INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY
iPSB
  wyszukiwanie zaawansowane
 
  wyszukiwanie proste
 
Biogram Postaci z tego okresu
 Maciej Borkowic h.Napiwon     

Maciej Borkowic h.Napiwon  

 
 
brak danych - między 1358 a 1360  
Biogram został opublikowany w 1936 r. w II tomie Polskiego Słownika Biograficznego.
.
 
 
 
Spis treści:
 
 
 
 
 

Maciej (Maciek, Maćko) Borkowic, wg Długosza h. Napiwon (zm. 1358–1360), wojewoda poznański. Był synem Przybysława Borkowica z Sierakowa i Psarskiego, zwanego Chocholcem, wojewody poznańskiego (zm. 1327). Przynależność rodowa M-a nie jest pewna; część badaczy przyjmuje, część odrzuca jego wywód z domu Wezenborgów. Posiadłości rodzinne M-a znajdowały się w zach. Wielkopolsce; Kozierowski najstarsze wsie należące do Borkowiców umieszcza pod Śremem (połowa XIII w.). Zapewne w r. 1332 M. zasłużył się przy zdobywaniu pogranicznych grodów Wielkopolski: Zbąszynia, Przyprostyni i Kopanicy na Henryku księciu żagańskim. Być może już wtedy zbliżył się M. do Kazimierza, późniejszego króla polskiego, wówczas sprawującego rządy namiestnicze w Wielkopolsce. W dokumentach pojawił się M. po raz pierwszy w r. 1334 jako świadek w Międzyrzeczu na akcie wojewody poznańskiego Mikołaja z Biechowa. W rok później występował jako arbiter w sporach pomiędzy klasztorem paradyskim a jego sąsiadami; wyrok wydał «za radą swych dworzan»; w r. 1338 słyszymy też o sekretarzu M-a. W r. 1338 Kazimierz Wielki nadał M-owi miasto Koźmin w płd. Wielkopolsce wraz z 15 wsiami. W (przed?) r. 1341 otrzymał M. urząd kasztelana lędzkiego, należał do bliskich zaufanych króla, latem 1341 r. towarzyszył mu do Pragi, świadkował 13 VII t. r., jako jeden z 4 Polaków, na akcie przymierza Kazimierza Wielkiego z Janem i Karolem Luksemburskimi. W dwa lata później w wąskiej grupie wielkopolskich możnych poręczył w lipcu 1343 ze strony polskiej warunki świeżo zawartego w Kaliszu pokoju z Krzyżakami.
Pomiędzy 1343 a 1346 r. M. został wojewodą poznańskim. W r. 1347 otrzymał poznański urząd starościński; analogiczne stanowisko w Kaliszu uzyskał w t. r. Przecław z Gułtów. Latem 1352 r. obaj starostowie zostali usunięci ze swych urzędów, a na ich miejsce mianowany jeden, obcy na terenie Wielkopolski Wierzbięta z Paniowic (na Śląsku?). Być może, zbyt arbitralne postępowanie nowego starosty w dziedzinie sądownictwa karnego spowodowało zawiązanie w Poznaniu już 2 IX 1352 konfederacji 84 imiennie wymienionych panów wielkopolskich, ślubujących sobie miłość i pomoc wzajemną szczególnie przeciw samowoli przedstawicieli władzy wykonawczej; akt konfederacji zastrzegał, że nie jest ona skierowana przeciw królowi. Związek przeszedł do historii pod nazwą konfederacji Maćka Borkowica, on bowiem jako pierwszy dostojnik ziemski dzielnicy otwierał, wraz z kasztelanem poznańskim Przecławem z Gułtów, listę jej sygnatariuszy. Przypuszcza się, że na decyzję przystąpienia obydwu do konfederacji wpłynął też fakt usunięcia ich z funkcji starościńskich. Niezadowolenie M-a z polityki królewskiej pogłębiać mogły podjęte w tych latach ograniczenia handlu z Wrocławiem, które dotknąć musiały właściciela Koźmina, leżącego na szlaku handlowym łączącym Pomorze ze Śląskiem.
