INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY
iPSB
  wyszukiwanie zaawansowane
 
  wyszukiwanie proste
 
Biogram Postaci z tego okresu

Józef Richter  

 
 
1780 - 1837-05-22
Biogram został opublikowany w latach 1988-1989 r. w XXXI tomie Polskiego Słownika Biograficznego.
 
 
 
Spis treści:
 
 
 
 
 

Richter (Rychter) Józef (początkowo Joseph Michael) (1780–1837), malarz-pejzażysta, rysownik, nauczyciel, z pochodzenia Niemiec, całkowicie spolonizowany. Ur. w Dreźnie w rodzinie artystów. Bracia Carl August (profesor Akademii Drezdeńskiej, członek Warszawskiego Tow. Przyjaciół Nauk) i Johann Christian byli sztycharzami, bratanek Gustaw Karl Ludwig romantycznym malarzem i ilustratorem niemieckim.

R., jak i obaj jego bracia, uczył się u pejzażysty Adriana Zingga w Akademii Drezdeńskiej, przejmując odeń predylekcję do dokumentacyjnie wiernych widoków architektury, rysowanych lawowanym tuszem w kolorze sepii. Podobno już w l. szk. wyrobił sobie R. pewną pozycję i uznanie. Sumiennie uczestniczył w drezdeńskich wystawach akademickich, w l. 1801–4, zawsze jako uczeń Zingga, pokazując kopie wg C. W. E. Dietricha i swego brata Carla Augusta. W r. 1805, w dziale «Akademia Lipska», R. pokazał swój pierwszy samodzielny widok z natury. Jeszcze tylko raz jeden, w r. 1823, przyśle R. swą pracę na wystawę do Drezna, widok lasu, a i tym razem będzie to sepią wykonane naśladownictwo dzieła swego sławniejszego brata.

W r. 1806 Czartoryscy sprowadzili R-a do Puław. Przyzwany został na miejsce, które opuścił Jan Piotr Norblin, a jego głównym zadaniem była nauka rysunku udzielana wychowanicy ks. Izabeli Czartoryskiej Zofii Matuszewicównie. Te lata należały do jedynych szczęśliwych w jego życiu: miał «tylko jedną godzinę dziennie obowiązku», toteż w Puławach «żył przyjemnie, bo żył tylko dla sztuki» (Jan Feliks Piwarski). Rysował i malował wówczas wiele – przede wszystkim widoki Puław, ale i Kazimierza Dolnego, a także innych miejscowości na Lubelszczyźnie, jak Podzamcze Maciejowickie. Odchodził wówczas od maniery swego nauczyciela, przepajał swe rysunki nastrojem, wykazywał coraz większe zainteresowanie pejzażem naturalnym, studiował budowę roślin, wciąż rysował drzewa i ich fragmenty. Jak napisze J. F. Piwarski, żegnając przyjaciela: R. na Lubelszczyźnie «przywłaszczył sobie ową artystyczną lekkość w układzie drzew, ruch, charakter i tę łagodną zgodność ogólnego tonu». Obok nauki rysunku, powierzano R-owi także inne doraźne, a podrzędne prace. Tak np. ks. Izabela z Flemmingów włączyła do zbiorów Domku Gotyckiego rysowane przez R-a widoki ruin zamku, «w którym Rychard król angielski był więziony», jak i tego, «w którym się Henryk IV urodził». Znacznie poważniejszym zamierzeniem był projektowany przez księżnę „Album Puław”, do którego R. przygotowywał duże, piękne rysunki, przeznaczone dla sztycharza. Z zamierzonych 18 ukazały się tylko trzy, przedstawiające pałac, kościół i pałacyk Marynki z bogatym sztafażem, w