INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY
iPSB
  wyszukiwanie zaawansowane
 
  wyszukiwanie proste
 
Biogram Postaci z tego okresu
 Helena Maria Paderewska (z domu Rosen, 1.v. Górska)     

Helena Maria Paderewska (z domu Rosen, 1.v. Górska)  

 
 
1856-08-01 - 1934-01-16
Biogram został opublikowany w 1979 r. w XXIV tomie Polskiego Słownika Biograficznego.
 
 
 
Spis treści:
 
 
 
 
 

Paderewska z Rosenów 1. v. Górska Helena Maria (1856–1934), działaczka społeczna, żona Ignacego Paderewskiego. Ur. 1 VIII w Warszawie, była córką Władysława Rosena i nie znanej z imienia i nazwiska Greczynki z Korfu. Ojciec P-iej, pochodzący z rodu baronów inflanckich von Rosenów, brał udział jako porucznik armii rosyjskiej w wojnie krymskiej; ranny leczył się na Korfu, skąd przywiózł do Warszawy piękną młodą Greczynkę. Zmarła ona wkrótce po urodzeniu dziecka. Ojciec ożenił się potem z baronówną Zofią Taube, zaś babka Katarzyna Rosenowa wychowywała Helenę, która w wieku 18 lat poślubiła 5 IX 1874 skrzypka, solistę orkiestry Teatru Wielkiego Władysława Górskiego (zob.) Po ślubie P. uczyła się intensywnie francuskiego i 5 X 1876 otrzymała od dyrektora II Gimnazjum Męskiego w Warszawie zaświadczenie «konwersatorki języka francuskiego». W r. 1877 urodziła syna Wacława Ottona. Od jesieni 1878 przebywała wraz z mężem przez kilka miesięcy w Egipcie. Najprawdopodobniej jeszcze przed podróżą do Egiptu Helena poznała 18-letniego absolwenta Instytutu Muzycznego Ignacego Paderewskiego, który wystąpił wspólnie z jej mężem na koncercie w Resursie Obywatelskiej w Warszawie w dn. 6 X 1878. W lecie 1879 Paderewski wraz z Górskim, z którym był zaprzyjaźniony, urządził małe tournée po uzdrowiskach Królestwa. W następnych latach pozostawał w kontaktach towarzyskich z Górskimi, którzy w r. 1885 przenieśli się do Paryża. Pomagali oni Paderewskiemu w urządzeniu koncertu w Paryżu w marcu 1888, a Górski wielokrotnie występował z nim w kilku najbliższych sezonach. W r. 1889 Paderewski za namową Górskiej przekazał pod jej opiekę swego 9-letniego, chorego na niedowład nóg syna z pierwszego małżeństwa, Alfreda. Przywiązanie Paderewskiego do Górskiej przerodziło się w miłość. Związek ich trwał od r. 1891. W wyniku starań Górskiej o unieważnienie małżeństwa (i niewątpliwie też rozległych stosunków Paderewskiego) Sąd Arcybiskupi w Warszawie 17 XII 1898 uznał małżeństwo Władysława i Heleny Górskich za nieważne. W dn. 31 V 1899 w kościele Św. Ducha w Warszawie odbył się ślub Heleny z Paderewskim. P. zamieszkała wraz z mężem w jego siedzibie w Szwajcarii w Riond-Bosson koło Morges. Towarzyszyła mu też odtąd w podróżach i tournées. Troszczyła się o jego zdrowie i sukcesy. Spotykała wiele wybitnych osobistości tej epoki, była wciąż bacznie obserwowana przez prasę amerykańską i wielbicielki męża, opisywano jej toalety, sposób zachowania się.

