INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY
iPSB
  wyszukiwanie zaawansowane
 
  wyszukiwanie proste
 
Biogram Postaci z tego okresu

Jan Karczewski  

 
 
Biogram został opublikowany w latach 1966-1967 w XII tomie Polskiego Słownika Biograficznego.
 
 
 
Spis treści:
 
 
 
 
 
 
Karczewski Jan h. Jasieńczyk (ok. 1745 – ok. 1810), marszałek ziemi warszawskiej w konfederacji barskiej, uczestnik insurekcji kościuszkowskiej. Był synem Juliana, wojskiego ciechanowskiego, i Konstancji Karczewskiej. Dn. 6 II 1764 r. z ramienia konfederacji warszawskiej jeździł z instrukcją do prymasa. T. r. podpisał z ziemią warszawską elekcję Stanisława Augusta Poniatowskiego. Po śmierci marszałka Macieja A. Nosarzewskiego prowadził wspólnie z ojcem i bratem Aleksandrem, a przy pomocy Wojciecha Tressenberga, agitację probarską w ziemi warszawskiej. Przyczynił się do zrekrutowania w Warszawie 200 konnych konfederatów, których wyprowadził ze stolicy wprost na zjazd do Zakroczymia, gdzie (5 VII 1769) wznowiony akt przyznawał godność marszałka ziemi warszawskiej Tressenbergowi, a K-emu stanowisko konsyliarza. W odwet za to Wejmarn zrabował dobra Karczewskich, a 11 VII aresztował w Warszawie Juliana Karczewskiego. Pod koniec 1769 r., w bliżej nie znanych okolicznościach Drewicz zabrał K-emu całą kasę konfederacji warszawskiej. W lutym 1770 r. K. przebywał na Podkarpaciu między Nowym Targiem a Białą. Na przełomie marca i kwietnia, już pod rozkazami K. Pułaskiego, znajdował się wraz z konfederacjami sochaczewską i oświęcimską w obozie pod Konieczną i w jego okolicach. W końcu kwietnia razem z M. Dzierżanowskim i F. Stępowskim rozbity został przez Drewicza między Białką a Sromowcami.
 
 
Dn. 14 V Generalność polecała Pułaskiemu, by nie ruszał się w głąb kraju, «aż wspólnie finalna ułożona będzie planta» z J. Miączyńskim, M. Walewskim i K-m. Ale zanim doszedł go ten rozkaz, K. wziął w dniu następnym (15 V) udział w zaciętej i krwawej bitwie stoczonej przez Pułaskiego niedaleko Pilzna pod Dęboszynem. W. Tressenberg dostał się do niewoli, a K. objął po nim bezpośrednie dowództwo nad oddziałem konfederacji warszawskiej. Drugą połowę maja K. spędził wspólnie z T. Wilkońskim, marszałkiem oświęcimskim, w okolicy Nowego Targu.
 
