INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY
iPSB
  wyszukiwanie zaawansowane
 
  wyszukiwanie proste
 
Biogram Postaci z tego okresu

Józef Medeksza h. Lis odmienny  

 
 
Biogram został opublikowany w 1975 r. w XX tomie Polskiego Słownika Biograficznego.


 
 
 
Spis treści:
 
 
 
 
 

Medeksza Józef h. Lis odmienny (ur. ok. 1744), marszałek starodubowski woj. smoleńskiego w konfederacji barskiej, poseł na sejm, chorąży kowieński. Był synem Dominika (zob.) i Konstancji Zabiełłówny, marszałkówny kowieńskiej, pisał się z Proszcza. Dziedziczył część ojcowizny w woj. wileńskim i trockim, a ponadto posiadał, już przed r. 1765, starostwo skirstymońskie w pow. wielońskim na Żmudzi. W r. 1764 podpisał z pow. kowieńskim elekcję Stanisława Poniatowskiego. Od młodych lat służył w wojsku lit., najpierw jako kadet, a od r. 1767 w stopniu rotmistrza. W r. 1767 został konsyliarzem konfederacji kowieńskiej. Podobnie jak ojca, łączyły go bliskie więzy z Zabiełłami, którzy cały czas prowadzili dwulicową politykę między Czartoryskimi a Karolem Radziwiłłem, potem między królem a stronnictwem saskim. Latem 1768 pomagał M. ojcu w organizowaniu konfederacji barskiej na Kowieńszczyźnie. Akt związku ogłoszono 13 VIII na obcym terytorium w Wiłkomierzu. M. został wówczas konsyliarzem, a ojciec marszałkiem konfederacji pow. kowieńskiego w woj. trockim. Z ojcem i dwoma braćmi uczestniczył w letniej i jesiennej kampanii litewskiej 1768 r. Bił się w pomyślnych potyczkach pod Wiłkomierzem (6 IX), Remigołą (7 IX) i Nowym Miastem (w pow. upickim) oraz na przełomie października i listopada w przegranej pod Wysoką Rudą koło Kalwarii. Wówczas z ośmiu marszałkami litewskimi przekroczył granicę pruską i przez blisko rok przebywał na Warmii i Pomorzu. Dn. 30 X 1769 był obecny w Białej przy ogłoszeniu Generalności, a 9 XI złożył przysięgę na jej wierność.
Na wiosnę 1771 ze związanym z Zabielłami Szymonem Kossakowskim wziął udział w wyprawie na Litwę. W połowie lipca w Olicie nad Niemnem został ogłoszony marszałkiem pow. starodubowskiego woj. smoleńskiego. Od sierpnia do października uczestniczył pod Kossakowskim w wielkim rajdzie na Białoruś. Bił się pod Zasławiem koło Mińska (ok. 30 VIII), penetrował tereny między Berezyną a Dnieprem, a następnie na Zadnieprzu aż do Soży, gdzie na Smoleńszczyźnie przekroczył granicę polsko-rosyjską. Dn. 14 X uczestniczył w zwycięskiej bitwie pod Starym Bychowem nad Dnieprem. Stąd poprzez województwa mścisławskie, witebskie i połockie powrócił na Litwę właściwą. Z obozu pod Upitą 15 X podążyli z Kossakowskim, wciąż osaczani i szarpani, na południowy zachód. M. brał udział 31 X w przegranej bitwie pod Lipinami koło Przasnysza, po czym, przebywszy Mazowsze i Kujawy, znalazł schronienie w Wielkopolsce, gdzie pozostawał przez kilka miesięcy. Dn. 7 IV 1772 zasiadł w Generalności w Cieszynie w charakterze reprezentanta Smoleńszczyzny. Po upadku konfederacji przebywał czas jakiś w Cieszynie (był tam jeszcze 29 VII 1772), a później (1772–4) w star. człuchowskim i Gdańsku, korzystając z pomocy materialnej Karola Radziwiłła. W r. 1778 posłował z pow. kowieńskiego na sejm warszawski. Został wówczas członkiem komisji do egzaminowania Departamentu Wojskowego. W r. 1791 dostał urząd chorążego kowieńskiego. Zamieszkiwał w Skirstymoniu.
Ożeniony z Katarzyną Jeleńską, sędzianką ziemską mozyrską, miał synów: Teodora, prezydenta sądów granicznych, Samuela, star. skirstymońskiego, i Antoniego.

