INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY
iPSB
  wyszukiwanie zaawansowane
 
  wyszukiwanie proste
 
Biogram Postaci z tego okresu

Jerzy (Jurij) Sołłohub z Iwieńca h. Prawdzic  

 
 
XV w. - 1514  
Biogram został opublikowany w latach 2000-2001 w XL tomie Polskiego Słownika Biograficznego.

 
 
 
Spis treści:
 
 
 
 
 

Sołłohub (Sałohubowicz, Sołohub, Sołohubowicz) Jerzy (Jurij) z Iwieńca h. Prawdzic (zm. 1514), wojewoda smoleński. Pochodził z litewskiej rodziny bojarskiej, odnotowywanej w źródłach w końcu XV w., i osiadłej w woj. mińskim. Niektórzy badacze (N. Ljubavs’kij, A. Boniecki, E. Kelma) mylą Sołłohubów, z powodu zbieżności imion, z przedstawicielami wygasłej w początkach XVI w. możnowładczej gałęzi rodziny Sakowiczów. S. był synem Andrzeja (Andreja), o którym brak bliższych wiadomości. Prócz siostry Elżbiety miał braci: Bogdana (zm. najpóźniej w r. 1500) oraz Mikołaja, który zasłużył się w obronie Smoleńska podczas wojny moskiewsko-litewskiej w l. 1500–3 i brał udział w bitwie pod Kleckiem w r. 1506.

Początki kariery S-a wiązały się ze służbą na dworze lit. Kazimierza Jagiellończyka, gdzie jest poświadczony jako dworzanin w r. 1488. W r. 1501, podczas wojny litewsko-moskiewskiej, krążyły fałszywe pogłoski o śmierci na polu walki któregoś z Sołłohubów, ale trudno określić, czy tyczyły one S-a, czy też raczej jego brata Mikołaja. W r. 1502 wraz z kilkoma przedstawicielami osiadłej na Litwie szlachty tatarskiej ręczył S. za znamienitszych jeńców tatarskich ujętych wraz z szukającym na Litwie schronienia chanem ordy zawołskiej Szejch-Achmatem. O wydanie przyjętego wówczas na służbę przez S-a Tatara jeszcze pięć lat później prosił króla Zygmunta I chan krymski Mengli-Gerej.

Dobra S-a koncentrowały się w okolicach Mińska. Już prawdopodobnie przed r. 1495 miał S. część Iwieńca. W r. 1500 Aleksander Jagiellończyk potwierdził mu zapis testamentowy zmarłego brata Bogdana części Iwieńca oraz dóbr: Telaków, Hrebień, Kijewiec, Kobylicze, Kosyczochy i Powidyszki. Przed r. 1507 uzyskał z rąk Anny z Kobryńskich, żony Wencława Kostewicza, tytułem bliższości sioło Jerszewicze. W r. 1514 bojarzy z pow. kiernowskiego Jan i Mikołaj pozwali go przed sejm lit. o dział w dobrach ich dziada w Iwieńcu. Z osobą S-a lub z jego najbliższą rodziną wiązać należy dokonaną przed r. 1524 fundację kościoła paraf. w tej miejscowości.