Prawdopodobnie już w połowie pierwszego dziesięciolecia XX w. P. zajęła się w Riond-Bosson hodowlą kur rasowych, których okazy sprowadzono od najlepszych hodowców, up. Kellerstrassa z Kansas City. Hodowlę traktowała nie tylko jako hobby i źródło dochodu, ale jako wzór do naśladowania, zwłaszcza przez gości z kraju. W dziedzinie hodowli kur wysokich ras, zwłaszcza orpingtonów i wyandottów, zyskiwała P. coraz większe uznanie w Europie Zachodniej. Do czasu wybuchu pierwszej wojny światowej zdobyła ok. 300 wyróżnień i nagród, m. in. na międzynarodowej wystawie w Gandawie otrzymała w l. 1908–9, podobnie jak i w r. 1911, «medaille de vermeil», w r. 1911 wielką nagrodę ministra rolnictwa Republiki Francuskiej i złoty medal oraz odznaczenie kawalera «Mérite agricole». Została członkiem wielu towarzystw hodowców drobiu w Szwajcarii, Francji, Belgii i w Anglii. Wiosną 1914 P. rozpoczęła prowadzenie kursów drobiarskich w Riond-Bosson dla Polek z kraju. Koszty utrzymania uczestniczek przeważnie sama pokrywała. Powodzeniu kursu sprzyjały sukcesy P-iej na wystawie Stowarzyszenia Ziemianek w Warszawie w październiku 1913 i wieści o pomyślnej sprzedaży 400 kur do Argentyny. Wybuch wojny przerwał kurs.

W latach wojny P. współuczestniczyła w działalności męża na rzecz pomocy dla ofiar wojny w Polsce. W początkach 1915 r. wyjechała z Paderewskim do Paryża, następnie do Londynu, a w połowie kwietnia 1915 do Stanów Zjednoczonych, gdzie wspomagała go w jego staraniach o utworzenie Polish Victims Relief Fund (PVRF) i w kampanii na rzecz zbiórki funduszów, prowadzonej przez Paderewskiego na dziesiątkach koncertów od Nowego Jorku po San Francisco, w czasie spotkań i wywiadów oraz w korespondencji z wieloma wybitnymi osobistościami Ameryki. W westybulach wielu sal koncertowych, teatrów i oper organizowała ekspozycje lalek (wykonanych przez polskich artystów w Paryżu) w polskich, strojach ludowych, a dochód z ich sprzedaży przeznaczała na rzecz polskich artystów i na fundusz pomocy. «Lalki Paderewskiej» zrobiły karierę ogólnoamerykańską i stały się modne wśród elity kulturalnej. Organizowała też P. bazary i kiermasze lalek oraz przedstawienia na rzecz PVRF. Uczestniczyła aktywnie w pracy jednego z oddziałów Amerykańskiego Czerwonego Krzyża (ARC – American Red Cross) w Nowym Jorku.

Wybrana na przewodniczącą Polskiego Białego Krzyża (PBK), założonego w Nowym Jorku w początkach 1918 r., P. rozpoczęła w lutym t.r. objazd środowisk polonijnych z kampanią propagandową na rzecz PBK. Wydała odezwę, apelując o to, by każda z Polek stała się «aniołem opiekuńczym Armii Polskiej». Akcję P-iej poparły liczne polonijne organizacje w Stanach Zjednoczonych oraz wielu działaczy Zjednoczenia Kapłanów Polskich w Ameryce Półn. PBK prowadził akcję wysyłania paczek z podarunkami dla żołnierzy polskich, z książkami i gazetami. Największe trudności sprawiało skompletowanie wyposażenia sanitarnego i wyszkolenie personelu sanitarnego. P. zorganizowała przy pomocy dra Łapowskiego kurs pielęgniarski, który 16 VII 1918 ukończyło 41 sanitariuszek. W maju 1918 P. podjęła akcję pomocy dla rodzin ochotników do Armii Polskiej we Francji, dla wdów i sierot po poległych oraz dla rodzin rannych. Opiekę nad tą akcją, noszącą nazwę «Wychodźstwo Ojczyźnie – Maj 1918» (w skrócie «Dar Majowy»), objął Wydział Narodowy Polski (WNP). Część zebranych funduszów była przeznaczona na rzecz Tow. Pomocy Armii Polskiej im. H. Paderewskiej, organizacji równoznacznej z Czerwonym Krzyżem. W lipcu 1918 P. została jednocześnie przewodniczącą Polskiego Czerwonego Krzyża we Francji, gdyż pod tą nazwą miały tani działać ekspozytury PBK. W początkach października 1918 dzięki zabiegom Paderewskiego władze ARC zobowiązały się do udzielania żołnierzom polskim tej samej pomocy co żołnierzom armii amerykańskiej.

