli tajnego kółka uczniowskiego. Jako inicjator różnych akcji patriotycznych został zmuszony przez władze do przerwania nauki w ostatniej klasie. Maturę eksternistyczną zdał z odznaczeniem w czerwcu 1903 w Sanoku i t. r. zapisał się na Wydział Filozoficzny UJ. W czasie studiów M. był bardzo czynny w ruchu politycznym związanym z obozem narodowym. W październiku 1903 został przyjęty do «Zet»-u. Z jego ramienia brał udział w przemycaniu nielegalnych wydawnictw z Galicji do Królestwa. Następnie wybrano M-ego sekretarzem (w r. 1906) Centralizacji będącej instancją kierowniczą «Zet»-u i przyjęto (1907) do tajnej Ligi Narodowej. W okresie rewolucji 1905 r. M. został wysłany do Królestwa, aby bronić kierunku narodowego na wiecach. Od jubileuszowego zjazdu «Zet»-u w lipcu 1907 w Krakowie, na skutek różnic ideologicznych z obozem narodowym, a głównie w wyniku zwrotu Romana Dmowskiego w kierunku prorosyjskim, M. stopniowo zaczął oddalać się od endecji i zbliżać do tzw. obozu narodowo-niepodległościowego. Od września 1908 pracował jako nauczyciel w Gimnazjum Św. Anny w Krakowie. Doktoryzował się 9 XII 1909 na podstawie pracy Socjologia wobec teorii poznania (Jarosław 1910).
W r. 1909 M. stał się współorganizatorem, jednym z przywódców i ideologów Związku Niepodległości, grupującego ośrodki rozłamowe warszawskiej inteligencji, tzw. Frondy, i należał do głównych rozłamowców w Kole Braterskim «Zet»-u w Krakowie. Współpracował też blisko z «Zarzewiem». Na zjeździe zarzewiackich grup zetowych krakowskiej i lwowskiej w październiku 1910, na którym utworzono akademicką organizację Legię Niepodległości, wszedł do jej najwyższej władzy Delegacji Naczelnej. Brał udział w utworzeniu Polskich Drużyn Strzeleckich (PDS), organizacji o charakterze paramilitarnym, i był jej prezesem w r. 1913/14. Po rezygnacji z pracy w Gimnazjum Św. Anny (styczeń 1911) przeniósł się do Lwowa, gdzie mieściła się naczelna komenda PDS, i 1 XI t. r. podjął pracę w „Kurierze Lwowskim” (redakcję opuścił w r. 1913). Jako reprezentant ruchu narodowo-niepodległościowego brał w l. 1911–12 udział w naradach zmierzających do powołania do życia Komisji Tymczasowej Skonfederowanych Stronnictw Niepodległościowych (KTSSN) i wszedł 10 XI 1912 do jej władz jako przedstawiciel Związku Niepodległości (z KTSSN ustąpił 10 V 1914). Równocześnie dużo publikował. Jego prace, a głównie broszura wydana pod pseud. Jan Brzoza, pt. Zagadnienie polityki niepodległości (Kr. 1911), miały istotne znaczenie dla kształtowania się programu ruchu narodowo-niepodległościowego, sam zaś M. odgrywał wybitną rolę w tym ruchu. W r. 1913 M. rozpoczął pisanie pracy (zamierzonej początkowo jako habilitacyjna) pt. Zasady filozofii społecznej (W. 1919). W styczniu 1914, ze względu na potrzeby działalności politycznej, przeniósł się do Warszawy. W maju t. r. wrócił do Krakowa. Po wybuchu pierwszej wojny światowej PDS zostały podporządkowane J. Piłsudskiemu, a M. jako szeregowiec wstąpił do Legionów. Następnie został oddelegowany do pracy w Departamencie Wojskowym Naczelnego Komitetu Narodowego (NKN), a 8 XI t. r. wysłany do Stanów Zjednoczonych razem z socjalistą Arturem Hausnerem w celu poinformowania Polonii amerykańskiej o celach Legionów. W czasie pobytu w Stanach Zjednoczonych wydał kilka broszur, m. in. Do broni (Nowy Jork 1915), The Future of Warsaw (tamże 1916), The Problem of Coming Peace (New York 1916, to samo po polsku – Chicago 1916). Akcja ta nie dała oczekiwanych rezultatów i M. w listopadzie 1916 powrócił do Krakowa, a następnie przeniósł się do Warszawy, gdzie związał się z ruchem aktywistycznym. W końcu 1916 r. spowodował oderwanie się Narodowego Związku Robotniczego od lewicy skupionej dookoła Centralnego Komitetu Narodowego; zorganizował Stronnictwo Polskiej Demokracji i opracował jego program. Stronnictwo nie odegrało żadnej roli i w czerwcu 1917 weszło w skład Centrum Narodowego. M. został wówczas naczelnym redaktorem organu prasowego Centrum „Głosu Stolicy”. Na wiosnę 1918 – na skutek coraz widoczniejszego załamywania się koncepcji aktywistycznej – M. wycofał się z działalności politycznej oraz publicystycznej (m. in. odszedł z „Głosu Stolicy”). Podjął natomiast pracę jako kierownik wydziału spółdzielczego w Królewsko-Polskim Min. Pracy. wówczas opracował