INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY
iPSB
  wyszukiwanie zaawansowane
 
  wyszukiwanie proste
 
Biogram Postaci z tego okresu

Jan Marwani (Marvani)  

 
 
2. poł. XVIII w - 2. poł. XVIII w
Biogram został opublikowany w 1975 r. w XX tomie Polskiego Słownika Biograficznego.
 
 
 
Spis treści:
 
 
 
 
 

Marwani (Marvani) Jan (2. poł. XVIII w.), mieszczanin warszawski włoskiego pochodzenia, organizator imprez rozrywkowych w Warszawie, antreprener teatralny. W r. 1782 był tenorystą w kolegiacie Św. Jana w Warszawie (pisał się wówczas Johann). «Porzuciwszy orkiestrę» w latach osiemdziesiątych organizował reduty i inne imprezy rozrywkowe, działając na zasadzie porozumienia z Franciszkiem Ryxem, właścicielem wyłącznego przywileju na wszystkie widowiska i zabawy publiczne. Przed 6 X 1790 monopol Ryxa utracił swoją moc prawną na skutek zniesienia wszelkich przywilejów «exclusionis» przez konstytucję sejmową ustanawiającą Komisję Policji Obojga Narodów. Dlatego też M., którego kontrakt z Ryxem upływał na jesieni 1791, skierował do Komisji Policji Obojga Narodów prośbę, aby mu było wolno «po ekspiracji kontraktu z ur. Ryxem utrzymywać w tejże stolicy rozrywki bez opłacania się jemu». Dn. 1 X 1791 uzyskał pozytywną odpowiedź i postanowił otworzyć własny teatr w pałacu Radziwilłowskim. Przed wynajęciem budynku postarał się M. jeszcze o dwie rezolucje Komisji Policji (z 29 XII 1791 i 29 II 1792), które mu zapewniały «wolność utrzymywania i dawania widowisk». Dn. 13 III 1792 zawarł M. 6-letni kontrakt o wynajem pałacu Radziwiłłowskiego, z dużym finansowym nakładem urządził na Foxhalu fajerwerk na uczczenie pierwszej rocznicy uchwalenia Konstytucji 3 Maja, propagowany ulotką (pt. „Uwiadomienie o fejerwerku …”), z wierszami oraz inskrypcjami, i powtarzany do 6 V. Dn. 2 IX M. spisał umowę z kierownikiem niemieckiego zespołu teatralnego Franciszkiem Henrykiem Bullą. Przedstawienia niemieckie rozpoczęły się w październiku. Wobec tego, że konfederacja targowicka, unieważniając wszystkie uchwały Sejmu Czteroletniego, reaktywowała przywilej Ryxa, M. był zmuszony uzyskać konsens monopolisty na otwarcie teatru niemieckiego i 6 IX podpisał kontrakt nakazujący mu opłacanie się Ryxowi. Mimo tego kontraktu Ryx dążył do zlikwidowania imprezy M-ego i jedynie rezolucja Konfederacji Generalnej z 16 I 1793 zapobiegła tej likwidacji przed upływem opłaconego już Ryxowi półrocza. Wobec niepewnej sytuacji M-ego Bulla wolał związać się z Ryxem. W maju 1793 uzyskał prawo występowania w ryxowskim teatrze na pl. Krasińskich, gdzie się wkrótce potem przeniósł. Było to ciosem dla antrepryzy M-ego, który nie był teraz w stanie opłacić komornego za pałac Radziwiłłowski. Dn. 19 VI 1793 M. oraz gwaranci jego kontraktu z Radziwiłłem zostali pozwani do sądu marszałkowskiego pierwszej instancji w celu uregulowania swych zobowiązań. W lipcu 1793 M. prosił Radziwiłła o odroczenie opłaty za pałac.