Latem (przed 1 IX) 1503 został S. powołany na urząd namiestnika smoleńskiego. Mimo zawartego 25 III t.r. dziewięcioletniego rozejmu między Litwą i Moskwą, na obszarach przygranicznych dochodziło nieustannie do starć zbrojnych, napadów i grabieży. Spora część tych zaburzeń była prowokowana przez Moskwę, niemniej strona moskiewska, zarówno przez kolejnych posłów przybywających na dwór lit. (M. Mokłokow – 1504, I. Rachmanin – 1505), jak i podejmując poselstwa litewskie, obarczała winą za nie S-a. S. został odwołany z urzędu między 6 I a 26 II 1507, w obliczu spodziewanej wojny z Moskwą. Rozpoczęła się ona w kwietniu 1507 i trwała do października 1508. W r. 1507 występował S. jeszcze w otoczeniu Zygmunta I, lecz nie piastując żadnego urzędu, nie wchodził w skład ścisłej rady wielkoksiążęcej. Na arenę polityczną powrócił podczas następnej wojny litewsko-moskiewskiej, otrzymawszy wkrótce po 29 III 1514 (a nie w r. 1513, jak czasem w literaturze) urząd woj. smoleńskiego. Do Smoleńska udał się najpóźniej zimą t.r., a 9 IV objął urząd, składając uroczystą przysięgę utrzymania twierdzy «aż do gardła swego». Smoleńsk od wybuchu wojny w r. 1512 przetrwał już dwa oblężenia, co utwierdziło króla i jego otoczenie w przekonaniu, że jest to twierdza nie do zdobycia. Z końcem czerwca 1514 armia moskiewska po raz kolejny obległa twierdzę. S. prócz ataków nieprzyjaciela stawić musiał czoła także narastającemu niezadowoleniu garnizonu i ludności miasta, podsycanemu przez emisariuszy przebywającego w obozie oblegających kniazia Michała Glińskiego. W obliczu pogarszającej się sytuacji militarnej twierdzy, wystawionej na ostrzał po raz pierwszy użytej na taką skalę przez stronę moskiewską artylerii, S., czy to straciwszy wiarę w nadejście odsieczy, czy to w obawie przed buntem załogi, uległ naciskom starszyzny smoleńskiej i podjął decyzję o kapitulacji. Dn. 31 VII 1514 ludność miasta złożyła przysięgę wierności ks. moskiewskiemu Wasylowi III, który nazajutrz wjechał do Smoleńska witany uroczyście przez prawosławnego bpa Warsonofija.

Otrzymawszy od zwycięzców możliwość decydowania o swych dalszych losach, S. postanowił wrócić na Litwę. Zdaje się to świadczyć, że nie był czynnym uczestnikiem spisku zmierzającego do poddania miasta i nie czuł się winny zdrady. Odprowadzony przez ludzi Wasyla III do Orszy, przeszedł na terytorium pozostające pod kontrolą litewską. Wg zredagowanego pod koniec 1. ćwierci XVI w. w państwie moskiewskim „Ustjużskiego zwodu letopisarskiego” został tam uznany winnym zdrady i ścięty w r. 1514 z polecenia Zygmunta I. Dokładna data śmierci S-a nie jest znana, wątpliwe jednak, aby stało się to jeszcze w lecie, skoro po wygranej bitwie pod Orszą 8 IX 1514 liczono na odzyskanie Smoleńska w porozumieniu z częścią niedawnych kapitulantów, rozczarowanych do rządów moskiewskich. Zdaniem niektórych historyków (T. Narbutt, T. Korzon, J. Natanson-Leski) o egzekucji S-a przesądziła potrzeba znalezienia winowajcy upadku twierdzy, w sytuacji, gdy był on w dużym stopniu zawiniony przez zbyt wolno organizującego odsiecz króla. Ścięcie S-a pod zarzutem zdrady mogło być także wykorzystane dla przeciwstawienia się twierdzeniom propagandy moskiewskiej o prawowitym i zgodnym z wolą mieszkańców przejęciu Smoleńska przez Wasyla III.

Żoną S-a była, najpóźniej od ok. r. 1490, Ludmiła, jedna z sześciu córek Pietka Świrskiego (żyła jeszcze w r. 1522). Ze związku tego podchodzili synowie: Mikołaj, Wojciech i Stanisław, odnotowani w rejestrze pospolitego ruszenia z r. 1528, wedle którego powinni wystawiać do popisu łącznie 41 koni.

 

