INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY
iPSB
  wyszukiwanie zaawansowane
 
  wyszukiwanie proste
 
Biogram Postaci z tego okresu
 Józef Londzin     

Józef Londzin  

 
 
1863-02-03 - 1929-04-21  
Biogram został opublikowany w 1972 r. w XVII tomie Polskiego Słownika Biograficznego
.
 
 
 
Spis treści:
 
 
 
 
 

Londzin Józef (1863–1929), ksiądz, działacz narodowy Śląska Cieszyńskiego, poseł do Rady Państwa w Wiedniu, poseł do Sejmu RP, senator, historyk, bibliograf. Ur. 3 II w Zabrzegu (pow. Bielsko); syn Józefa (1836–1906), chałupnika i nauczyciela (zbieracza pieśni ludowych), i Katarzyny z Kuboszków. Londzinowie znani byli z uzdolnień muzycznych. Do szkoły ludowej L. uczęszczał w Zabrzegu, gimnazjum ukończył w Bielsku w r. 1884, seminarium duchowne w Ołomuńcu na Morawach, gdzie 7 VII 1879 został wyświęcony (prymicje w Zabrzegu 14 VII t. r.). Jako słuchacz teologii poświęcił w r. 1887 dwumiesięczne wakacje na uporządkowanie biblioteki polskiej teologów ołomunieckich. Po święceniach był wikarym w Strumieniu i Międzyrzeczu, następnie od r. 1890 w Cieszynie, gdzie był również kapelanem więziennym. W Cieszynie przejął po Pawle Stalmachu (zm. 1891) „Gwiazdkę Cieszyńską”, którą redagował i wydawał, i na jej łamach ogłaszał artykuły treści społecznej i politycznej. W l. 1890–1904 wchodził w skład zarządu głównego Macierzy Szkolnej dla Księstwa Cieszyńskiego, dążącej do założenia gimnazjum polskiego w Cieszynie. Po zwalczeniu wielu trudności, pokonywanych m. in. przez L-a, gimnazjum otwarto w r. 1895. Współpracą z „Gwiazdką Cieszyńską” i z Macierzą L. naraził się Niemcom, którzy przez długie lata zawzięcie go zwalczali. Interwencje niemieckie u kard. Jerzego Koppa we Wrocławiu, by L-a przenieść z Cieszyna w okolice z przewagą ludności niemieckiej, nie odniosły skutku. Władze duchowne zdawały sobie sprawę, że zwalczany ma za sobą poparcie szerokich rzesz ludności polskiej.
W r. 1895 objął L. obowiązki katechety w prywatnym gimnazjum polskim Macierzy w Cieszynie i pełnił je do czerwca 1907. W tym czasie pracował w Macierzy Szkolnej jako sekretarz i skarbnik, a w l. 1903 i 1904 – prezes. Za jego prezesury upaństwowiono gimnazjum polskie w Cieszynie. Usunąwszy się na skutek nacisku endeków z zarządu Macierzy (1904), zajął się pracą w organizacjach polsko-katolickich. Z pomocą Polskiej Sodalicji Pań i Panien zorganizował tanią kuchnię, z której korzystali przez wiele lat najbiedniejsi uczniowie szkół polskich. W r. 1906 powołał do życia towarzystwo humanitarno-oświatowe p. n. «Opieka nad kształcącą się młodzieżą im. błog. Melchiora Grodzieckiego», które otwarło kilka internatów dla kształcącej się młodzieży polskiej (cztery w Cieszynie). W r. 1904 podjął też L. pracę w towarzystwie kulturalno-oświatowym «Dziedzictwo błog. Jana Sarkandra dla ludu polskiego na Śląsku»; jako skarbnik w l. 1904–25 doprowadził finanse tego towarzystwa do stanu kwitnącego, umożliwiając założenie własnej księgarni, a następnie drukarni. W l. 1925–8 był prezesem «Dziedzictwa».
Na arenie politycznej rozpoczął L. pracę właściwie już w r. 1890 i głównym celem jego poczynań było wywalczenie dla ludności polskiej na Śląsku Cieszyńskim praw językowych we wszystkich dziedzinach i przejawach życia. Pracę polityczną rozpoczął w Związku Śląskich Katolików, który w r. 1904 zreorganizował i zakreślił mu program działalności narodowo-społecznej. W okresie poprzedzającym wybuch pierwszej wojny światowej urządził setki zgromadzeń i wieców. Z ramienia tego związku w l. 1907 i 1911 wybrany został posłem do parlamentu austriackiego. (W wyborach do Sejmu Krajowego w Opawie w październiku 1909 poniósł porażkę na rzecz J. Kożdonia). Jako poseł wybierany był trzykrotnie do delegacji austro-węgierskich, które obradowały na przemian w Wiedniu i Budapeszcie. Dn. 23 VIII 1914 wszedł w skład Sekcji Śląskiej Naczelnego Komitetu Narodowego (NKN) jako przedstawiciel Związku Śląskich Katolików i stanął na czele komisji organizacyjnej Sekcji Śląskiej NKN. W r. 1915 przewodniczył komitetowi cieszyńskiemu pomagającemu ofiarom wojny. Po przewrocie w październiku 1918 r., wraz z posłami innych ugrupowań politycznych na Śląsku Cieszyńskim, wszedł do prezydium Polskiej Rady Narodowej Księstwa Cieszyńskiego, w której aż do r. 1920 pełnił funkcje jednego z przewodniczących. Z ramienia tej rady był w r. 1919 na konferencji pokojowej w Paryżu, by tam bronić praw polskich do Śląska Cieszyńskiego. W okresie przygotowań do plebiscytu na Śląsku Cieszyńskim był członkiem Rządu Krajowego. W marcu 1919 otrzymał mandat poselski do Sejmu Ustawodawczego i pracował w komisji konstytucyjnej. W r. 1922 ponownie wszedł do Sejmu z ramienia Narodowo-Chrześcijańskiego Stronnictwa Ludowego wybrany z pow. Cieszyn (w okręgu wyborczym 41). Jako poseł był członkiem komisji inwalidzkiej, konstytucyjnej i zagranicznej, należał do klubu posłów Chrześcijańsko-Narodowego.
