INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY
iPSB
  wyszukiwanie zaawansowane
 
  wyszukiwanie proste
 
Biogram Postaci z tego okresu

Leon Sobociński  

 
 
1895-12-24 - 1948-09-14
Biogram został opublikowany w latach 1999-2000 w XXXIX tomie Polskiego Słownika Biograficznego.
 
 
 
Spis treści:
 
 
 
 
 

Sobociński Leon, pseud. i krypt.: eles, L.S., L. Sob., (L. Sob.), Leon S., Sob. L. (1895–1948), dziennikarz, redaktor, pisarz, działacz ruchu ludowego. Ur. 24 XII w Mławie (w całej dotychczasowej literaturze występuje błędny rok ur. S-ego: 1897), był synem Adama, murarza, i Teofili z Piekarskich.

S. kształcił się w gimnazjum mławskim, zarabiając na swoje utrzymanie korepetycjami. Podczas pierwszej wojny światowej znalazł się w Rosji. W czasie pobytu w Jekaterynosławiu zdał maturę i wystawił w teatrze utwór pt. Zagadki ekaterynosławskie (1917). Rozpoczął potem studia prawnicze na uniw. w Kijowie. Ukończył je po powrocie do kraju na Uniw. Warsz. W r. 1921 przybył na Pomorze i osiadł w Grudziądzu. Tu pracował w „Gazecie Toruńskiej” (do 1 XII 1921), gdzie m.in. zastępował redaktora naczelnego, i w „Głosie Wąbrzeskim” (1923); następnie był współredaktorem gazet grudziądzkich: „Głosu Pomorskiego” (1923–4) i „Gońca Nadwiślańskiego” (1925–30). W r. 1924 był krótko wydawcą i redaktorem ilustrowanego tygodnika „Teatr, Kino, Variétés” (wyszło 9 numerów); w okresie grudziądzkim współpracował także z czasopismem warszawskim pt. „Prasa”. W „Głosie Pomorskim” i „Gońcu Nadwiślańskim” S. zamieszczał głównie felietony, opowiadania, utwory satyryczne, szopki i recenzje teatralne, w których propagował działalność Teatru Miejskiego w Grudziądzu; w l. 1923–4 prowadził w „Głosie Pomorskim” dział sztuki i literatury. Po przejściu do „Gońca Nadwiślańskiego” zdołał pozyskać do współpracy zdolnych dziennikarzy i utrzymywał pismo na dobrym jak na warunki prowincjonalne poziomie; zamieszczał w nim cotygodniowe felietony pt. Tutti-frutti. Po przewrocie majowym S. popierał sanację, potem jednak krytykował jej ujemne strony w rymowankach Z dnia pisanych na nutę popularnych melodii.

Jednocześnie z pracą dziennikarską S. rozpoczął działalność społeczną i polityczną, należał także do współorganizatorów życia literackiego i artystycznego w Grudziądzu. Już w r. 1921 (13 XI) został wybrany do Zarządu Okręgowego Polskiego Stronnictwa Ludowego (PSL) «Piast» na Pomorze. Od r. 1922 udzielał się także w Syndykacie Dziennikarzy Pomorskich (sekretarz od r. 1925), był okresowo członkiem komisji rewizyjnej i sądu koleżeńskiego; wystąpił z referatem 27 VI 1925 na ogólnopolskim zjeździe delegatów Związku Syndykatów Dziennikarzy Polskich (ZSDP). W ZSDP (od r. 1932 Związek Dziennikarzy RP) działał do drugiej wojny światowej. W grudniu 1924 został referentem prasowym Związku Tow. Kupieckich na Pomorzu (z siedzibą w Grudziądzu), redagował wówczas liczne broszury i wydawnictwa okolicznościowe dotyczące rzemiosła i ruchu śpiewaczego, m.in. „Handel pomorski. W 10-lecie Związku Towarzystw Kupieckich na Pomorzu 1919–1929” (Grudziądz 1929). Od r. 1927 był członkiem Rady Nadzorczej Spółki Wydawniczej «Zjednoczenie», Fraterni Literackiej i Koła Literacko-Artystycznego w Grudziądzu. S. wydał wówczas wspólnie z dziennikarzem Ludwikiem Łydko pracę Z dziejów prasy pomorskiej (Grudziądz 1925). Dużą popularność przyniosły mu utwory satyryczne: humoreska I koń by zapłakał […] Humoreska na tle współczesnym (Grudziądz 1922), a zwłaszcza szopki, m.in. Szopa leśna (fragment druk. w „Gońcu Nadwiślańskim” 1929 nr 231) i Przybieżeli do choinki posłowie (tamże 1929 nr 258, 272, 280, 284, 296) wystawiane w Grudziądzu i innych miastach pomorskich oraz w Poznaniu.