Uruski; Uruski, Uzupełnienia i sprostowania, Cz. II, W. 1933 s. 43–4; Żychliński, X 298; – Konopczyński, Konfederacja barska, I; Kurczewski J., Biskupstwo wileńskie, Wil. 1912; Mrozowska K., Szkoła Rycerska Stanisława Augusta Poniatowskiego (1765–1794), Wr. 1961; Pułaski K., Szkice i poszukiwania historyczne, Lw. 1909 IV; – Ciąg dalszy kalendarzyka narodowego i obcego na r. P. 1792, cz. II, W. s. 508; Diariusz sejmu… 1778, W. 1779 s. 3, 17, 186; Elektorów poczet; Mémoires du roi Stanislas-Auguste Poniatowski, Leningrad 1924 II; Polityka i ustrój Generalności konfederacji barskiej, Arch. Kom. Hist., Kr. 1930 XIV; Regestr marszałków i konsyliarzy wszystkich województw i powiatów W. Ks. Litewskiego, [b. m. i r. – Wil. 1767]; Vol. leg., VII 114; Z pamiętnika konfederatki księżnej Teofili z Jabłonowskich Sapieżyny, Kr. 1914 s. 10; – AGAD: Arch. Radziwiłłów dz. V 9426, 9427, 9428 (korespondencja M-y), Arch. Roskie XIII 57, Arch. Zabiełłów rkp. 409, 772, 773, 774 (akta do spraw pieniężnych M-y); B. Czart.: rkp. 673, 927 (korespondencja M-y z królem); B. Ossol.: rkp 1409, 3035; B. Tow. Przyj. Nauk w Wil.: rkp. nr 94, 95 (w odpisach autora).
                                                                                                                                                                                                                          Wacław Szczygielski

 

 
 

Powiązane artykuły

 

Powstanie Kościuszkowskie

Insurekcja kościuszkowska rozpoczęta 24 marca 1794 roku, zakończona 16 listopada 1794 roku, to powstanie narodowe początkowo przeciwko Rosji, później także skierowane przeciwko Prusom. Jedno z najbardziej......

Bitwa Pod Racławicami, 4 kwietnia 1794 r.

24 marca 1794 roku na rynku krakowskim ogłoszony został „Akt powstania obywatelów mieszkańców województwa krakowskiego”, dający początek powstaniu kościuszkowskiemu, jednemu z przełomowych......
 
 
Za treści publikowane na forum Wydawca serwisu nie ponosi odpowiedzialności i są one wyłącznie opiniami osób, które je zamieszczają. Wydawca udostępnia przystępny mechanizm zgłaszania nadużyć i w przypadku takiego zgłoszenia Wydawca będzie reagował niezwłocznie. Aby zgłosić post naruszający prawo lub standardy współżycia społecznego wystarczy kliknąć ikonę flagi, która znajduje się po prawej stronie każdego wpisu.

Media

 
 
 

Postaci z tego okresu

 

w biogramy.pl

 

Jędrzej Śniadecki

1768-11-30 - 1839-05-11
chemik
 

Franciszek Wężyk

1785-10-07 - 1862-05-02
pisarz
 
więcej  

Postaci z tego okresu

 

w ipsb

  więcej  
  Wyślij materiały Wyślij ankietę
 
     
Mecenas
 
Uzywamy plików cookies, aby ułatwić Ci korzystanie z naszego serwisu oraz do celów statystycznych. Jeśli nie blokujesz tych plików, to zgadzasz się na ich użycie oraz zapisanie w pamięci urządzenia. Pamiętaj, że możesz samodzielnie zarządzać cookies, zmieniając ustawienia przeglądarki.
Informację o realizacji Rozporządzenia o Ochronie Danych Osobowych (RODO) przez FINA znajdziesz tutaj.