r. 1818 trawione w akwatincie przez brata R-a Carla Augusta. W Puławach nie tylko zresztą Czartoryscy korzystali z usług R-a: tutaj też pobierał u niego nauki rysunku J. F. Piwarski. Idylla puławska trwała lat 6; następne spędził artysta u Czartoryskich w Sieniawie i – krótko – w Dobromilu. Na te lata przypadają liczne widoki z Galicji: od Krakowa, Ojcowa i Łobzowa po Łańcut, Krakowiec i Krysowice. Tutaj też wykańczał swe widoki pałacu, budynków i ogrodu w Puławach. Wg Ksawerego Preka R. ożenił się z «Polką z Lublina», jednak z powodu jej romansu z Feliksem Bernatowiczem (autorem „Pojaty”, sekretarzem ks. Adama Czartoryskiego) «zerwał się między nimi węzeł małżeński». Możliwe, że było to powodem osiedlenia się R-a wraz z córeczką w r. 1820 w Warszawie. Ten ostatni okres jego życia, jak pisał J. F. Piwarski w nekrologu, był trudny: «Prócz pracy żadnej innej przyjemności domowego życia nie doznał». W szczególności nie ułożyły mu się sprawy osobiste: «Miał chwile goryczy i bólu, znosił je z rezygnacją, oddany cały wychowaniu od niemowlęctwa i pielęgnowaniu córki» (Wójcicki). W Warszawie przede wszystkim zajęty był pracą pedagogiczną: dawaniem lekcji rysunku w domach prywatnych, a także w Kolegium Pijarskim na Żoliborzu, wreszcie w Instytucie Wychowania Panien. Zapewne pomocą w nauczaniu były mu, przywiezione z Drezna, studia akademickie R-a (rysunki piórkiem i lawowane wg odlewów gipsowych, sztychów i modela), których znaczny zespół zachował się w B. Narod. (z dawnych Zbiorów Wilanowskich). W r. 1829 rozważana była możliwość utworzenia katedry pejzażu w Oddziale Sztuk Pięknych Uniw. Warsz. i powierzenia kierownictwa R-owi, ale powstanie listopadowe zniweczyło ten projekt. Po r. 1831 prowadził dużą prywatną pracownię. Wystawiał: w r. 1821 widok szwajcarski (sepią) nagrodzony małym złotym medalem, w r. 1823 pejzaż olejny wyróżniony pochwałą, w r. 1825 dwa olejne widoki, m. in. Pruszkowa «z b. podobnymi osobami» nagrodzony srebrnym medalem, w r. 1828 pejzaż olejny, za który dostał medal złoty, wreszcie w r. 1836 wystawił dzieła już poprzednio pokazywane. W r. 1819 R. 2 widoki ofiarował, a 9 sprzedał do sal rysunków Uniw. Warsz. W r. 1826 należał do komisji nagradzającej rysunki przeznaczone do „Opisania obchodu żałobnego po Aleksandrze I”. Malował, jak zwykle, widoki (duży olejny widok ze Szwajcarii należał do zbiorów Tomasza Zielińskiego w Kielcach). Nie stronił od kopiowania cudzych prac, przedstawiających miejscowości, w których zapewne nigdy nie był. Nie wiadomo też, czy z natury rysowane były widoki ukraińskie jak Sewerynówki, Tulczyna, Lubaru, Białejcerkwi, a także panoramiczny widok Poznania. Natomiast widoki Arkadii koło Łowicza, Wilanowa i Łańcuta powstały niewątpliwie na miejscu. Na dwu akwarelach przedstawiających nocną wspinaczkę wysokogórską dwu turystów z trzema przewodnikami (w B. Narod. ze Zbiorów Wilanowskich) podano, że to «ostatnia praca Józefa Richtera z natury rysowana 15 III 1837».

