INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY
iPSB
  wyszukiwanie zaawansowane
 
  wyszukiwanie proste
 
Biogram Postaci z tego okresu

Kasper Karliński h. Ostoja  

 
 
1 poł. XVI w. - 2 poł. XVI w.
Biogram został opublikowany w latach 1966-1967 w XII tomie Polskiego Słownika Biograficznego.
 
 
 
Spis treści:
 
 
 
 
 

Karliński Kasper h. Ostoja (XVI w.), burgrabia zamku olsztyńskiego (pow. częstochowski) i jego obrońca w czasie najazdu arcyksięcia Maksymiliana (1587). Wywodził się z drobnej szlachty małopolskiej, której gniazdem rodzinnym była wieś Karlin w pow. lelowskim w woj. krakowskim. Zapis majątkowy dla niego i jego jedynego brata Marcina zamieścił w księgach lelowskich w r. 1527 ojciec Abraham. Szkolony za młodu w rzemiośle wojennym i zaprawiany w licznych wojnach na wschodzie, był w r. 1563 burgrabią olsztyńskim i objął dowództwo nad załogą Olsztyna, obronnego zamku na pograniczu śląskim, i pieczę nad jego stanem obronnym. Dn. 22 III 1563 r. ulokował część swoich funduszów (20 grzywien) na dochodach karczmy w Turowie w pow. lelowskim. Dało mu to znaczny dochód (karczma leżała na szlaku licznych pielgrzymek do Częstochowy) i pozwoliło zabezpieczyć dożywotnie utrzymanie jego żonie. Ok. r. 1580 wspólnie z nią posiadał wójtostwo w Dzbowie w pow. lelowskim. We wrześniu 1587 r. w wyniku bezpośredniego zagrożenia Krakowa od strony Śląska przez Maksymiliana, pretendenta do tronu polskiego, wydał J. Zamoyski polecenie K-emu, aby wzmocnił obronność Olsztyna. Wówczas K. zarządził dodatkową reperację murów zamkowych, zaopatrzył się dobrze w żywność i sprzęt wojenny oraz wzmocnił liczebnie załogę (wynosiła kilkadziesiąt ludzi).

Wojska arcyks. Maksymiliana i jego polskich stronników przeszły wprawdzie szlakiem Bytom–Olkusz–Rabsztyn na Kraków, lecz po nieudałym oblężeniu miasta skierowały się przez Siewierz do Krzepic i w połowie grudnia 1587 r. uderzyły na zamek w Olsztynie. Dowódcą wojsk oblężniczych był M. E. Lichtenstein. Jednakże kilkudniowe szturmy prowadzone przez zdemoralizowane już oddziały najemnych landsknechtów niemieckich i spieszonych rajtarów nie były w stanie złamać oporu obrońców. Celny ogień z artylerii fortecznej i ręcznej broni palnej, jakim dysponowała załoga zamku, okazał się skuteczny. Maksymilian już zamierzał zaniechać dalszych szturmów, gdy jedyny pozostały przy nim polski oddział (S. Stadnickiego «Diabła») ujął ukrytego w lesie 6-letniego synka K-ego, Zygmunta, w towarzystwie piastunki i starego sługi. Uprowadzone dziecko stało się zabezpieczeniem atakujących oddziałów. Jednakże w dramatycznym momencie K. wycelował działo na własnego syna i ze słowami: «pierwiej synem Ojczyzny niźli ojcem byłem», podpalił lont, oddając celny strzał. Szturm został odparty ze znacznymi stratami dla napastników. Po tej ostatniej walce K. ciężko zachorował i już nigdy nie wrócił do zdrowia (żył jeszcze kilka lat). Nie skorzystał też z zaproszenia Zamoyskiego, wzywającego go do Krakowa po nagrodę za ostatnie zasługi. Z licznego potomstwa, jakie miał z żoną Zofią Żeromską, z ośmiu synów pozostało tylko dwóch, Walenty i Marcin. Obaj służyli w wojsku za Zygmunta III i Władysława IV. Dramatyczna obrona Olsztyna upamiętniona została obrazkiem scenicznym A. Fredry „Obrona Olsztyna” (ok. 1827), poematem W. Syrokomli pt. „Kasper Karliński” (Wil. 1858) i dramatem W. Bełzy „Kasper Karliński” (1874).

 

W. Enc. Ilustr.; Boniecki; Niesiecki; Uruski; – K. M., Obrona Olsztyna, „Przyjaciel Ludu” (Leszno) 1838 s. 55–60 (rysunek przedstawiający K-ego na tle zamku); Nowakowski H., K. K., Lw. 1862; Piekosiński F., Polska XVI w. pod względem rozsiedlenia się szlachty, „Herold Pol.” (Kr.) 1905; Wimmer J., Odparcie najazdu arcks. Maksymiliana w 1587–1588, W. 1955; Wiśniewski J., Diecezja Częstochowska, Sandomierz 1936 s. 267; Witanowski M. R., Rodowód obrońcy Olsztyna, „Mies. Herald.” (W.) T. 8: 1930 nr 5 s. 82; – Bielski, Kronika, III 1601; Źródła Dziej., XIV 73, 78.

Henryk Kotarski

 
 
 
Za treści publikowane na forum Wydawca serwisu nie ponosi odpowiedzialności i są one wyłącznie opiniami osób, które je zamieszczają. Wydawca udostępnia przystępny mechanizm zgłaszania nadużyć i w przypadku takiego zgłoszenia Wydawca będzie reagował niezwłocznie. Aby zgłosić post naruszający prawo lub standardy współżycia społecznego wystarczy kliknąć ikonę flagi, która znajduje się po prawej stronie każdego wpisu.

Media

 
 
     
Mecenas
 
Uzywamy plików cookies, aby ułatwić Ci korzystanie z naszego serwisu oraz do celów statystycznych. Jeśli nie blokujesz tych plików, to zgadzasz się na ich użycie oraz zapisanie w pamięci urządzenia. Pamiętaj, że możesz samodzielnie zarządzać cookies, zmieniając ustawienia przeglądarki.
Informację o realizacji Rozporządzenia o Ochronie Danych Osobowych (RODO) przez FINA znajdziesz tutaj.