W grudniu 1918 P. przybyła z mężem do Polski. Jej wpływy wzrosły z chwilą objęcia przez Paderewskiego stanowiska premiera 17 I 1919. W dn. 24 II 1919 została wybrana przewodniczącą Rady Naczelnej PBK utworzonego z jej inicjatywy w Polsce. Do końca 1919 r. powstało w kraju 69 kół PBK z ponad 19 000 członków. W dn. 23 II 1919 został otwarty w Warszawie przy ul. Dzielnej 67 szpital chirurgiczny o 100 łóżkach, zorganizowany przez P-ą i znany później jako Szpital im. Heleny Paderewskiej. Koszty utrzymania ponosili początkowo poszczególni fundatorzy, lecz w końcu pokrywała je głównie P., wpłacając z funduszów własnych, jak i otrzymanych od Polonii amerykańskiej miesięczne subwencje. Na apel P-iej WNP przysłał wielkie ilości darów, które przekazano na front, dla instytucji charytatywnych w Warszawie i dla ludności na terenach objętych działaniami wojennymi. W dn. 1 II 1919 wyruszył pod Lwów I lotny Oddział Chirurgiczny im. H. Paderewskiej.

W początkach kwietnia 1919 P. wyjechała do Paryża z mężem, który uczestniczył w obradach konferencji pokojowej. W maju, lipcu i sierpniu t.r. wysłała do kraju transporty (15 wagonów) materiałów ze składów armii amerykańskiej i darów (6 samochodów) angielskiego St. John Society. Władze francuskie zaś wysłały 37 wagonów wyposażenia medycznego dla armii polskiej. Dzięki tym transportom PBK uruchomił swoją centralną «Hurtownię» w Warszawie przy ul. Miodowej 17, rozsyłającą zaopatrzenie na front i do placówek wojskowych (istniała do r. 1922). PBK organizował również przy dużym osobistym wkładzie P-iej akcję zbiórki ciepłej odzieży dla armii. W Warszawie założono Ochronkę i Żłobek im. H. Paderewskiej w barakach na Powązkach dla dzieci wygnańców. P. była też inicjatorką założenia Klubu Sprzedawców Gazet przy ul. Miodowej 6 dla 45 chłopców oraz pokryła koszty jego utrzymania w r. 1919. Później zmieniono nazwę Klubu na Ognisko; zrzeszało ono 350 chłopców i było kierowane przez Radę Opieki z P-ą jako przewodniczącą. Z inicjatywy P-iej zakładano w Polsce żłobki i ochrony dla dzieci wysiedleńców (jak wspomniane w Warszawie). W dn. 5 IV 1919 powstał w Warszawie Centralny Komitet Pomocy dla Dzieci, kierowany przez P-ą. Biograf P-iej Józef Kazimierz Orłowski oceniał, że na cele pomocy dzieciom polskim w kraju i poza jego granicami przez ręce P-iej przeszło 500 000 dolarów. Z funduszów własnych i z ofiar Polonii amerykańskiej P. złożyła kilka tysięcy franków na rzecz Polskiej Szkoły Batignolskiej w Paryżu, dzięki czemu w gmachu Szkoły powstało Ognisko dla młodzieży polskiej.

Jako żona premiera P. rozwijała w Polsce żywą zakulisową działalność polityczną. Wywierała duży wpływ na decyzje podejmowane przez Paderewskiego zarówno w sprawach osobistych, jak i publicznych. Współpracownicy Paderewskiego, jak J. K. Orłowski lub Sylwin Strakacz, dbali przede wszystkim o przychylność P-iej, nie szczędząc jej hołdów. P. ostro traktowała osoby, w których wyczuwała współzawodników lub co gorsza przeciwników męża, jak np. ministra skarbu Leona Bilińskiego który utrzymywał, że P. «posiadała więcej zmysłu politycznego, niż jej fantastyczny małżonek» i że to ona «właściwie rządziła w Polsce za męża lub za jego pośrednictwem». Jedną z ofiar postępowania P-iej był (wg Bilińskiego) wiceminister spraw zagranicznych Władysław Skrzyński, który, popadłszy w konflikt z Paderewskim na tle spraw aprowizacyjnych i kompetencji, został przeniesiony na stanowisko posła RP w Madrycie. Adam Grzymała-Siedlecki wspominał, że P. «potrafiła z domowym interesem albo nawet z jakąś swoją nerwową pretensją wtargnąć do gabinetu Paderewskiego, gdzie on odbywał oficjalną konferencję z ministrami czy z posłami; potrafiła być demonstracyjnie niegrzeczną dla ludzi poważanych, stale, a nawet jakby z odrazą, traktując pozycję męża jako jakiś niepotrzebny epizod ich życia». Echa opinii środowiska literackiego Warszawy o P-iej uwiecznił J. Lechoń w „Rzeczypospolitej babińskiej” (W. [1920]).

