INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY
iPSB
  wyszukiwanie zaawansowane
 
  wyszukiwanie proste
 
Biogram Postaci z tego okresu

Józef Edward Adam Stadnicki  

 
 
1919-10-16 - 1960-10-13
 
Biogram został opublikowany w 2002 r. w XLI tomie Polskiego Słownika Biograficznego.

 
 
 
Spis treści:
 
 
 
 
 

Stadnicki Józef Edward Adam, pseud. Kazimierz, Kobuz, Madej, Rydwan (1919–1960), oficer Armii Krajowej. Ur. 16 X w Nawojowej (pow. sądecki), był synem Adama Zbigniewa (zob.) i Stefanii z Woronieckich.

W l. 1933–5 uczył się S. w eksperymentalnym Gimnazjum i Liceum im. Sułkowskich w Rydzynie pod Lesznem. W wieku siedemnastu lat przeszedł chorobę Heinego-Mediny. Źle rozpoznana (jako paraliż postępujący), leczona była poprzez przepalenie nerwów kręgosłupa w odcinku lędźwiowym, co spowodowało utratę władzy w nogach powyżej kolan. Po przejściu kryzysu psychicznego i rehabilitacji leczniczej S. zdał eksternistycznie maturę w gimnazjum w Nowym Sączu (maj 1938). Z czasem nauczył się chodzić przy użyciu metalowych konstrukcji nałożonych na nogi i przesuwanych siłą bioder.

W czasie drugiej wojny światowej, na początku 1940, nawiązali z S-m kontakt wysłannicy Komendy Głównej i obszaru «Południe» ZWZ. W wyniku poczynionych wówczas uzgodnień S. przejął po Jadwidze Seifert, nauczycielce nawojowskiej aresztowanej 20 II t.r., organizację szlaku przerzutowego na Węgry oraz łączności zagranicznej. Rozbudował ją i stworzył osobną placówkę ZWZ-AK w Nawojowej (krypt. Narcyz), której został komendantem. Zapewnił wsparcie terenowe konspiracji sądeckiej, wciągnął do niej pracowników służby leśnej z majątku swego ojca, udostępnił leśniczówki i inne obiekty znajdujące się na jego terenie, szczególnie wzdłuż granicy ze Słowacją, organizował w nich schronienie dla osób poszukiwanych przez Gestapo i cudzoziemskich uciekinierów z obozów jenieckich. Wykonywał zadania specjalne, m.in. uczestniczył w akcji «N», rozpowszechniając poprzez sieć swych współpracowników w podgórskich miejscowościach kuracyjnych materiały propagandowe wśród niemieckich gości sanatoryjnych. Działał jako oficer łącznikowy z oddziałami partyzanckimi AK, posługując się do poruszania w terenie specjalnie skonstruowanym wózkiem jednokonnym. Nawiązał również kontakty z działającymi w okolicy partyzantami sowieckimi (którym dostarczał żywność, aby ich powstrzymać przed rabowaniem okolicznych wiosek) oraz BCh. Był współorganizatorem konspiracyjnej szkoły podchorążych. Na terenie Inspektoratu sądeckiego AK kierował organizacją pomocniczą, założoną w r. 1941 przez działaczy Związku Ziemian, noszącą kolejno krypt.: Uprawa, Tarcza, Opieka; tu używał pseud. Kazimierz. W działalności konspiracyjnej wspierali go najbliżsi krewni: rodzice, rodzeństwo oraz kuzyni, Edward i Eryk Stadniccy. W nocy z 2 na 3 VII 1942, na podstawie meldunków konfidentów, S. wraz z bratem Andrzejem, został aresztowany przez Niemców, lecz szef Gestapo w Nowym Sączu H. Hamann zwolnił go, nie wierząc, by jako kaleka mógł uczestniczyć w ruchu oporu. Wiosną 1943 wszedł w skład sztabu Inspektoratu AK w Nowym Sączu. Od lipca t.r., wraz z rodzeństwem i Józefem Bieńkiem, wydawał czasopismo konspiracyjne „Myśl Polska”. Po akcji scaleniowej BCh z AK, wszedł w kwietniu 1944 w skład Komendy Obwodu AK w Nowym Sączu (krypt. Chwast), obejmując referat wywiadu, mimo że ze strony działaczy ludowych pojawił się postulat usunięcia go jako «dziedzica». Dn. 3 V t.r. otrzymał od władz polskich w Londynie Złoty Krzyż Zasługi z Mieczami. W czasie ponownej rewizji Gestapo w zamku nawojowskim (2 IX 1944) S. zdołał uniknąć aresztowania i ujść w Gorlickie. W trakcie obławy, która wnet po tym nastąpiła w rejonie Nawojowej (11–13 IX), Gestapo aresztowało wielu bojowników AK, w dwa dni później zostali oni rozstrzelani. Zagrożony tym samym losem S. ukrywał się w lasach, korzystając z pomocy struktur BCh i doczekał przyjścia frontu pod Bieczem,