Przeniósłszy się do Wielkopolski, S. mieszkał w Poznaniu w l. 1930–5. Współpracował z „Dziennikiem Poznańskim” i kabaretem «Ździebko» prowadzonym przez Artura Marię Swinarskiego oraz z teatrami amatorskimi, które wystawiały jego jednoaktówki, m.in. szopkę Wielkie pranie napisaną wspólnie ze Swinarskim. Własnym nakładem wydał: „Grudziądz w karykaturze i pieśni szopki lokalnej” (Grudziądz 1932 cz. 1–2), Szopka pomorska Grudziądz-Świecie (tamże 1932), Szopka bydgoska (Bydgoszcz 1934). Będąc korespondentem prasy pomorskiej, S. był równocześnie redaktorem naczelnym „Gońca Wielkopolskiego” (1931–2) i „Higieny Mowy” (1932). Dn. 20 VIII 1934 złożył w Urzędzie Woj. w Toruniu Memoriał w sprawie utworzenia centrali propagandy prasowej na Pomorzu. W l. 1935–9 mieszkał w Toruniu; drukował artykuły, reportaże i felietony w kilkunastu dziennikach pomorskich, głównie w „Słowie Pomorskim” i „Gazecie Gdańskiej” (tu od lutego 1935 prowadził stały felieton), redagował tygodnik młodzieżowy „Straż nad Wisłą” (1936 nr 6–13). Wiosną 1936 S. przyjechał do Olsztyna, aby pomóc Sewerynowi Pieniężnemu w przygotowaniach do wydania numeru jubileuszowego „Gazety Olsztyńskiej” (1936 nr 77). Odbył wtedy dwutygodniową podróż po Warmii i Mazurach. Wynikiem jej był obszerny memoriał o sytuacji ludności polskiej w Prusach Wschodnich, który przesłał do Min. Spraw Zagranicznych w Warszawie (wg opinii ambasady polskiej w Berlinie nie był on zgodny z rzeczywistością i budził nastroje defetystyczne); tekst ogłosił Wojciech Wrzesiński pt. W epoce Hitlera (w: „Warmia i Mazury” 1960 nr 2–3). Poza tym wydał zadedykowaną wicewojewodzie Zygmuntowi Szczepańskiemu szopkę pt. Wielkie pranie w Toruniu. Rok 1936 (Tor. 1936), Szopkę pomorską (Tor. 1939), fragmenty napisanego wierszem obrazu scenicznego Zmartwychwstanie listopadowe („Gaz. Gdań.” 1937 nr 260), wystawionego uprzednio w Bydgoszczy 11 XI 1934, powieść osnutą na tle walk o wyzwolenie Pomorza pt. Kmicic Borów Tucholskich (druk odcinkowy w „Gaz. Gdań.” 1939 i oddz. Tor. 1939). Ogłosił także m.in. prace: Krwią i łzami. Zarys dziejów plebiscytu na Warmii, Mazurach i Ziemi Malborskiej („Gaz. Gdań.” 1937–8, ponad 60 odcinków, „Dzień Chełmiński” 1937–8) oraz Zbrojne walki Pomorza w latach 1918–1920 (Tor. 1938); praca ta została przetłumaczona na język niemiecki i wydana w Berlinie do celów urzędowych (w serii Publikationsstelle…, Berlin-Dahlem 1939 [nr] 174). S. tłumaczył także z języka francuskiego powieści sensacyjne (druk odcinkowy w prasie pomorskiej) oraz przygotowywał antologię pisarzy Warmii i Mazur pt. „Lira mazurska”. Na krótko przed wybuchem drugiej wojny światowej podjął współpracę z rozgłośnią Polskiego Radia w Toruniu.