szkic reformy społecznej opartej na systemie spółdzielczym. Zaczął się też interesować zagadnieniami ekonomicznymi, a przede wszystkim walutowymi. Z tego zakresu wydał kilka broszur (Siła nabywcza pieniądza, W. 1918, Reforma ustroju pieniężnego, W. 1921, Zasady reformy walutowej, W. 1921, Na przełomie kwestii walutowej, W. 1922). W listopadzie 1918 pracował jako zastępca naczelnika Wydziału Emigracji w Min. Pracy i Opieki Społecznej (w początku 1919 r. został naczelnikiem wydziału), a następnie od r. 1921 jako dyrektor Urzędu Emigracyjnego. W początku 1922 r. podał się do dymisji i przeniósł do Wydziału Ustawodawstwa Społecznego w tymże Ministerstwie. Na jesieni 1922 wstąpił do Narodowej Partii Robotniczej i z jej ramienia – bez powodzenia – ubiegał się o mandat do Sejmu z ziemi piotrkowskiej. Na wiosnę 1923 premier Władysław Sikorski zaproponował M-emu objęcie teki ministra poczt, ale do nominacji nie doszło.
Dn. 13 IV 1923 minister skarbu Władysław Grabski powołał M-ego na stanowisko wicedyrektora departamentu kredytowego w Min. Skarbu oraz powierzył mu kierowanie działem finansów w oficjalnym organie resortów gospodarczych „Przemysł i Handel”. Grabski zwrócił uwagę na M-ego ze względu na głoszenie przez niego, zbieżnych z koncepcjami ministra skarbu, poglądów na temat kierunków reform finansowych. M. stał się jednym z najbliższych współpracowników Grabskiego w Ministerstwie. Wobec odejścia Grabskiego z resortu, również M. 1 IX 1923 podał się do dymisji. Przeniósł się do jednego z banków prywatnych na stanowisko członka zarządu. Już jednak w styczniu 1924 wrócił do Min. Skarbu na stanowisko dyrektora departamentu obiegu pieniężnego i stał się jednym z współtwórców reformy walutowej oraz Banku Polskiego. Dn. 16 VIII 1924 odszedł z Ministerstwa na stanowisko wiceprezesa Banku Polskiego, które objął 19 IX t. r. Zmiana miejsca pracy miała na celu wzmocnienie wpływów Grabskiego w Banku. W Banku Polskim M. zwrócił uwagę na konieczność włączenia Polski do międzynarodowej współpracy centralnych instytucji emisyjnych. W sierpniu 1925 udało mu się uzyskać kredyt dla Banku Polskiego w Federal Reserve Bank of New York, co miało istotne znaczenie dla przełamania organizowanej przez Anglię izolacji kredytowej Polski. W drodze powrotnej ze Stanów Zjednoczonych spotkał się w Londynie z gubernatorami Banku Anglii i Federal Reserve Bank. Tam zrodziła się koncepcja podjęcia przez Polskę starań o międzynarodową pożyczkę na stabilizację waluty. Grabski koncepcję tę odrzucił i zlecił M-emu poinformowanie o tym obu gubernatorów. W tym celu M. udał się w październiku 1925 w drugą podróż na Zachód. W momencie gdy w r. 1926 rząd polski zdecydował się na rozpoczęcie starań o pożyczkę stabilizacyjną, prowadzenie rokowań powierzono Adamowi Krzyżanowskiemu i M-emu. Podstawę rozmów miał stanowić zarys planu stabilizacyjnego opracowany przez rząd polski przy wykorzystaniu zaleceń amerykańskiej misji ekspertów finansowych. M. i Krzyżanowski udali się do Paryża, aby pozyskać poparcie władz Banku Francji dla polskiej koncepcji pożyczki. Następnie w Stanach Zjednoczonych uzgodnili z bankierami warunki transakcji. Po powrocie do Warszawy w marcu 1927 obaj delegaci napotkali na niechęć ze strony J. Piłsudskiego i prezydenta I. Mościckiego, którzy uważali wynegocjowane warunki za niekorzystne. Mimo to po dalszych rokowaniach, w których M. odgrywał istotną rolę zakulisową, doszło do podpisania w październiku 1927 umowy o pożyczkę stabilizacyjną połączoną z przyjęciem przez Polskę specjalnego planu stabilizacyjnego. Mościcki, niechętny M-emu, odmówił mianowania go prezesem Banku Polskiego, gdy wygasła kadencja poprzedniego prezesa. M. zraził sobie też wpływowe koła pułkowników, gdy bez uzgodnienia z nimi i ministrem skarbu podniósł w kwietniu 1929 stopę dyskontową w Banku Polskim. To spowodowało, że po wygaśnięciu we wrześniu t. r. pięcioletniej kadencji musiał odejść ze swego stanowiska. W r. 1930 M. podjął wykłady zlecone z zakresu bankowości w Wyższej Szkole Handlowej w Warszawie (później: Szkoła Główna Handlowa), a w kwietniu 1933 został mianowany jej profesorem nadzwycz. (z uczelnią był związany do wybuchu drugiej wojny światowej). Wszedł też do Rady Banku Handlowego w Warszawie, zarządu Tow. Kredytowego Przemysłu Polskiego, został prezesem Rady Polskiej Spółki Powierniczej, prezesem w Polskim Banku Komercyjnym oraz w Polskim Instytucie Rozrachunkowym (PIR).