Boniecki, Poczet rodów, s. 326–7; Kojałowicz, Compendium, s. 239; Niesiecki (Sołłohub); Wolff, Senatorowie W. Ks. Lit., s. 51 (z błędami); – Kašprovskij E. I., Bor’ba Vasilija III Ivanoviča s Sigismundom I Kazimirovičem iz’-za obladanija Smolenskom (1507–1522), Sbornik Istorično-filologičeskago obščestva pri Institute knjazja Bezborodko v Nežinie, Nežin 1899 II 223, 233–7; Kelma E., Ród Sakowiczów i jego majętności w XV i pierwszej połowie XVI wieku, „Lituano-Slavica Posnanensia” T. 3: 1989 s. 168, 171–4 (S. mylony z Jerzym Sakowiczem); Korzon T., Dzieje wojen i wojskowości w Polsce, Lw. 1923 I; Krom M. M., Mež Rus’ju i Litvoj, Moskva 1995; Ljubavskij M., Oblastnoe delen’e i mestnoe upravlen’e Litovsko-russkago gosudarstva, Moskva 1892 s. XXI, 572; Maksimejko A. N., Sejmy Litovsko-russkogo gosudarstva do Ljublinskoj unii 1569 goda, Charkov 1902, Priloženje, s. 36; Malinovskij I., Rada Velikago knažestva litovskago v svjazi s bojarskoj dumoj drevnej Rossii, Tomsk 1912 II Vyp. 2 s. 23; Narbutt T., Dzieje narodu litewskiego, Wil. 1849 IX 81–7; Natanson-Leski J., Dzieje granicy wschodniej Rzeczypospolitej, Lw. 1922 I 108–9; Ochmański J., Biskupstwo wileńskie w średniowieczu, P. 1972 s. 70; tenże, Powstanie i rozwój latyfundium biskupstwa wileńskiego, P. 1963 s. 90–1; Pietkiewicz K., Dwór litewski wielkiego księcia Aleksandra Jagiellończyka, [w:] Lietuvos Valstybe XII–XVIII a., Vilnius 1997 s. 102, 107; tenże, Wielkie Księstwo Litewskie pod rządami Aleksandra Jagiellończyka, P. 1995; Solov’ev S. M., Istorija Rossii, S.-Pet. 1896 V 1608–1609; – Akta Juž. i Zap. Ross., I nr 34, 530, II nr 128; Akty lit. metriki, I nr 530, 647, 775; Akty Vil. Archeogr. Kom., XIII, XXIV; Akty Zap. Ross., I nr 192, II nr 9, 16, 24; Bielski, Kronika, I 558, II 970–1; Decius J. L., De Sigismundi temporibus, Kr. 1521 s. 72–3; Herberstein S., Rerum Moscovitarum commentarii, Basileae 1551 s. 14; Kod. katedry i diec. wil., I nr 435; Kojałowicz Wijuk A., Historiae Lituaniae pars altera, Antverpiae 1669 s. 285, 293, 353–4; Lietuvos Metrika, Teismų bylų knyga 6, Vilnius 1995, Užrašymu knyga 8, Vilnius 1995; Opisane dokumentov i bumag chranjaščichsja v Moskovskom archive Ministerstva justici, Moskva 1915 XXI; Polnoe sobr. russ. letopisej, VI, VIII, XIII, XX, XXI, XXIII, XXVI, XXVIII, XXXV, XXXVII 53, 101; Russkaja istoričeskaja biblioteka, XX Pet. 1903, XXVII Pet. 1910, XXX Jur’ev 1914 (Litovskaja Metrika); Sbornik Rus. ist. obšč., XXXV; Stosunki z Mengli-Girejem, chanem Tatarów perekopskich 1469–1515. Akta i listy, Wyd. K. Pułaski, W. 1881 nr 60, 87; Stryjkowski, Kronika pol., II 311, 374–6; tenże, O początkach, wywodach, działalności, sprawach rycerskich i domowych sławnego narodu litewskiego, żemojdzkiego i ruskiego…, W. 1978 s. 562–3, 596; – AGAD: Transkrypcje Metryki Lit., 191A s. 870, 193 s. 338, 194 s. 172, 262.

Maciej Wilamowski

 

 
 
 
Za treści publikowane na forum Wydawca serwisu nie ponosi odpowiedzialności i są one wyłącznie opiniami osób, które je zamieszczają. Wydawca udostępnia przystępny mechanizm zgłaszania nadużyć i w przypadku takiego zgłoszenia Wydawca będzie reagował niezwłocznie. Aby zgłosić post naruszający prawo lub standardy współżycia społecznego wystarczy kliknąć ikonę flagi, która znajduje się po prawej stronie każdego wpisu.

Media

 
 
     
Mecenas
 
Uzywamy plików cookies, aby ułatwić Ci korzystanie z naszego serwisu oraz do celów statystycznych. Jeśli nie blokujesz tych plików, to zgadzasz się na ich użycie oraz zapisanie w pamięci urządzenia. Pamiętaj, że możesz samodzielnie zarządzać cookies, zmieniając ustawienia przeglądarki.
Informację o realizacji Rozporządzenia o Ochronie Danych Osobowych (RODO) przez FINA znajdziesz tutaj.