W czerwcu 1927 został wybrany zdecydowaną większością głosów burmistrzem miasta Cieszyna, a w wyborach 1928 r. wybrany został do Senatu. Przez długie lata uczestniczył jako członek w pracach Rady Szkolnej Okręgowej. Interesował się życiem gospodarczym kraju i w miarę możliwości krzewił myśl spółdzielczą. Przez lat 20 przewodniczył Radzie Nadzorczej Związku Spółek Rolniczych, popierał cele Tow. Rolniczego w Cieszynie, patronował cieszyńskiej Spółce Rolniczo-Handlowej «Ziemia», uczestniczył w założeniu Cieszyńskiego Banku Kredytowego, zasiadając później w jego Radzie Nadzorczej, interesował się spółdzielniami spożywców i kasami Raiffeisena. Przez wiele lat stał także na czele Polskiego Tow. Turystycznego «Beskid Śląski», walnie przyczyniając się do zbudowania dwóch pierwszych polskich schronisk turystycznych w Beskidzie Śląskim, na Ropiczce (1913) i na Stożku (1922). Był prezesem Związku Kapłanów Śląska Cieszyńskiego «Unitas» (istniejącego do czasu utworzenia diecezji katowickiej). Był kanonikiem honorowym kapituły sandomierskiej i katowickiej, a w r. 1927 otrzymał godność prałata. Pod koniec życia zbliżył się do sanacji i woj. M. Grażyńskiego.
L. wyniósł z domu rodzinnego zainteresowania ludoznawcze. W r. 1896 rozpoczął gromadzić zabytki przeszłości w postaci książek, różnych druków, obrazów, mebli, strojów i w ogóle wszystkiego, co miało związek ze śląską kulturą ludową. W r. 1901 powołał do życia Polskie Tow. Ludoznawcze w Cieszynie, które stało się właścicielem tych zbiorów i kontynuowało działalność zbieracką. Towarzystwo to urządziło w Cieszynie w r. 1903 dużą wystawę ludoznawczą, która była dziełem głównie L-a. Zbiory Tow. Ludoznawczego, którego L. był prezesem, nazwane Muzeum Śląskim w Cieszynie, weszły już po śmierci L-a w skład zbiorów Muzeum Miejskiego w Cieszynie. Tow. Ludoznawcze było także wydawcą pierwszego na Śląsku polskiego pisma naukowo-literackiego, p. n. „Zaranie Śląskie” (1907–12). L. interesował się szczególnie wszelkiego rodzaju drukami, głównie takimi, które łączyły się ze Śląskiem (tu wydane lub używane, czy też napisane przez Ślązaków, choć wydane gdzie indziej). Z tych zainteresowań powstała pierwsza praca L-a, pt. Kilka druków śląsko-polskich z zeszłego i pierwszej połowy bieżącego stulecia z szczególnym uwzględnieniem innych książek polskich używanych przez ludność polską w Księstwie Cieszyńskim („III Sprawozdanie gimnazjum polskiego w Cieszynie”, 1897/8). Systematyczna praca w zakresie gromadzenia materiałów z tej dziedziny umożliwiła L-owi wydanie Bibliografii druków polskich w Księstwie Cieszyńskim od r. 1716 do r. 1904 („IX Sprawozdanie gimn. pol. w Cieszynie”, 1903/4 i odb.), która doczekała się dwóch dodatków: Uzupełnienia do „Bibliografii druków polskich w Księstwie Cieszyńskim od r. 1716 do r. 1904” jako też bibliografia nowszych druków aż do r. 1922 („XXV/XXVII Sprawozdanie gimn. pol. w Cieszynie” 1922 s. 81–113 i odb., oraz „XXVIII Sprawozdanie gimn. pol. w Cieszynie”, 1922/23 s. 2–37 i odb.).
L. był autorem dwóch źródłowych rozpraw z dziejów szkolnictwa: Zaprowadzenie języka polskiego w szkołach ludowych w Księstwie Cieszyńskim („VI Sprawozdanie gimn. pol. w Cieszynie”, 1900/1 s. 3–44 i odb.) oraz Stan szkół ludowych w Księstwie Cieszyńskim na początku XIX stulecia („VII Sprawozdanie gimn. pol. w Cieszynie”; 1901/2 s. 3–43 i odb.). Do dziejów szkolnictwa wracał także później w kilku mniejszych pracach, spośród których osobno ukazały się Początki szkolnictwa w Księstwie Cieszyńskim („Gwiazdka Cieszyńska” 1924 nr 7, 9, 11, 13, 15 i odb.). Z prac L-a z zakresu dziejów Kościoła na Śląsku Cieszyńskim wyróżniają się: Historia Generalnego Wikariatu w Cieszynie (Cieszyn 1926), pośmiertnie wydane Kościoły drewniane na Śląsku Cieszyńskim (Cieszyn 1932) oraz artykuły dotyczące polemiki o P. Stalmacha. Cenną pracą L-a omawiającą przejawy życia polskiego na Śląsku Cieszyńskim jest Polskość Śląska Cieszyńskiego (Cieszyn 1924). Nagromadzonych materiałów do dziejów odrodzenia narodowego na Śląsku Cieszyńskim nie zdążył opracować, wydał z tej dziedziny kilka zaledwie drobniejszych prac, wśród których wyróżnia się Przyczynek do historii początków ruchu narodowego na Śląsku Cieszyńskim („Księga pamiątkowa «Jedności»”, Cieszyn 1926 s. 109–30 i odb.). Trwałą spuścizną działalności społecznej i politycznej L-a oraz jego publicystyki uprawianej przez długie lata jest przede wszystkim „Gwiazdka Cieszyńska”, którą L. redagował do śmierci. Zmarł 21 IV 1929 w Cieszynie, pochowany w grobach dla zasłużonych na cmentarzu komunalnym w Cieszynie.
Bogaty księgozbiór prywatny L-a i materiały do dziejów Śląska przeszły w posiadanie towarzystwa «Dziedzictwo błog. Jana Sarkandra», a w latach drugiej wojny światowej zaginęły. Pełniejsze zestawienie dorobku publicystycznego i naukowego L-a, obejmującego przeszło 120 pozycji, ogłosił L. Brożek w „Zaraniu Śląskim” (1933 nr 2). Postać L-a upamiętniła Zofia Kossak-Szczucka w noweli „Krzak gorejący” (w zbiorze „Nieznany kraj”, W. 1932).

