INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY
iPSB
  wyszukiwanie zaawansowane
 
  wyszukiwanie proste
 
Biogram Postaci z tego okresu

Janina Porazińska  

 
 
1882-09-29 - 1971-11-02  
Biogram został opublikowany w latach 1982-1983 w XVII tomie Polskiego Słownika Biograficznego.
 
 
 
Spis treści:
 
 
 
 
 

Porazińska Janina, pseud. i krypt.: J. P., J. Por., Irpe, Barbara Ziomkówna, Lublinianka (1882–1971), pisarka dla dzieci i młodzieży, tłumaczka, redaktorka. Ur. 29 IX w Lublinie, była córką Edwarda Porazińskiego, urzędnika Banku Państwa, i Heleny z Saryusz-Bielskich. Świadectwo ukończenia średniej szkoły prywatnej uzyskała uczęszczając na pensję swej stryjenki Natalii w Warszawie. Ok. l. 1906–7 wyjechała do Krakowa, gdzie studiowała nauki przyrodnicze, najpierw na Wyższych Kursach dla Kobiet im. A. Baranieckiego (dwa lata), a potem jako nadzwyczajna słuchaczka na UJ (trzy lata). Ok. r. 1911 powróciła do Warszawy i podjęła pracę w redakcji „Przyjaciela Dzieci”. Pierwszą wojnę światową przeżyła w Warszawie w bardzo ciężkich warunkach. Ojciec już nie żył; matka z młodszym rodzeństwem na skutek działań wojennych znalazła się poza krajem. W l. 1922–5 P. pracowała w Min. Wyznań Religijnych i Oświecenia Publicznego w wydziale szkolnictwa powszechnego. Organizowała sieć bibliotek szkolnych. Debiutem literackim P-iej była proza poetycka Z życia kwiatów drukowana na łamach „Wędrowca” w r. 1903 (nr 20). W l. n. zamieszczała swe wiersze, obrazki dramatyczne, komedyjki, bajki, opowiadania o tematyce przyrodniczej w pismach dziecięcych: „Wieczory Rodzinne”, „Przyjaciel Dzieci”, a przede wszystkim w wydawanych przez postępową inteligencję krakowską „Promyku” i jego dodatku dla młodszych dzieci „Promyczku” (1909–10). Pisywała także do czasopism nie przeznaczonych dla dzieci, np. „Naród”, „Prawda” (Kr.), „Tydzień”, „Tygodnik Mód i Powieści”. W r. 1917 uczestniczyła wspólnie z Rozalią Brzezińską w pracach organizacyjnych związanych z założeniem nowego pisma dla dzieci „Płomyk”. Współpracowała też z czasopismami dla młodzieży wiejskiej: „Rozrywki dla Dzieci i Młodzieży”, „Drużyna”, „Gwiazdka”, „Siew”. Od r. 1912 zaczęły wychodzić drukiem osobne wydania utworów P-iej dla dzieci, np. W noc wiosenną. Baśń sceniczna w 3 odsłonach (W. 1912), Krzywda nagrodzona. Komedyjka w 2 odsłonach (W. 1913, Biblioteczka im. B. Prusa). Jednakże dopiero po pierwszej wojnie światowej pisarka znalazła właściwy wyraz dla swej twórczości, zarówno poetyckiej, jak i prozatorskiej. Pisała tylko dla dzieci, redagowała w l. 1927–34 „Płomyczek”, w l. n. „Słonko” (1934–9) i „Poranek” (1938–9). Współpracowała ponadto z pismami: „Moje Pisemko”, „Płomyk”, „Płomyczek”, „Iskierka”, „Czyn Młodzieży PCK”, „Małe Pisemko”, „Teatr Ludowy”, „Wychowanie Przedszkolne”. P. była także autorką podręczników szkolnych, jak np. Mój elementarz (W. 1925, wespół z J. Chrząszczewską), Pierwsze czytania dla szkół powszechnych (Lw. 1927, wespół z S. Rossowskim). W r. 1935 weszła w skład zarządu nowo powstałego Tow. Przyjaciół Teatru dla Dzieci. Duży, nawet decydujący wpływ na genezę i treść zainteresowań literackich P-iej miały dziecięce fascynacje wiejskością. Jako mała dziewczynka spędzała co roku wakacje u dziadków Bielskich w Chrustach, w powiecie łaskim, co pozwoliło jej bardzo silnie zżyć się z przyrodą, trybem życia polskiej wsi, poznać obyczaje, wierzenia i bajki ludowe, przyjaźnić się z dziećmi chłopskimi. O tych dziecinnych obserwacjach i spostrzeżeniach wspominała po latach w gawędzie I w sto koni nie dogoni (W. 1961) jako o podłożu swojej twórczości. Twórczość ta była urozmaicona pod względem gatunkowym: P. była autorką bajeczek, wierszy, utworów dramatycznych, opowiadań, powieści o różnorodnej tematyce. Ich wspólną cechę stanowiła zależność od polskiego folkloru, z ludowej pieśni, bajki i legendy zapożyczyła P. wiele wątków i motywów.