Już w końcu lat dwudziestych osoba M-ego jako teoretyka kwestii walutowych stawała się coraz bardziej znana w międzynarodowych kołach finansowych. Wiązało się to m. in. z wydaniem książki Gold and Central Banks (New York 1929, wyd. polskie pt. Złoto i banki biletowe, W. 1928, japońskie – Tokio 1931), w której zaatakował pewne obowiązujące poglądy na temat roli złota w polityce banków emisyjnych, wysuwając postulat oszczędności w posługiwaniu się złotem przez banki i współdziałania banków. W marcu 1929 został przez Radę Ligi Narodów powołany ad personam na członka Komitetu Finansowego Ligi. Rola M-ego w Komitecie szybko rosła. W r. 1933 został wysłany jako ekspert finansowy do Grecji. W t. r. wybrano go też na 2 lata przewodniczącym Komitetu. W r. 1937 wobec reorganizacji Komitetu już do niego nie wszedł. Działał natomiast w Międzynarodowej Izbie Handlowej i Komitecie Złota Ligi Narodów. W końcowym okresie II Rzeczypospolitej M. zbliżył się do Frontu Morges. Z inspiracji Władysława Sikorskiego wydał książki o nastawieniu antytotalistycznym: Człowiek w dziejach (W. 1935) i Totalitaryzm czy demokracja w Polsce (W. 1938) oraz wykład swych koncepcji ekonomicznych Proporcjonalizm ekonomiczny (W. 1937). Jako ekonomista M. był zwolennikiem teorii ilościowej pieniądza oraz systemu waluty dewizowo-złotej. Łącznie do 1939 r. M. ogłosił prawie 40 książek i broszur oraz wiele artykułów w prasie polskiej i obcej.
W drugiej połowie października 1939 M. złożył prezydentowi Warszawy Stefanowi Starzyńskiemu projekt uruchomienia instytucji zastępującej ewakuowany Bank Polski. W listopadzie t. r. doszło do pierwszych rozmów z władzami okupacyjnymi na temat powołania banku emisyjnego w Guberni. Brał w nich m. in. udział M. W grudniu t. r. Niemcy zaproponowali mu objęcie prezydentury Banku Emisyjnego w Polsce. M. wyraził zgodę dopiero po licznych konsultacjach z polskimi sferami gospodarczymi i społecznymi. W połowie stycznia 1940 nastąpiła formalna nominacja M-ego na prezydenta Banku, którego siedziba mieściła się w Krakowie. Praca na tym stanowisku była niezwykle trudna, gdyż M. musiał stale lawirować między naciskami niemieckimi a interesem polskim. Jego działalność w Banku pozytywnie ocenił delegat rządu londyńskiego na kraj, Cyryl Ratajski. Pieniądze emitowane przez Bank były popularnie nazywane «młynarkami».
Po wyzwoleniu kraju M. zgłosił chęć współpracy z nowymi władzami. Nie została ona jednak przyjęta. W niektórych pismach wysunięto wobec M-ego zarzut współpracy z Niemcami. Stały się one podstawą wszczęcia dochodzenia przez Prokuraturę Specjalnego Sądu Karnego w Krakowie. Szczegółowe dochodzenia i zeznania wielu świadków zaprzeczyły wysuwanym zarzutom. W dn. 15 XI 1946 prokurator umorzył sprawę. Mimo to w niektórych kołach istniała nadal wobec M-ego pewna rezerwa. Jednak już 20 VII 1945 został wybrany czynnym członkiem Wydziału Historyczno-Filozoficznego PAU, objął też przejściowo wykłady zlecone z polityki ekonomicznej w krakowskiej Akademii Handlowej oraz w l. 1945–9 wykłady na Wydziale Prawa UJ. W r. 1951 przeszedł na stanowisko dyrektora Biblioteki Wyższej Szkoły Ekonomicznej w Krakowie, a w r. 1961 na emeryturę. W okresie powojennym nadal pisał, ale wydał tylko część swych prac, m. in. Pieniądz i gospodarstwo pieniężne (Kr. 1947). Do najważniejszych należały Wspomnienia (W. 1971) stanowiące skróconą wersję pamiętnika przechowywanego w Bibliotece Jagiellońskiej (drugi egzemplarz znajduje się w dziale rękopisów Zakładu Narodowego im. Ossolińskich we Wrocławiu). Obok problematyki finansowej w coraz większym stopniu interesował się kwestiami filozoficznymi. Główna praca z tej tematyki Filozofia śmierci nie doczekała się druku. Zmarł w Krakowie 13 IV 1972, pochowany został na cmentarzu Salwatorskim. M. odznaczony był orderem Polonia Restituta, 2 i 3 kl., Krzyżem Niepodległości, Złotym Krzyżem Zasługi i greckim orderem Feniksa 1 kl.
M. ożeniony był (5 XI 1917) z Marią Eyssymont, 1. v. Zajączkowską. Miał z nią syna Mariana, profesora zoologii, oraz córkę Janinę. Miał też dwie pasierbice (Wandę Krasuską oraz Zofię, 1. v. Jabłońską, a 2. v. Nowakową).