Dzieje konfederacji nie są znane; brak źródeł sprzyja powstawaniu rozbieżnych ocen jej genezy, znaczenia (którego nie należy przeceniać) i działania. Już w grudniu 1352 M. bawił u króla w Krakowie, zaś w r. n., gdy w lutym król przybył do Wielkopolski, sygnatariusze konfederacji, m. in. M., znaleźli się w jego otoczeniu. W r. n. doszło do zamieszek w Wielkopolsce, w wyniku których zginął kasztelan gnieźnieński (?) Beniamin. Sprawcą mordu mieli być M. oraz kasztelan nakielski Sędziwój z Czarnkowa. M. wypędzony z Królestwa schronił się na Śląsku, przebywając w r. 1354 we Wrocławiu. Co robił następnie, nie wiadomo, w marcu 1357 pojawił się przy królu w Krakowie, a w styczniu 1358 towarzyszył mu w objeździe Wielkopolski. Dn. 16 II t. r. złożył Kazimierzowi w Sieradzu przysięgę wierności, która, być może, stanowić miała zamknięcie okresu konfliktów. Niedługo potem z nie znanych powodów (może za popieranie czy wręcz uczestnictwo w rozbojach na pograniczu Wielkopolski) M. został przez króla uwięziony i zamknięty w lochach zamku w Olsztynie koło Częstochowy, gdzie zmarł śmiercią głodową. Wg Długosza, uwięzienie nastąpiło podczas przyjazdu M-a do Kazimierza przebywającego w Kaliszu; pobyty takie mogły mieć miejsce w ostatnich dniach stycznia 1359 i 1360 r. Data dzienna odpowiadałaby zapisce komemoracyjnej nekrologu klasztoru lubińskiego, którego M. był zapewne dobrodziejem, umieszczającego wiadomość o M-u pod dniem 9 II. Jako rok śmierci M-a bardziej prawdopodobny jest r. 1360, kiedy pojawia się po raz pierwszy (4 III) następca M-a na woj. poznańskim Pasek z Benic, jeszcze w lutym 1359 kasztelan gnieźnieński.
Niejasne są losy rodziny M-a po jego straceniu. Wdową po nim była najpewniej Wichna, zwana wojewodziną z Sierakowa, żyjąca jeszcze na przełomie XIV i XV w. Zapewne córką jej i M-a była jej imienniczka Wichna, później żona kasztelana kaliskiego Pałuki Świętosława z Szubina, żyjąca jeszcze w r. 1403. Przypuszcza się (Polaczkówna), że wcześniej M. miał inną żonę, z domu Wezenborgów, z której pozostawił synów Fredhelma i Henczkę oraz córkę Katarzynę, potem żonę sędziego wieluńskiego Wierusza. Po śmierci M-a jego synowie z pierwszego małżeństwa znaleźć się mieli na wygnaniu w śląskich dobrach matczynych – ze starszym identyfikuje się Fredhelma piszącego się z Wezenborga, występującego w księstwie głogowskim w l. 1378–1404, zmarłego przed r. 1406. Z synem M-a łączy się też niekiedy osobę Fredhelma z Jutrosina w płd.-zach. Wielkopolsce, protoplasty rodziny Jutroskich. Są to jednak tylko hipotezy, nie zgadzają się też z przekazem Długosza, który podał, że M. pozostawił syna, który po śmierci ojca zbiegł do Nowej Marchii, gdzie parał się zbójeckim procederem i zginął podczas jednej z łupieskich wypraw.
W literaturze pięknej M. funkcjonował jako symbol poskromionej oligarchii możnowładczej (m. in. w powieści J. I. Kraszewskiego „Król chłopów”). Jest bohaterem dramatu W. Rapackiego „Maćko Borkowic” (1878) i powieści Adama Krechowieckiego „Szary wilk” (1892). Jan Matejko poświęcił mu obraz „Maćko Borkowic, wojewoda poznański, wtrącony do lochu w zamku olsztyńskim na śmierć głodową”.