Podstawowy kierunek poetyckich doświadczeń P-iej określają kolejne tomiki: Dzwonki. Marsze, gry, zabawy, piosenki, deklamacje chóralne, obrazki sceniczne (W. 1923 – współautorzy: J. Chrząszczewska i W. Siewierski), W Wojtusiowej izbie (W. 1924), Moja Wólka (W. 1925), Pastereczka (W. 1927), Wesele Małgorzałki (W. 1927). W tych tomikach poetka stosowała różne sposoby wykorzystania wątków folklorystycznych i rozmaite metody przetwarzania autentycznych przekazów ludowych. Skala tematyczna wierszy P-iej jest bogata. Na plan pierwszy wysuwają się obrazy z życia dzieci wiejskich, motywy przyrody ojczystej i polskiej wsi oraz obrzędowości ludowej. Szczególnie silne było zainteresowanie P-iej bajką i baśnią, widoczne od początku jej twórczości. Nie od razu jednak osiągnęła w tej dziedzinie sukcesy. Przezwyciężając utarte schematy i szablony oraz tradycję modernistycznej poetyki, powoli ukształtowała własny styl. Dowody tego wysiłku znajdujemy w utworach: Kichuś majstra Lepigliny (W. 1924), Kopciuszek (W. 1929), Legendy (Lw. 1937), Jaś i Kasia (W. 1933), Pamiętnik Czarnego Noska („Słonko” 1936/7).

W czasie drugiej wojny światowej P. uczestniczyła w tajnym nauczaniu, mieszkając w Warszawie i poza nią. Po powstaniu warszawskim przebywała przez pewien czas w okolicach Krakowa. Po r. 1945 kontynuowała działalność pisarską, wydając sporo utworów, głównie o charakterze baśniowo-historycznym i fantastycznym. Powstały wówczas zbiory baśni ludowych (Za górami… za lasami…, W. 1952, Bajdurki, W. 1952, Za trzydziewiątą rzeką, W. 1955, Zuchwały strzyżyk, W. 1955), opowieści realistyczno-fantastyczne (Pan Twardowski w Czupidłowie, W. 1959, Tajemnicze butki, W. 1958, Starodzieje, W. 1962), tomiki wierszy (Smyku-smyku na patyku, W. 1953, Moja książeczka, W. 1967) oraz powieść biograficzna o Janie Kochanowskim Kto mi dał skrzydła (W. 1957). Wydała też obszerne wybory tekstów poetyckich i baśniowych z dawnych swoich książek (Psotki i śmieszki, W. 1955, Czarodziejska księga, W. 1961, Nad wiślaną wodą, W. 1971). P. zajmowała się ponadto pracą przekładową; tłumaczyła opowiadania S. Lagerlöf i Z. Topeliusa. Dzieciom polskim przyswoiła fiński epos narodowy „Kalewala” (W. 1958). Książki P-iej – wielokrotnie wznawiane – były tłumaczone na wiele języków. W r. 1923 została pierwszą laureatką Międzynarodowego Czerwonego Krzyża za wiersze dla dzieci. W r. 1950 P. otrzymała nagrodę Związku Literatów Polskich za całokształt twórczości, w r. 1953 – nagrodę Prezesa Rady Ministrów także za całokształt twórczości, w r. 1957 – nagrodę Warszawy za twórczość dla dzieci i młodzieży, w r. 1955 Krzyż Oficerski, a w r. 1966 – Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski. Kilka lat przed śmiercią utraciła wzrok. Zmarła w Warszawie 2 XI 1971 i została pochowana na cmentarzu Powązkowskim.

Imieniem P-iej zostały nazwane szkoły podstawowe w Warszawie (1972) i Krakowie (1974).