Bibliogr. prac M-ego (niekompletna) w B. WSE w Kr.; Enc. Nauk Polit. (artykuł J. Swidrowskiego); Peretiatkowicz, Współcz. Enc. Życia Polit.; W. Enc. Powsz. (PWN); W. Ilustr. Enc. Gutenberga; Album ekonomistów polskich, „Ruch Prawn. Ekon. i Socjol.” 1930 półr. 2. (fot.); Łoza, Czy wiesz, kto to jest?; – Bagiński H., U podstaw organizacji Wojska Polskiego 1908–1914, W. 1935; Dziesięciolecie Polski Odrodzonej, (fot.); Garlicki A., Geneza Legionów, W. 1964; tenże, Przedmowa do „Wspomnień” F. M-ego, W. 1972 s. 5–14 (fot.); Holzer J., Molenda J., Polska w I wojnie światowej, Wyd. 3., W. 1973; Jabłoński H., Polityka Polskiej Partii Socjalistycznej w czasie wojny 1914–1918 r., W. 1958; Kozicki S., Historia Ligi Narodowej (okres 1887–1907), Londyn 1964; Krzyżanowski A., Polityka i gospodarstwo, Kr. 1931; Landau Z., Plan stabilizacyjny 1927–30, W. 1963; tenże, Polskie zagraniczne pożyczki państwowe 1918–26; W. 1960; Madajczyk Cz., Polityka III Rzeszy w okupowanej Polsce, W. 1970 I; Nasza walka o szkołę polską 1907–1917, W. 1934 II (Hulewicz J., Udział Galicji w walce o szkołę polską 1899–1914); Pamiętnik trzydziestolecia Szkoły Głównej Handlowej w Warszawie 1906–1936, W. 1938 s. 257–9, 310, 311; Przybylski H., Front Morges w okresie II Rzeczypospolitej, W. 1972; Rzepecki J., Sprawa Legionu Wschodniego 1914 r., W. 1966; Skalniak F., Bank Emisyjny w Polsce 1939–1945, W. 1966; Srokowski K., NKN, Kr. 1923; Taylor E., Inflacja polska, P. 1926; Tomaszewski J., Stabilizacja waluty w Polsce, W. 1961; Zieliński J., Od Ligi Narodowej do Ligi Narodów, „Tyg. Powsz.” 1972 nr 14 s. 4–5 (recenzja Wspomnień M-ego); – Daszyński I., Pamiętniki, W. 1957 II; 25 lat „Zarzewia”, W. 1936; Grabski W., Dwa lata pracy u podstaw państwowości naszej, W. 1927; Ivánka A., Wspomnienia skarbowca 1927–1945, W. 1964; Karpiński Z., O Wielkopolsce, złocie i dalekich podróżach, W. 1971; Landau L., Kronika lat wojny i okupacji, W. 1962 I; Pragier A., Czas przeszły dokonany, Londyn 1966; Sprawozdania Banku Polskiego za l. 1924–29; Sprawozdania PIR za l. 1936–39; [Szembek J.], Diariusz i teki… (1935–1945), Londyn 1965 II; Zarzewie 1909–1920. Wspomnienia i materiały, W. 1973 (fot.); – Bezzasadne zarzuty, „Przem. i Handel” 1924 s. 876; „Dzien. Pol.” 1972 nr 89, 90 (nekrolog); Jemioła skarbowa, „Kur. Pozn.” 1924 nr 142; Landau Z., F. Młynarski (1884–1972). Zarys życia i działalności na polu finansów, „Finanse” 1973 nr 11; Lechicki Cz., Recenzja ze „Wspomnień” F. Młynarskiego, „Studia Hist.” 1972 nr 4; „Roczn. PAU” 1939/1945 s. VIII–IX (bibliogr. prac); – AAN: Zespół akt szczątkowych – akta K. Świtalskiego (notatki z 29 IV, 26 VIII 1929 i z marca 1930); Arch. SGPS: Akta personalne F. M-ego; Arch. UJ: W. F. II 478, s. III teczka personalna; B. PAN w Kr.: Zbiory Józefa Zielińskiego nr 7793 (fot.); – Dokumenty udostępnione przez syna M-ego Mariana i jego informacje.
Zbigniew Landau