Bieniak J., Wielkopolska, Kujawy, ziemie łęczycka i sieradzka wobec problemu zjednoczenia państwowego w latach 1300–1306, Tor. 1969 s. 291; Brandowski A., Baron Maciej Borkowicz…, P. 1879; Dąbrowski J., Dzieje polityczne Śląska w latach 1290–1402, w: Historia Śląska PAU, I 407, 497; tenże, Ostatnie lata Ludwika Wielkiego, Kr. 1918 s. 221–2; Hejnosz W., Uwagi o konfederacjach w średniowiecznej Polsce, „Kwart. Hist.” R. 51: 1937 s. 670 n.; Kaczmarczyk Z., Kazimierz Wielki, W. 1948 s. 118–9, 160–2; tenże, Monarchia Kazimierza Wielkiego, P. 1939 I 151–2, 297–8; Kozierowski S., Obce rycerstwo w Wielkopolsce w XIII–XVI wieku, P. 1929 s. 14–7, 117; Kutrzeba S., Starostowie, ich początki i rozwój do końca XIV wieku, Rozpr. AU Wydz. Hist.-Filoz., Kr. 1903 XLV 243–5; Labuda G., Życie polityczne XII–XV w., w: Dzieje Wielkopolski, P. 1969 I 307–8; Małecki A., Studia heraldyczne, Lw. 1890 II 220 n.; Moszczeńska W., Rola polityczna rycerstwa wielkopolskiego w czasie bezkrólewia po Ludwiku W., „Przegl. Hist.” R. 25: 1925 s. 81 n.; Piekosiński F., Obrona hipotezy najazdu, Rozpr. AU Wydz. Hist.-Filoz., Kr. 1883 XVI 79–80; Polaczkówna H., Ród Wezenborgów w Polsce i jego pierwotne gniazdo, „Roczn. Tow. Herald.” R. 7: 1924–5 s. 154 n.; Roman S., Geneza statutów Kazimierza Wielkiego, Kr. 1961 s. 155–8; Semkowicz W., Ród Awdańców w wiekach średnich, „Roczn. Tow. Przyj. Nauk Pozn.” T. 46: 1920 s. 197–200; Szujski J., Maćko Borkowicz wojewoda poznański i pierwsza konfederacja rycerska 1352 roku, w: tenże, Dzieła S. II, Kr. 1888 VII 127–41; – Breslauer Urkundenbuch, Wyd. G. Korn, Breslau 1870 s. 171; Długosz, Historia, III 269–71; Kod. Mpol., III nr 699; Kod. Wpol., II–III; Listináfř Těšínska, Wyd. E. Němec, I Česky Těšín 1955 nr 52 (pieczęć M-a); Mon. Pol. Hist., V 611, 635, N. S. VI 107.
Antoni Gąsiorowski

 

 
 

Powiązane zdjęcia

   
 
Za treści publikowane na forum Wydawca serwisu nie ponosi odpowiedzialności i są one wyłącznie opiniami osób, które je zamieszczają. Wydawca udostępnia przystępny mechanizm zgłaszania nadużyć i w przypadku takiego zgłoszenia Wydawca będzie reagował niezwłocznie. Aby zgłosić post naruszający prawo lub standardy współżycia społecznego wystarczy kliknąć ikonę flagi, która znajduje się po prawej stronie każdego wpisu.
 
     
Mecenas
 
Uzywamy plików cookies, aby ułatwić Ci korzystanie z naszego serwisu oraz do celów statystycznych. Jeśli nie blokujesz tych plików, to zgadzasz się na ich użycie oraz zapisanie w pamięci urządzenia. Pamiętaj, że możesz samodzielnie zarządzać cookies, zmieniając ustawienia przeglądarki.