INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY
iPSB
  wyszukiwanie zaawansowane
 
  wyszukiwanie proste
 
Biogram Postaci z tego okresu

Franciszek Darewski h. Szreniawa  

 
 
ok. 1700 - ok. 1768
Biogram został opublikowany w 1938 r. w IV tomie Polskiego Słownika Biograficznego.
 
 
 
Spis treści:
 
 
 
 
 

Darewski Franciszek, h. Szreniawa (ok. 1700 – ok. 1768), generał polski i rosyjski, rodem ze szlachty mińskiej, był jednym z tych karierowiczów w rodzaju J. Sapiehy, Jagużyńskiego, Gołembiowskiego, Rzyszczewskiego, co szukali szczęścia w zeuropeizowanej przez Piotra W. Rosji. O jego młodych latach mętne są wiadomości. Źródła mówią, że służył »długo« (więc może od przemarszu Rosjan w r. 1713) przy feldmarszałku Mieńszykowie jako adiutant, dzięki czemu wyrobił sobie stosunki w Rosji i uzyskał od pamiętnikarza Matuszewicza epitet: »ruski Polak«. Ale te same źródła czynią go paziem matki Stan. Leszczyńskiego, Anny z Jabłonowskich, która ostatnie lata spędzała w Chambord († wrzes. 1727). Skądinąd słychać, że kiedy Mieńszykow kusił się w Mitawie o tron kurlandzki, bawiący przy nim D. »napadł« na jakiegoś pruskiego radcę.

W styczniu r. 1730 D. zjawia się w Chambord i podaje Leszczyńskiemu przywieziony z Litwy od L. Pocieja, M. Wiśniowieckiego, biskupa smol. Gosiewskiego i in. malkontentów projekt konfederacji, która zrzuci z tronu Augusta Mocnego; projekt ten jednocześnie inny ajent, Krz. Urbanowicz, lansuje w Petersburgu. Wnet i D. obraca krok na północ: w listopadzie 1731 przyjęto go w randze podpułkownika do armii carskiej, a od początku bezkrólewia r. 1733 służył już tylko Rosji wbrew Leszczyńskiemu, agitując wśród szlachty wraz z pułk. Lievenem na rzecz rosyjskiego kandydata, o czym słał ciekawe raporty do min. Ostermanna. Podczas wojny wschodniej asystował w r. 1737 sprzymierzonej armii austriackiej w Serbii jako attaché wojskowy. W r. 1739 na Rusi zapobiegał ruchawce Potockich, tropił szwedzkiego emisariusza Sinclaira i przygotował nań z Rosjanami i Sasami skrytobójczy zamach. Zasiadał w komisji satanowskiej 1739–1740 r., gdzie przyznał szlachcie podolskiej 300.000 talarów odszkodowania za straty poniesione od przemarszu. Na przełomie lat 1741–2 razem z tymże Lievenem gasił upominkami iskry konfederacyjne Potockich. Widocznie jednak miał zaufanie u tych »republikantów«, skoro go pod koniec r. 1745 Józef Potocki, Jerzy Mniszech i Paweł Sanguszko wyprawili do Petersburga z programem najściślejszego zespolenia polityki polskiej i rosyjskiej, a to celem dozbrojenia Rzplitej i zabezpieczenia jej przed Prusami.

Po tych nieudolnych i nieszczerych manewrach znika nam D. z oczu na lat 10, by z początkiem wojny siedmioletniej znów się wynurzyć na Litwie w roli agitatora za orientacją rosyjską, a przeciw pruskiej. Zamieszkał wtedy w Wilnie (już awansowany na gen.-majora i żonaty z Rozalią Hynkówną, łowczanką podlaską, 1° voto Władysławą Lipińską, 2° Krzysztofową Rzeszowską), przekonywał szlachtę, że carowa Elżbieta nie naruszy jej wolności, a jej wojska, idące na ukaranie Fryderyka W., nikogo nie pokrzywdzą; zarazem ściągał furaż do magazynów rosyjskich. Nie obeszło się przy dostawach bez zatargów z chłopami, a po odjeździe D-go do Rygi (29 VIII 1758) spadły nań gniewy władz przełożonych. Musiał się wtedy zalecać hetmanowi M. Radziwiłłowi i przypominać zasługę z r. 1740. Wybrnął jakoś z opresji i pod koniec wojny był generał-lejtnantem. Snać zbliżył się do Czartoryskich, bo ci go polecali Katarzynie II na ajenta czy nawet posła w Rzplitej. Pod koniec życia wrócił na łono pierwotnej ojczyzny (gdzie miał na Litwie brata cześnika). Dostał od Stan. Augusta starostwo pohornańskie, syna Jerzego umieścił jako kapitana-instruktora u kadetów. Umarł zapewne niebawem, bo korespondencje rosyjskie z czasów barskich milczą już o nim. Żona, zakosztowawszy procesów o majątki na Podolu, zakończyła życie 6 X 1772; syn poszedł do konfederacji, a z czasem do legionów.

 

Boniecki; Matuszewicz, Pamiętniki; Konopczyński, Polska w dobie wojny siedm., W. 1909–11; tenże, Polska a Szwecja, W. 1924; tenże, Polska a Turcja, W. 1936; Gerje, Borba za polskij prestoł 390, annexa VI 118, 122, 157; Sołowjew, Istorija Rossii t. XX; Kantecki, St. Poniatowski, P. 1880, I 204; Masłowskij, Russkaja armia w Sjemil. Wojnu, 3. t; Archiw kn. Woroncowa I 220, III 447, 511, VII 49, 130, XXV 66; Sbornik Impier. Russ. Istor. Obszczestwa LVI 69, LXX 500, CIV 5, CXX 5; Memoriał 1730 r. w paryskim Arch. Spr. Zagr.; listy do Radziwiłła w Arch. ord. Nieśw.; list Jerzego D. do Stan. Augusta X 1772 r. w B. Czart. 654.

Władysław Konopczyński

 

 
 
 
Za treści publikowane na forum Wydawca serwisu nie ponosi odpowiedzialności i są one wyłącznie opiniami osób, które je zamieszczają. Wydawca udostępnia przystępny mechanizm zgłaszania nadużyć i w przypadku takiego zgłoszenia Wydawca będzie reagował niezwłocznie. Aby zgłosić post naruszający prawo lub standardy współżycia społecznego wystarczy kliknąć ikonę flagi, która znajduje się po prawej stronie każdego wpisu.
biogramy.pl

Media

 
 
 

Postaci z tego okresu

 

w biogramy.pl

 

Józef Zajączek h. Świnka

1752-11-01 - 1826-07-30
generał
 
więcej  

Postaci z tego okresu

 

w ipsb

 

Fryderyk Wilhelm

1692-07-19 - 1711-01-21
książę
 
 

Teodor Andrzej Potocki h. Pilawa

1664-02-13 - 1738-11-12
biskup
 

Paweł Karol Sanguszko

1680 - 1750-04-14
podskarbi
 
więcej  
  Wyślij materiały Wyślij ankietę
 
     
Mecenas
 
Uzywamy plików cookies, aby ułatwić Ci korzystanie z naszego serwisu oraz do celów statystycznych. Jeśli nie blokujesz tych plików, to zgadzasz się na ich użycie oraz zapisanie w pamięci urządzenia. Pamiętaj, że możesz samodzielnie zarządzać cookies, zmieniając ustawienia przeglądarki.
Informację o realizacji Rozporządzenia o Ochronie Danych Osobowych (RODO) przez FINA znajdziesz tutaj.