Podczas okupacji niemieckiej S. ukrywał się pod nazwiskiem Kowalski. Fragment wspomnień pt. Janko Ryzykant (ze wspomnień okupacyjnych) ogłosił w „Nowej Epoce” (1946 nr 19–20). Współpracował z prasą podziemną. Po wojnie mieszkał krótko w Grudziądzu (od r. 1945), będąc współpracownikiem „Głosu Grudziądza”, później „Głosu Pomorskiego”. Wkrótce przeniósł się na stałe do Warszawy, gdzie pracował w redakcji „Dziennika Ludowego”, a w lutym 1948 rozpoczął pracę jako kierownik działu krajowego w redakcji „Gazety Ludowej”. Współpracował z Inst. Prasoznawczym w Warszawie i działał w PSL. Jego artykuły, opowiadania i reportaże były drukowane w „Zielonym Sztandarze”, „Rzeczypospolitej”, „Wsi”, „Stolicy”, „Expresie Wieczornym”, „Ilustrowanym Kurierze Polskim” oraz w prasie poznańskiej (głównie w „Polsce Zachodniej”), łódzkiej i szczecińskiej. Za wspomnienia dziennikarskie dotyczące Warmii i Mazur pt. Ziemia mazurska za drutami („Polska Zachodnia” 1946 nr 20–36) otrzymał w r. 1946 nagrodę Polskiego Związku Zachodniego; rozszerzoną wersję tych reportaży wydał pt. Na gruzach Smętka (W. 1947). Ponadto wydał m.in. Za politykę (W. 1947) oraz opracowanie dziejów prasy polskiej w byłych Prusach Wschodnich pt. Prasa polska na Mazurach. Zarys dziejów od „Poczty Królewieckiej” do „Gazety Olsztyńskiej” („Prasa Pol.” 1948 nr 8–18). Zmarł 14 IX 1948 w Warszawie, pochowany został na cmentarzu Powązkowskim.

S. był żonaty i miał jednego syna.

 