Przed wyjazdem z Warszawy P. zakupiła z funduszów otrzymanych od Polonii amerykańskiej majątek Julin w okolicy Łochowa dla założenia tam Szkoły Hodowli Drobiu i Gospodarstwa Domowego wraz z domem-internatem dla dziewcząt. Jako fundatorka i nominalna właścicielka P. przekazała w r. 1924 szkołę wraz z majątkiem (300 kur jako zaczątek rasowej hodowli przysłała ze Szwajcarii) na własność Centralnego Tow. Rolniczego w Warszawie. Zakupiła również posiadłość w Sulejówku na Dom dla Zasłużonych Staruszek, prowadzony pod egidą Tow. Pomocy dla Inteligencji. W lipcu 1920 została wybrana ponownie przewodniczącą i członkinią Rady Nadzorczej PBK. Funkcje te, wskutek stałego pobytu P-iej z mężem poza Polską, stały się właściwie funkcjami tytularnymi. W maju 1920 powstała w PBK Sekcja Instytucji im. H. Paderewskiej, finansowana przez P-ą. W r. 1920 wyjechała z mężem do Szwajcarii, w lutym n. r. do Stanów Zjednoczonych. Rok 1921 spędziła w Kalifornii, w posiadłości Paderewskiego Paso Robles, w którym jedno z rancz nazwano imieniem jej patronki, Rancho Santa Helena. Odbywała z mężem podróże do Europy w l. 1922 i 1923, uczestniczyła w jego tournées artystycznych. W dn. 1 VIII 1923 delegacja z Polski wręczyła jej adres podpisany przez kilka tysięcy osób, w tym ministra spraw wojskowych gen. Stanisława Szeptyckiego i szefa sztabu gen. Stanisława Hallera. Dbała przez wszystkie lata, z różnym skutkiem, o finanse męża.

Stan zdrowia P-iej pogorszył się w sposób widoczny w r. 1929; P. znalazła się w stanie głębokiej depresji psychicznej, połączonej z utratą pamięci. Paderewski wynajął willę w Nicei, gdzie pod opieką fachowego personelu pielęgniarskiego P. spędzała większą część roku, przyjeżdżając co kilka miesięcy do Riond-Bosson. Zmarła na zapalenie płuc 16 I 1934 w Riond-Bosson i została pochowana w Paryżu na cmentarzu Montmorency. Była odznaczona Wielkim Krzyżem Orderu «Pro Ecclesia et Pontifice» (1920).

Z pierwszego małżeństwa z Władysławem Górskim P. miała syna Wacława Ottona Górskiego (1877–1936), dziennikarza. Pełnił on funkcje sekretarza amerykańskiego komitetu PVRF w Nowym Jorku (1915–20), a później prowadził Polish Information Bureau w początkach lat dwudziestych. Górski zamieścił w czołowych pismach amerykańskich, np. w „New York Herald”, wiele artykułów i listów do redakcji wyjaśniających politykę rządu polskiego i stanowisko Polski wobec Niemiec. Pewien okres spędził na Kubie jako korespondent prasowy. Zmarł 31 XII 1936 w Nowym Jorku.