Dn. 11 VI wyjechał M. do Grodna, gdzie przez czas trwania Sejmu podjął się na zlecenie J. A. Igelströma wydawać obiady i kolacje na 120 osób, posiadających specjalne bilety. Ta funkcja ułatwiała mu szukanie protektorów, dzięki którym zamierzał podważyć na Sejmie prawa Ryxa. Nadzieje te zawiodły i M. stał się bankrutem. W lutym 1795 zalegał nadal z komornym, w związku z czym plenipotent radziwiłłowski proponował swemu chlebodawcy usunięcie M-ego z budynku. Nie znamy dalszego losu M-ego; zapewne ukrył się gdzieś przed wierzycielami. Dn. 18 IV 1795 spisano ruchomości teatralne pozostawione przez niego w pałacu Radziwilłowskim, a 8 VII 1795 magistrat Starej Warszawy nakazał zabezpieczyć jego majątek «opuszczony od kilku miesiecy». M-ego wraz ze zorganizowanym przezeń balem wprowadził W. Berent do swego „Diogenesa w kontuszu” (W. 1937).

 

Estreicher; – Bernacki L., Teatr, dramat i muzyka za Stanisława Augusta, Lw. 1925; Gomulicki J. W., Rocznik Literacki za r. 1975, s. 334; Got J., Na wyspie Guaxary, Kr. 1971; Lekczyńska J., F. S. Jezierski w „Diogenesie w kontuszu” Berenta, „Prace Polon.” S. 12: 1955 s. 252; Teatr Narodowy 1765–1794, Pod red. J. Kotta, W. 1967; Wierzbicka–Michalska K., Monopol czy wolna konkurencja (Z dziejów teatru warszawskiego w l. 1791–1793), w: Warszawa XVIII w., W. z. 3; – Magier A., Estetyka Miasta Stołecznego Warszawy, Wr.–W.–Kr. 1963; Makulski F. J., Balik M-ego roku 1791, W. (1791); Marwani do Juryzdykcji Marszałkowskiej. 3 IV 1793, [druk współczesny]; [Marwani J.], Jaśniejsze tłumaczenie memoriału podanego w Najjaśniejszych Rzeczypospolitej Stanach. 25 VIII 1793, [druk współczesny]; [tenże], Odpowiedź na memoriał ur. Ryxa podany do NKGON. 4 II 1793, [druk współczesny]; [tenże], Odpowiedź na przełożenie okoliczności ściągających się do warszawskiego teatru, [druk współczesny]; Ryx F., Memoriał do króla i sejmu, [druk współczesny]; tenże, Memoriał do króla i sejmu 12 XI 1793, [druk współczesny]; Tajna korespondencja z Warszawy 1792–1794…, Oprac. M. Rymszyna i A. Zahorski, W. 1961; Źródła do historii teatru warszawskiego, Wyd. K. Wierzbicka, Wr. 1955 II; – „Gaz. Warsz.” 1782 nr 45 [Supl.]; „Koresp. Warsz.” 1792 nr 57, 90, 100; – AGAD: Arch. Radziwiłłów, Dz. V 11875, XVIII 366, AKP 384, 234, Stara Warszawa rkp. 448 s. 795.

 
                                                                                                                                                                                                       Karyna Wierzbicka-Michalska
 
 
 
 
Za treści publikowane na forum Wydawca serwisu nie ponosi odpowiedzialności i są one wyłącznie opiniami osób, które je zamieszczają. Wydawca udostępnia przystępny mechanizm zgłaszania nadużyć i w przypadku takiego zgłoszenia Wydawca będzie reagował niezwłocznie. Aby zgłosić post naruszający prawo lub standardy współżycia społecznego wystarczy kliknąć ikonę flagi, która znajduje się po prawej stronie każdego wpisu.

Media

 
 
     
Mecenas
 
Uzywamy plików cookies, aby ułatwić Ci korzystanie z naszego serwisu oraz do celów statystycznych. Jeśli nie blokujesz tych plików, to zgadzasz się na ich użycie oraz zapisanie w pamięci urządzenia. Pamiętaj, że możesz samodzielnie zarządzać cookies, zmieniając ustawienia przeglądarki.
Informację o realizacji Rozporządzenia o Ochronie Danych Osobowych (RODO) przez FINA znajdziesz tutaj.