 
Dn. 26 V Generalność, po zatwierdzeniu K-ego na stanowisku dowódcy konfederacji warszawskiej, oddała go pod bezpośrednie rozkazy Pułaskiego. Odtąd K. uczestniczył we wszystkich niemal jego wyprawach i akcjach zbrojnych. W końcu maja Pułaski rekomendował K-ego Radzie Najwyższej jako kandydata na konsyliarza generalnego z Księstwa Mazowieckiego. Rada jednak, pod pretekstem niekompetencji, uchyliła się od decyzji w tej sprawie. W połowie czerwca K., mając pod swymi rozkazami płka Piotra Nowickiego i rotmistrza przemyskiego Dionizego Pułaskiego, w 300 koni zapędził się w okolice Biłgoraja. W Soli doszło do starcia z mjrem Golaszewem, który ze stratami wycofał się na Szczebrzeszyn. Pod Frampolem nastąpiło drugie spotkanie, zakończone pełnym zwycięstwem konfederatów, którzy dn. 16 VI przeprawili się pod Krzeszowem z powrotem przez San. Spóźniony pościg Suworowa nie dał już żadnego rezultatu. Nie wiemy, czy K. brał udział w bitwie na Wysowej, uczestniczył natomiast w sierpniowej i wrześniowej kampanii Pułaskiego. We wspólnej wyprawie znad Dunajca na Kraków, dn. 1 IX zagarnęli na Kazimierzu doskonale zaopatrzony regiment gwardii konnej, zwany mirowskim. Dn. 9 IX uczestniczył K. w opanowaniu Częstochowy, w której odtąd często przebywał. W październiku wziął z Pułaskim udział w wyprawie na Wielkopolskę; przez Ostrów, Krotoszyn, Koźmin, Jarocin i Gostyń podciągnęli 19 X pod Poznań. Ale już dnia następnego, nie będąc przysposobieni do zdobywania murów, odstąpili po pierwszym zaraz ataku i przez Grodzisk i Leszno wrócili do Częstochowy. Niebawem K. wyruszył na wsparcie J. Sawy Calińskiego w wyprawie na Litwę. Dn. 17 XII zaskoczeni pod Wysokiem Mazowieckiem przez Ksawerego Branickiego, zostali rozproszeni, tracąc ok. 500 ludzi zagarniętych przez wojska kor.
 
Gdy z początkiem 1771 r. dostał się do niewoli Stanisław Karczewski, marszałek ziemi czerskiej, Generalność powierzyła K-emu pełnienie obowiązków marszałka tej ziemi. Dn. 9 III na zwołanym w Tarczynie zjeździe K. został ogłoszony marszałkiem po zmarłym Tressenbergu. . Ok. 20 III stoczył pod Mszczonowem zwycięską potyczkę z Łapuchinem. Na przełomie marca i kwietnia walczył pomyślnie pod Miedniewicami, gdzie miał zdobyć 2 armaty i wziąć do niewoli 80 ludzi. Stąd pomaszerował pod Przysuchę, a 6 IV znajdował się już w Bestwinie na granicy Śląska Cieszyńskiego. Aż do połowy maja brał udział w oczyszczaniu południowo-zachodniej części Krakowskiego między Śląskiem, Wisłą i Dunajcem. W związku z przygotowywaną przez Ch. F. Dumourieza ofensywą K. otrzymał 14 V dowództwo nad obroną linii Dunajca. Już jednak 19 t. m. Suworow sforsował ją w kilku miejscach. Po klęsce lanckorońskiej (23 V) K. wziął udział w wyprawie Pułaskiego na Zamość, staczając po drodze utarczki pod Dębicą (25 V), Mielcem i większą bitwę pod Majdanem Kolbuszowskim. W chwili gdy Pułaski rozprawiał się z głównymi siłami płka Poliwanowa, K. z Filipem Radzimińskim rozbili odwód piechoty rosyjskiej. Dn. 2 VI już pod murami Zamościa K., który dowodził w zastępstwie nieobecnego Pułaskiego całością sił konfederackich, napadnięty znienacka przez Suworowa, stoczył z nim zaciętą walkę. Przy niewielkich stratach konfederaci wycofali się, ścigani aż do Tarnowa. K. dopędzony najpierw pod Szczebrzeszynem, a następnie pod Biłgorajem (niewątpliwie osłaniał całość sił konfederackich przed pościgiem), stracił znów w obu potyczkach część swego oddziału. Konfederaci znaleźli odpoczynek dopiero w Lanckoronie. Dn. 24 VI K. otrzymał od Pułaskiego polecenie, by, zapobiegając dalszym kłótniom w ziemi zakroczymskiej, odebrał dowództwo Walentemu Zembrzuskiemu i oddał je Modzelewskiemu lub Kazimierzowi Sułkowskiemu. W drugiej połowie 1771 r. K. chory (może leczył się z ran) nie brał udziału w wyprawach zbrojnych. Ordynansem z 19 X Generalność polecała K-emu, by wyznaczył zastępcę i odesłał go z wojskiem do dyspozycji Pułaskiego. Zaraz jednak wydała kontrordynans odwołujący poprzednie zarządzenie. Prawdopodobnie dopiero wówczas (21 X) Generalność mianowała K-ego konsyliarzem prowincjonalnym na Mazowsze. W r. 1772 przebywał K. w Częstochowie. W czasie walk letnich pod Jasną Górą miał powierzoną obronę rondla św. Barbary. Z dwoma swymi kolegami, Filipem Radzimińskim, marszałkiem sanockim i komendantem twierdzy, oraz Franciszkiem Mikorskim, marszałkiem gostyńskim, K. prowadził przez dwa miesiące układy kapitulacyjne. Dn. 18 VIII 1772 r. podpisał wraz z innymi reces, opuścił Jasną Górę i wrócił do domu.
 