Fot. w: Handel pomorski. W 10-lecie Związku Towarzystw Kupieckich na Pomorzu 1919–1929, [Grudziądz 1929] s. 67; – Bibliografia czasopism pomorskich. Województwo bydgoskie, Pod red. H. Baranowskiego, Tor. 1960; Bibliografia Mazur i Warmii w okresie dziesięciolecia 1945–1955, Oprac. E. Sukertowa-Biedrawina, Olsztyn 1960; Bibliogr. Warszawy, Wydawn. ciągłe 1944–1954; Materiały do bibliografii dziennikarstwa i prasy w Polsce 1944–1954, W. 1957 s. 604; Pol. Bibliogr. Liter. za l. 1946–8; toż za l. 1944/5; Simon L., Bibliografia dramatu polskiego 1795–1939, W. [1972] II; Długosz J., Słownik dziennikarzy regionu pomorsko-kujawskiego, Bydgoszcz 1988; Oracki, Słown. Warmii XIX i XX w., (bibliogr.); Muzeum w Grudziądzu. Życie kulturalne Grudziądza w latach międzywojennych. Katalog wystawy. Grudziądz kwiecień–czerwiec 1983, poz. 38, 175, 176; – Bednarski T. Z., Leon Sobociński (1897–1948), „Zesz. Prasoznawcze” 1977 nr 2 s. 94 (bibliogr.); Chłosta J., Ludzie godni pamięci, Olsztyn 1997; Grudziądz po 10-ciu latach wolności. Ilustr. jednodniówka na pamiątkę odsłonięcia Pomnika Niepodległości w Grudziądzu dn. 30 XI 1930, Grudziądz 1930 s. 37–8, 42; Paczkowski A., Prasa polska w latach 1918–1939, W. 1980; Pepliński W., Prasa pomorska w drugiej Rzeczypospolitej, Gd. 1987 (fot.); Poręba S., Leon Sobociński (1897–1948), ,,Ilustr. Kur. Pol.” 1983 nr 213; Sławińska E., Życie kulturalno-literackie Grudziądza w l. 1918–1939, Gd. 1980; Stański M., Rozwój ruchu ludowego na Pomorzu Gdańskim 1920–1926, P. 1960 s. 79; Übersetzungen der Publikationsstelle 1935–1942, Berlin 1943 s. 41; Wrzesiński W., Ruch polski na Warmii, Mazurach i Powiślu w latach 1920–1939, Wyd. 2 uzupełnione i poprawione, Olsztyn 1973 s. 328 poza indeksem; Z dziejów prasy pomorskiej. Powstanie i rozwój prasy w Polsce, Oprac. L. Łydko, L. Sobociński, Grudziądz 1925 s. 27, 28, 98; Życie Pomorza. Królewskie miasto Grudziądz, Grudziądz [1926] s. 60, 61 (fot.); – Miż, Taki już jestem […] Wspomnienie o Leonie Sobocińskim, „Prasa Pol.” 1948 nr 17/18 s. 8; – „Dzien. Gdyński” 1934 nr 271; „Echo Gdań.” 1925 nr 55, 1926 nr 32; „Gaz. Gdań.” 1925 nr 260, 1926 nr 203, 1927 nr 60, 1928 nr 107, 1934 nr 265, 1937 nr 139, 143, 150, 198, 204, 208, 260, 1938 nr 38, 206; „Gaz. Grudziądzka” 1926 nr 18; „Gaz. Olsztyńska” 1936 nr 77; „Głos Pomorza” 1945 nr 69; „Prasa” 1937 nr 3 s. 13; „Prasa Pol.” 1948 nr 17–18 (Z kroniki żałobnej. Śp. Leon Sobociński); „Słowo Pomorskie” 1923 nr 209, 1924 nr 112, 127, 147, 160, 1926 nr 280, 1933 nr 106; – Nekrologi z r. 1948: „Dzien. Lud.” nr 240, „Gaz. Lud.” nr 248–51, „Głos Ludu” nr 258, „Kur. Codz.” nr 257, „Robotnik” nr 258, „Życie Warszawy” nr 258; – AP m. st. W., Oddz. w Mławie: Księga chrztów 1896, poz. 54 Mława; – Informacje i mater. Stanisława Poręby z Grudziądza.

Tadeusz Oracki

 
 
 
Za treści publikowane na forum Wydawca serwisu nie ponosi odpowiedzialności i są one wyłącznie opiniami osób, które je zamieszczają. Wydawca udostępnia przystępny mechanizm zgłaszania nadużyć i w przypadku takiego zgłoszenia Wydawca będzie reagował niezwłocznie. Aby zgłosić post naruszający prawo lub standardy współżycia społecznego wystarczy kliknąć ikonę flagi, która znajduje się po prawej stronie każdego wpisu.
 
     
Mecenas
 
Uzywamy plików cookies, aby ułatwić Ci korzystanie z naszego serwisu oraz do celów statystycznych. Jeśli nie blokujesz tych plików, to zgadzasz się na ich użycie oraz zapisanie w pamięci urządzenia. Pamiętaj, że możesz samodzielnie zarządzać cookies, zmieniając ustawienia przeglądarki.
Informację o realizacji Rozporządzenia o Ochronie Danych Osobowych (RODO) przez FINA znajdziesz tutaj.