Po reformie rolnej, utracie praw do ziemi i pałacu w Nawojowej oraz nieruchomości w Szczawnicy, przeprowadził się S. wraz z rodziną do Krynicy. Tam początkowo utrzymywał się z handlu zbożem. Doznawał szykan ze strony Urzędu Bezpieczeństwa, lecz nie został aresztowany. Ukończył kurs księgowości oraz fotograficzny i w r. 1953 otrzymał posadę w spółdzielni fotograficznej; mimo to żył w bardzo ciężkich warunkach materialnych. W r. 1960 wyjechał do Warszawy, gdzie w Min. Zdrowia starał się o zgodę na leczenie za granicą ciężko chorego najstarszego syna, lecz jej nie otrzymał. Dn. 13 X, w drodze powrotnej, między Grójcem a Radomiem, doznał obrażeń w wypadku drogowym. Zmarł tegoż dnia w szpitalu w Grójcu. Pochowany został Krynicy; pogrzeb miał charakter manifestacyjny, mszę św. odprawiał kardynał Stefan Wyszyński. Wg Stefana Swieżawskiego był S. «człowiekiem wyjątkowo mocnym i odważnym», także relacje współpracowników z l. okupacji podkreślają jego ofiarność, zdyscyplinowanie i dzielność.

S. był żonaty (ślub 8 X 1944) z Elżbietą z Lubomirskich (ur. 1922), córką Władysława i Róży z Broel-Platerów, prawnuczką Eugeniusza Lubomirskiego (zob.), która podczas okupacji działała w AK jako łączniczka. Mimo zabiegów posła na sejm Zbigniewa Makarczyka, odmówiono przyznania jej renty po mężu. W r. 1964 wyszła po raz drugi za mąż za Jeana Olliera (1916–1980), handlowca francuskiego, i zamieszkała we Francji. S. miał pięcioro dzieci. Z nich dwoje pozostało w Polsce: Cecylia (ur. 1945), psycholog, zamężna za Andrzejem Kulikowskim i zamieszkała w Warszawie, oraz Andrzej (ur. 1946), fizyk, dyrektor w gospodarstwie ogrodniczym w Osoli (woj. wrocławskie). Do Francji wyjechali: Julita (ur. 1948), zamężna za Patrickiem Moussette’em, Zbigniew (ur. 1951), przedsiębiorca w Bordeaux, i Adam Stefan (ur. 1953), technik dentystyczny.

Dn. 22 X 1995 na murze pałacu w Nawojowej odsłonięto tablicę upamiętniającą S-ego.