W Warszawie pracował też R. nieco jako ilustrator. W l. 1823–4 występował jako współwłaściciel zakładu litograficznego «Vivier i Richter» w Warszawie. W r. 1828 litografował Domek Gotycki w Puławach, ilustrował „Pielgrzyma w Dobromilu” Izabeli Czartoryskiej oraz Edwarda Raczyńskiego „Malerische Reise” (Breslau 1824). W warszawskim Kalendarzyku Narodowym na r. 1831 umieszczono kilka widoków wg rysunków R-a. Wiemy, iż przyjaźnił się z Zygmuntem Voglem, był też świadkiem przy spisywaniu testamentu Vogla. «Był wzrostu słusznego, ściągłej twarzy, szczupłej, ospowatej, oczu bystrych, czarnych, włosów rudociemnych, gęstych, nosa miernego, warga dolna ust jego naprzód, jak u Niemców wychodziła» (Prek). R. zmarł w Warszawie 22 V 1837 i pochowany został na Powązkach, gdzie mu nagrobek wystawiła córka.

Prace R-a mylone są czasem z analogicznymi widokami malowanymi i rysowanymi przez przebywającego wówczas w Polsce i pozostającego na usługach Artura Potockiego bratanka R-a Willibalda Richtera.

 

Portret własny w pracowni (olej, deska, ok. 1820), wł. Muz. Narod. w W., reprod. w: Portrety osobistości pol. Katalog; Dziedziniec Kolegium Jagiellońskiego z autoportretem (akwarela, 1812), wł. Muz. Narod. w Kr., reprod. w: „Roczn. Krak.” IV, fig. 4; nie odszukany portret R-a malowany przez Bonawenturę Dąbrowskiego (wiadomość o tym u Rastawieckiego) i litografia odbita w zakładzie M. Fajansa; – Krótkie wzmianki o malarzach pol.; Rastawiecki, Słown. malarzów; Thieme-Becker, Lexikon d. Künstler (Batowski Z.); Wurzbach, Biogr. Lexikon; Antoniewicz, Katalog Wystawy Sztuki Pol. 1764–1886; Cercha S., Katalog wystawy widoków starego Krakowa, Kr. 1910 s. 4–5; Grońska-Ochońska, Zbiory Pawlikowskich. Katalog; Husarski W., 150 lat malarstwa polskiego w szkicach. Katalog, W. 1918, Katalog zbioru rysunków, szkiców i akwarel. Dar M. Bersohna, W. 1902; Malarstwo pol. od XVI do XX w. Katalog, Wyd. 2, 1975 (reprod. autoportretu); Poczet pamiątek zachowanych w Domku Gotyckim w Puławach, W. 1828 s. 31; Prause M., Die Kataloge der Dresdner Akademie-Ausstellungen, Berlin 1975; Rumin M., Ikonografia zabytków Kielecczyzny. Katalog, Kielce 1975 s. 7; Sulerzyska T., Budzińska E., Jan Feliks Piwarski 1794–1859. Katalog, W. 1961 s. 9; Sztuka warsz. Katalog; Widacka H., F. K. i A. F. Dietrichowie. Katalog, W. 1977 B. Narod. s. 58–9; Widoki architektoniczne w malarstwie polskim 1780–1880. Katalog, W. 1964 Muz. Narod.; – Batowski Z., Norblin, Lw. 1911; Jakimowicz I., Tomasz Zieliński kolekcjoner i mecenas, Wr. 1973; Jaroszewski T. S., Rottermund A., Nieznane materiały do Aleksandrii i Szpanowa, „Roczn. Muz. Narod. w W.” R. 12: 1968 s. 33–8; Kozakiewicz S., Malarstwo polskie. Oświecenie, klasycyzm, romantyzm, W. 1976; tenże, Warszawskie wystawy sztuk pięknych; Majewska-Maszkowska B., Mecenat artystyczny Izabelli z Czartoryskich Lubomirskiej, Wr. 1976; Moszoro E., Życie artystyczne w świetle prasy warszawskiej I połowy XIX w., Wr. 1962; Ryszkiewicz A., Kolekcjonerzy i miłośnicy, W. 1981; tenże, Polski portret zbiorowy, Wr. 1961; Sroczyńska K., Zygmunt Vogel rysownik gabinetowy Stanisława Augusta, Wr. 1969; Tessaro-Kosimowa I., Historia litografii warszawskiej, W. 1973; Wójcicki, Cmentarz Powązkowski, I 113; – Prek K., Czasy i ludzie, Wr. 1959; – „Gaz. Korespondenta Krajowego i Zagran.” 1818 nr 32; „Kur. Warsz.” 1837 nr 155 (Piwarski J. F.); „Roczn. Krak.” R. 4: 1900 (Tomkowicz S., Gmach Biblioteki Jagiellońskiej) s. 137; – AGAD: Centr. Władze Wyznaniowe, vol. 92; Arch. PAN: III–2 (zespół Z. Batowskiego) q-2; IS PAN: Mater. Słown. Artystów Pol.; Pozn. Tow. Przyj. Nauk: rkp. 1202 (Feldmanowski H., Galerya obrazów zbioru Rastawieckiego).

Andrzej Ryszkiewicz

 

 
 
 
Za treści publikowane na forum Wydawca serwisu nie ponosi odpowiedzialności i są one wyłącznie opiniami osób, które je zamieszczają. Wydawca udostępnia przystępny mechanizm zgłaszania nadużyć i w przypadku takiego zgłoszenia Wydawca będzie reagował niezwłocznie. Aby zgłosić post naruszający prawo lub standardy współżycia społecznego wystarczy kliknąć ikonę flagi, która znajduje się po prawej stronie każdego wpisu.
biogramy.pl

Media

 
 
 

Postaci z tego okresu

 

w biogramy.pl

 

Józef Rufin Wybicki

1747-09-29 - 1822-03-10
działacz polityczny
 

Franciszek Wężyk

1785-10-07 - 1862-05-02
pisarz
 
więcej  

Postaci z tego okresu

 

w ipsb

 

Bolesław Michał Rusiecki

1824-09-29 - 1913-01-31
malarz
 
więcej  
  Wyślij materiały Wyślij ankietę
 
     
Mecenas
 
Uzywamy plików cookies, aby ułatwić Ci korzystanie z naszego serwisu oraz do celów statystycznych. Jeśli nie blokujesz tych plików, to zgadzasz się na ich użycie oraz zapisanie w pamięci urządzenia. Pamiętaj, że możesz samodzielnie zarządzać cookies, zmieniając ustawienia przeglądarki.
Informację o realizacji Rozporządzenia o Ochronie Danych Osobowych (RODO) przez FINA znajdziesz tutaj.