 

Nowy Korbut (Słown. Pisarzy), II, IV; Bibliogr. dramatu pol. II; Pol. Bibliogr. Liter. za l. 1944/5 i n.; Ryll L., Wilgat J., Polska literatura w przekładach. Bibliografia 1945–1970, W. 1970 s. 145; Bartelski L. M., Polscy pisarze współcześni, W. 1972; Nowy słownik literatury dla dzieci i młodzieży, W. 1979; Polskie książki dla dzieci i młodzieży. Katalog historyczny rozumowany, Kr. 1931 s. 88–91; – Auderska H., Janina Porazińska nie żyje, „Życie Warszawy”, 1971 nr 265; Białek J. Z., Janina Porazińska, „Życie Liter.” 1971 nr 52 (fot.); tenże, Janiny Porazińskiej poezja dla dzieci, w: Roczn. Nauk.-Dydakt. WSP w Kr., Kr. 1963; tenże, Literatura dla dzieci i młodzieży w latach 1918–1939, W. 1979 s. 272 i n. (fot.); Chudek J., J. Porazińska, „Roczn. Liter.” 1971 s. 635–7; Cieślikowski J., Wstęp do: Antologia poezji dziecięcej, Wr. 1980 s. XVII–XIX; Frycie S., Literatura dla dzieci i młodzieży w l. 1945–70, W. 1978–82 I, II; I; Głodkowska Z., Podwójny jubileusz, „Głos Nauczycielski” 1963 nr 39; Ługowska J., Sposoby wyzyskiwania folkloru w literaturze dla dzieci (na przykładzie baśni J. Porazińskiej), w: Literatura ludowa i literatura chłopska, L. 1977 s. 139–52; Ochnio J., J. Porazińska – przyjaciółka dzieci, „Ekspres Wieczorny” 1969 nr 268; Skrobiszewska H., J. Porazińska, „Tyg. Kult.” 1966 nr 46 (fot.), 1971 nr 48; Warneńska M., Uśmiechy dzieciństwa, „Gaz. Krak.” 1971 nr 276; W kręgu warszawskiego „Baja”, Oprac. H. Jurkowski, W. 1978; – Hertz P., Zbiór poetów polskich XIX w., W. 1975 ks. 6; Porazińska J., I w sto koni nie dogoni, W. 1961 (fot.); taż, Moje książki i ja, „Nowiny Liter. i Wyd.” 1957 nr 9; – Nekrologi z r. 1971: „Dzien. Pol.” nr 262, „Ilustr. Kur. Pol.” nr 262, 264, „Kultura” nr 46, „Kur. Lub.” nr 277, „Nowe Książki” nr 23, „Płomyk” nr 24, „Poradnik Bibliotekarza” nr 11/12, „Świat Młodych” nr 91 (fot.), „Współczesność” nr 23, „Życie Liter.” nr 46 (fot.), „Życie Warszawy” nr 264, 266–7, 271; – IBL PAN: Kartoteka bibliograficzna; – Informacje zaczerpnięte z korespondencji autora z pisarką w l. 1959–63.

Józef Z. Białek

 
 

Powiązane audio

 
"Królewna żabka"

"Królewna żabka"

46 odsłuchań
"Szewczyk Dratewka"

"Szewczyk Dratewka"

32 odsłuchania
 
 
Za treści publikowane na forum Wydawca serwisu nie ponosi odpowiedzialności i są one wyłącznie opiniami osób, które je zamieszczają. Wydawca udostępnia przystępny mechanizm zgłaszania nadużyć i w przypadku takiego zgłoszenia Wydawca będzie reagował niezwłocznie. Aby zgłosić post naruszający prawo lub standardy współżycia społecznego wystarczy kliknąć ikonę flagi, która znajduje się po prawej stronie każdego wpisu.

Media

 
Partner ms-warszawa.png
 
 

Postaci z tego okresu

 

Stefan Kwilecki

1839-05-29 - 1900-01-25
ziemianin
 

Kazimierz Fabrycy

1888-03-07 - 1958-07-18
generał dywizji WP
 

Jan Świderski

1916-01-14 - 1988-10-18
reżyser teatralny
 
więcej  
  Wyślij materiały Wyślij ankietę
 
     
Mecenas
 
Uzywamy plików cookies, aby ułatwić Ci korzystanie z naszego serwisu oraz do celów statystycznych. Jeśli nie blokujesz tych plików, to zgadzasz się na ich użycie oraz zapisanie w pamięci urządzenia. Pamiętaj, że możesz samodzielnie zarządzać cookies, zmieniając ustawienia przeglądarki.