 

Brożek A., Polonia Amerykańska 1854–1939, W. 1977; Dziesięciolecie Polski Odrodzonej, (fot.); Landau R., Paderewski, W. 1935; Perkowska M., Data urodzin Paderewskiego, „Muzyka” 1975 nr 2 s. 114–15 (nie prostuje błędnie podanej daty urodzin P-iej); – Archiwum polityczne Ignacego Paderewskiego, Wr. 1973–4 I–III; Biliński L., Wspomnienia i dokumenty, W. 1925 II 199–200, 204–5, 210, 288, 301; Drohojowski J., Wspomnienia dyplomatyczne, Kr. 1969; Grzymała-Siedlecki A., Niepospolici ludzie w dniu swoim powszednim, Kr. 1974; Hoesick F., Powieść mojego życia, Wr. 1959; Orłowski J., Ignacy Jan Paderewski i odbudowa Polski, Chicago 1939–1940 I–II (fot.); tenże Helena Paderewska. Na piętnastolecie jej pracy narodowej i społecznej 1914–1929, Chicago 1929 (liczne fot.); Paderewski I., Pamiętniki, Kr. 1961 (fot.); Strakacz A., Paderewski as I knew Him, New Brunswick 1949 (fot.); Waśkowski A., Znajomi z tamtych czasów, Kr. 1960; Witos W., Moje wspomnienia, Paryż 1964 II; – „Kur. Warsz.” 1918 nr 358, 1919 nr 1–2, 4–8, 12, 20, 21, 33, 67, 93, 124, 130, 145, 153, 162, 165, 178, 200, 210, 221, 241, 1920 nr 39, 1934 nr 23; „Świat” 1909 nr 16 (fot.), 1934 nr 3 (fot.); „Tyg. Ilustr.” 1914 nr 14, 1934 nr 4 (fot.); „Wiadomości” R. 18: 1963 nr 20 (894) (Janta A., Pamięci Paderewskiego); – AAN: Archiwum I. J. Paderewskiego, sygn. 1, 3826–4024, w tym: sygn. 3831 fot., 4039, Centralny Komitet Obywatelski (CKO), sygn. 224 k. 150a oraz druki: Établissement Riond-Bosson sur Morges (Suisse). Collection de Volailles de Mme Paderewska, (Genève 1912); B. Narod.: rkp. II 2874 k. 24, 132, II 8807 k. 126c.

Andrzej Piber

 

 
 

Powiązane zdjęcia

   
 
Za treści publikowane na forum Wydawca serwisu nie ponosi odpowiedzialności i są one wyłącznie opiniami osób, które je zamieszczają. Wydawca udostępnia przystępny mechanizm zgłaszania nadużyć i w przypadku takiego zgłoszenia Wydawca będzie reagował niezwłocznie. Aby zgłosić post naruszający prawo lub standardy współżycia społecznego wystarczy kliknąć ikonę flagi, która znajduje się po prawej stronie każdego wpisu.
biogramy.pl

Media

 

Postaci powiązane

 

Ignacy Jan Paderewski

1860-11-06 - 1941-06-29 kompozytor
 
więcej  
 

Postaci z tego okresu

 

w biogramy.pl

 

Bronisław Rakowski

1895-06-20 - 1950-12-28
generał brygady WP
 

Włodzimierz Zagórski

1882-01-21 - zaginął 6.08.1927
generał brygady WP
 

Józef Neumann

1857-01-25 - 1932-12-30
drukarz
 

Józef Karol Mikułowski-Pomorski

1868-07-01 - 1935-05-04
chemik
 
więcej  

Postaci z tego okresu

 

w ipsb

 

Edmund Walenty Płoski

1859-10-26 - 1942-10-04
prawnik
 

Jan Mertka

1899-07-27 - 1918-12-27
żołnierz
 

Karol Popiel

1887-10-28 - 1977-06-06
działacz polityczny
 

Józef Stanisław Redo

1872-05-03 - 1941-11-09
śpiewak
 
więcej  
  Wyślij materiały Wyślij ankietę
 
     
Mecenas
 
Uzywamy plików cookies, aby ułatwić Ci korzystanie z naszego serwisu oraz do celów statystycznych. Jeśli nie blokujesz tych plików, to zgadzasz się na ich użycie oraz zapisanie w pamięci urządzenia. Pamiętaj, że możesz samodzielnie zarządzać cookies, zmieniając ustawienia przeglądarki.
Informację o realizacji Rozporządzenia o Ochronie Danych Osobowych (RODO) przez FINA znajdziesz tutaj.