Z czasem pogodził się z królem, który w r. 1781 mianował go swym szambelanem, a następnie (w 1791) nadał mu Order Św. Stanisława. Był deputatem na Trybunał Koronny, a w r. 1785 kandydował do kasztelanii wyszogrodzkiej, którą jednak otrzymał Ignacy Zieliński. Dn. 30 V 1789 r. z ramienia Sejmu Czteroletniego został komisarzem do oznaczenia dochodu z dóbr ziemskich i duchownych w pow. wąchockim. Dn. 8 II 1790 r. sejmik ziemi ciechanowskiej wybrał K-ego komisarzem  cywilno-wojskowym. W r. 1791 został rotmistrzem kawalerii narodowej. Wziął udział w insurekcji kościuszkowskiej. Dn. 19 IV 1794 r. podpisał w Warszawie akt powstania Księstwa Mazowieckiego. Rada Zastępcza Tymczasowa 30 IV mianowała K-ego komisarzem Deputacji Komisyjnej Porządkowej ziemi ciechanowskiej, lokalnej komórki Komisji Porządkowej Księstwa Mazowieckiego.
 
K. był właścicielem Jeżewa w Płockiem. W r. 1773 za konsensem królewskim nabył starostwo bulkowskie. Żonaty z Katarzyną Łempicką, miał z nią pięć córek i syna Tertuliana. Żył jeszcze w r. 1807.
 