W. Enc. Powsz., (PWN), (fot.); Mościcki H., Dzwonkowski W., Parlament Rzeczypospolitej Polskiej 1919–1927, W. 1928 s. 144–5 (tu autobiografia, portret); Rzepeccy, Sejm i Senat 1922–7, s. 268; Rzepecki T., Sejm Rzeczypospolitej Polskiej 1919 roku, P. 1920 s. 185; – Brożek L., Wspomnienie o bibliotece „Dziedzictwa”, „Biul. Inform. B. Śląskiej” 1958 nr 2/3 s. 98–105; Grim E., Ks. J. L., szkic biograficzny, „Roczniki Tow. Przyj. Nauk na Śląsku” T. 2: 1930 s. 68–95 (portret); tenże, Ks. prałat J. L., w: Księga o Śląsku, Cieszyn 1929 s. 132–8 (portret); Hierowski Z., Życie literackie na Śląsku w latach 1922–1939, Kat. 1969; Ogrodziński W., Dzieje piśmiennictwa śląskiego, Kat. 1965; Tacina J., Ze wspomnień o Londzinach, „Zaranie Śląskie” 1960 nr 1 s. 120–4; Tomanek R., Dorobek półwiekowej działalności oświatowej... „Dziedzictwa błog. Jana Sarkandra dla ludu polskiego na Śląsku” 1873–1923, Cieszyn 1924; – Korespondencja Pawła Stalmacha, Oprac. I. Homola, L. Brożek, Wr.–W.–Kr. 1969; Wspomnienia Cieszyniaków, Zebrał i oprac. L. Brożek, W. 1964; – „Dzien. Cieszyński” 1926 nr 139; „Gwiazdka Cieszyńska” 1924 nr 84, 85; „Polonia” 1924 nr 23.
Ludwik Brożek

 

 
 
 
Za treści publikowane na forum Wydawca serwisu nie ponosi odpowiedzialności i są one wyłącznie opiniami osób, które je zamieszczają. Wydawca udostępnia przystępny mechanizm zgłaszania nadużyć i w przypadku takiego zgłoszenia Wydawca będzie reagował niezwłocznie. Aby zgłosić post naruszający prawo lub standardy współżycia społecznego wystarczy kliknąć ikonę flagi, która znajduje się po prawej stronie każdego wpisu.
 
     
Mecenas
 
Uzywamy plików cookies, aby ułatwić Ci korzystanie z naszego serwisu oraz do celów statystycznych. Jeśli nie blokujesz tych plików, to zgadzasz się na ich użycie oraz zapisanie w pamięci urządzenia. Pamiętaj, że możesz samodzielnie zarządzać cookies, zmieniając ustawienia przeglądarki.