 

Portret pędzla Bolesława Barbackiego, olej., ok. 1923, w posiadaniu prywatnym; – Borowski E., Genealogie…, w: Mater. do biogr., geneal. i herald. pol., III 235, VI 347, VII/VIII 558; Lenczewski, Genealogie; – Leitgeber S., Nowy almanach błękitny, P.–W. 1993; – Bieniek J., Wojskowy ruch oporu w Sądecczyźnie, „Roczn. Sądecki” R. 12: 1971 s. 339 (dot. żony S-ego), s. 341, 347–8, fot. po s. 368, R. 13: 1972 s. 239–42,T. 14: 1973 s. 382–90; Bomba A., Stadniccy herbu Szreniawa, linia nawojowska, Nowy Sącz 1996 s. 9, 11–13, 18; Fitowa A., Bataliony Chłopskie w Małopolsce 1939–1945, W.–Kr. 1984; Kleszcz H., Jeden z niezłomnych, „Gaz. Krak.” 1995 nr z 20–22 X (fot.); taż, Tylko nie o Bogu, co ja mu powiem…, tamże, nr z 5 V (dot. żony S-ego, Elżbiety); Matałowska A., Z takim nazwiskiem, W. 1998 s. 28–33; Mazur G., Rojek W., Zgórniak M., Wojna i okupacja na Podkarpaciu i Podhalu, Kr. 1998; Ostasz G., Krakowska Okręgowa Delegatura Rządu na Kraj 1941–1945, Kr. 1996; Szczublewski J., Żywot Osterwy, W. 1971; – Akcja N. Wspomnienia 1941–1944, W. 1972; Kociołek J., Krótkie wspomnienie…, w: Księga sapieżyńska, Red. J. Wolny, Kr. 1986 II; Mańkowski A., Wspomnienie mojego życia, W. 1997 s. 54, 74, 79, 88–9; Olszyński J., Walka w Beskidzie i na Pogórzu Sądeckim, W. 1978; Swieżawski S., Wielki przełom 1907–1945, L. 1998; tenże, W nowej rzeczywistości 1945–1965, L. 1991; Zubek „Tatar” J., Ze wspomnień kuriera, Kr. 1988; – „Rydzyniak” [L.] 1934–6 s. 319–20 (szkic myśliwski S-ego pt. Padł strzał!); – Informacje żony S-ego, Elżbiety Stadnickiej-Ollier z Chateau d’Orne (Flee, Francja).

Andrzej A. Zięba

 

 
 
 
Za treści publikowane na forum Wydawca serwisu nie ponosi odpowiedzialności i są one wyłącznie opiniami osób, które je zamieszczają. Wydawca udostępnia przystępny mechanizm zgłaszania nadużyć i w przypadku takiego zgłoszenia Wydawca będzie reagował niezwłocznie. Aby zgłosić post naruszający prawo lub standardy współżycia społecznego wystarczy kliknąć ikonę flagi, która znajduje się po prawej stronie każdego wpisu.
biogramy.pl

Media

 
 
 

Postaci z tego okresu

 

w biogramy.pl

 

Aleksander Bardini

1913-11-17 - 1995-07-30
reżyser teatralny
 

Zygmunt Hübner

1930-03-23 - 1989-01-12
reżyser teatralny
 

Antoni Bohdziewicz

1906-09-11 - 1970-10-20
reżyser filmowy
 
więcej  

Postaci z tego okresu

 

w ipsb

 

Stanisław Schimitzek

1895-07-18 - 1975-05-10
dyplomata
 

Helena Marusarzówna

1918-01-17 - 1941-09-12
narciarka
 

Anatol Stern

1899-10-24 - 1968-10-19
poeta
 
więcej  
  Wyślij materiały Wyślij ankietę
 
     
Mecenas
 
Uzywamy plików cookies, aby ułatwić Ci korzystanie z naszego serwisu oraz do celów statystycznych. Jeśli nie blokujesz tych plików, to zgadzasz się na ich użycie oraz zapisanie w pamięci urządzenia. Pamiętaj, że możesz samodzielnie zarządzać cookies, zmieniając ustawienia przeglądarki.
Informację o realizacji Rozporządzenia o Ochronie Danych Osobowych (RODO) przez FINA znajdziesz tutaj.