 
Boniecki; Uruski; Żychliński, VIII 320 (Pułaski K., Pułascy herbu Ślepowron); Spis osób, które uczestniczyły w działaniach wojennych Kościuszki 1794 r., Oprac. B. T[wardowski], P. 1894; – Konopczyński W., Kazimierz Pułaski, Kr. 1931 (tu przedstawiono K-ego jako dwie różne osoby); tenże, Konfederacja barska; Kwasieborski S., Częstochowa za konfederacji barskiej, W. 1917 s. 262; Ostrożyński W., Sprawa zamachu na Stanisława Augusta z 3 listopada 1771 r., Lw. 1891 s. 109; Szczygielski W., Kazimierz Pułaski pod Poznaniem, „Kron. M. Poznania” 1929 oraz odb. s. 8; – Akta elekcji r. 1764 m. sierpnia d. 27, W. (1764) s. 64; Akty powstania Kościuszki, I, III; Elektorów poczet, Wyd. O. Pietruski, Lw. 1845; Konfederacja barska, Wybór tekstów, Wyd. W. Konopczyński, Kr. 1928 s. XXX, 44, 134, 140; Listy Generalności do K. Pułaskiego, w: K. Pułaski, Szkice i poszukiwania historyczne, Kr. 1906 III 272, 282; Listy W. Jakubowskiego do J. K. Branickiego 1758–71, Wyd. Bartoszewicz, W. 1882 VII 133, Bibl. Ord. Krasińskich; Lubomirski S., Pamiętniki, Wyd. W. Konopczyński, Lw. 1925 (występuje tu również pod Charczewski); Magier A., Estetyka miasta stołecznego Warszawy, Wr.–W.–Kr. 1963; Materiały do dziejów wojny konfederackiej 1768–1774 r., Wyd. W. Konopczyński, Kr. 1931; Odpowiedź na replikę z strony urodzonych instygatorów kor. i lit. przeciwko Marcjannie Łukawskiej… 31 VII 1773 r. nastąpiona, (W. 1773); Vol. leg., VII 125, VIII 388; Zdanowski Larysa A., Z pamiętnika konfederata barskiego, w: K. Pułaski, Szkice i poszukiwania historyczne, Pet. 1898 II 72, 75; – Ciąg dalszy kalendarzyka narodowego i obcego na rok pański 1792, W. II 425; – B. Jag.: rkp. nr 3049 s. 106, 143, 258, nr 3050 s. 254, 255, 335–9, nr 6672 s. 35v., nr 6673 s. 356, 627; B. Czart.: rkp. nr 831 s. 252, 253, 335–8, 475, nr 836 s. 1026, nr 944 s. 386; Arch. Państw. w Ł.: Zbiory Bartoszewiczów rkp. nr 133 s. 249, nr 134 s. 288, nr 285; AGAD: Zbiory Komierowskich nr 67/87, nr 77/102; B. Narod.: BOZ rkp. 1329 s. 85; B. Kórn.: Arch. Zaremby rkp. 2116; Zakł. Dok. IH PAN w Kr.: Teki Pawińskiego, Lauda Ciechanowskie; B. Pozn. Tow. Przyj. Nauk: Arch. Rydzyńskie rkp. X A 5 (w odpisach autora); B. Krasińskich w W.: rkp. nr 1329 s. 85–6, nr 3118 s. 9, 15v., 24, nr 3924 s. 19v., 23 (w odpisach autora); B. Tow. Przyj. Nauk w Wil.: rkp. nr 51 k. 9, nr 94, nr 95 s. 499, 536 (w odpisach autora).
 
 
Wacław Szczygielski
 
 
 
 
 

Powiązane artykuły

 

Powstanie Kościuszkowskie

Insurekcja kościuszkowska rozpoczęta 24 marca 1794 roku, zakończona 16 listopada 1794 roku, to powstanie narodowe początkowo przeciwko Rosji, później także skierowane przeciwko Prusom. Jedno z najbardziej......

Bitwa Pod Racławicami, 4 kwietnia 1794 r.

24 marca 1794 roku na rynku krakowskim ogłoszony został „Akt powstania obywatelów mieszkańców województwa krakowskiego”, dający początek powstaniu kościuszkowskiemu, jednemu z przełomowych......
 
 
Za treści publikowane na forum Wydawca serwisu nie ponosi odpowiedzialności i są one wyłącznie opiniami osób, które je zamieszczają. Wydawca udostępnia przystępny mechanizm zgłaszania nadużyć i w przypadku takiego zgłoszenia Wydawca będzie reagował niezwłocznie. Aby zgłosić post naruszający prawo lub standardy współżycia społecznego wystarczy kliknąć ikonę flagi, która znajduje się po prawej stronie każdego wpisu.

Media

 
 
 

Postaci z tego okresu

 

Michał Plater-Zyberk

1777-12-28 - 1862 lub 1863
wicegubernator
 
 
więcej  
  Wyślij materiały Wyślij ankietę
 
     
Mecenas
 
Uzywamy plików cookies, aby ułatwić Ci korzystanie z naszego serwisu oraz do celów statystycznych. Jeśli nie blokujesz tych plików, to zgadzasz się na ich użycie oraz zapisanie w pamięci urządzenia. Pamiętaj, że możesz samodzielnie zarządzać cookies, zmieniając ustawienia przeglądarki.