 

 
 
 
Za treści publikowane na forum Wydawca serwisu nie ponosi odpowiedzialności i są one wyłącznie opiniami osób, które je zamieszczają. Wydawca udostępnia przystępny mechanizm zgłaszania nadużyć i w przypadku takiego zgłoszenia Wydawca będzie reagował niezwłocznie. Aby zgłosić post naruszający prawo lub standardy współżycia społecznego wystarczy kliknąć ikonę flagi, która znajduje się po prawej stronie każdego wpisu.
biogramy.pl

Media

 
 
 

Postaci z tego okresu

 

w biogramy.pl

 

Witold Zacharewicz

1914-08-26 - 1943-02-16
aktor teatralny
 

Oskar Halecki

1891-05-26 - 1973-09-17
historyk
 

Kazimierz Kubala

1893-01-26 - 1976-04-13
farmaceuta
 
więcej  

Postaci z tego okresu

 

w ipsb

 

Józef Raciborski

1879-05-28 - 1935-12-07
konserwator zabytków
 

Józef Sobiesiak

1914-05-17 - 1971-11-18
generał brygady LWP
 

Jan Beyzym

1850-05-15 - 1912-10-02
jezuita
 
więcej  
  Wyślij materiały Wyślij ankietę
 
     
Mecenas
 
Uzywamy plików cookies, aby ułatwić Ci korzystanie z naszego serwisu oraz do celów statystycznych. Jeśli nie blokujesz tych plików, to zgadzasz się na ich użycie oraz zapisanie w pamięci urządzenia. Pamiętaj, że możesz samodzielnie zarządzać cookies, zmieniając ustawienia przeglądarki.
Informację o realizacji Rozporządzenia o Ochronie Danych Osobowych (RODO) przez FINA znajdziesz tutaj.