INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY
iPSB
  wyszukiwanie zaawansowane
 
  wyszukiwanie proste
 
Biogram Postaci z tego okresu

Marcin Kazanowski z Kazanowa h. Grzymała  

 
 
ok. 1563 - 1636-10-19  
Biogram został opublikowany w latach 1966-1967 w XII tomie Polskiego Słownika Biograficznego.
 
 
 
Spis treści:
 
 
 
 
 

Kazanowski Marcin z Kazanowa h. Grzymała (ok. 1563–1636), wojewoda podolski, hetman polny kor. Był synem Mikołaja i Katarzyny Korycińskiej. Po wczesnej śmierci ojca opiekę nad synami sprawował stryj Paweł. Rzemiosło rycerskie rozpoczął K. na wyprawach wołoskich i multańskich; miał walczyć pod hetmanem J. Zamoyskim w październiku 1600 r. z Michałem Walecznym pod Telezyną na Multanach. Potem bił się pod Kircholmem w r. 1605. Towarzyszył Dymitrowi Samozwańcowi do Moskwy, gdzie został po katastrofie tego cara uwięziony. W r. 1607 posłował na sejm. Podczas rokoszu M. Zebrzydowskiego stawał przy królu pod Guzowem 6 VI I t. r. W t. r. z własną chorągwią 100 koni walczył pod Smoleńskiem. W r. 1608 był rotmistrzem królewskim. Jesienią 1609 r. brał udział w poselstwie króla do cara Wasyla Szujskiego. W wyprawie królewicza Władysława na Moskwę w lecie 1610 r. dowodził przyboczną strażą jako pułkownik królewski. W czerwcu dotarł z 800 ludźmi do Wiąźmy. Dn. 4 VII 1610 r. walczył na czele swego pułku pod Kłuszynem, zrazu stojąc w pierwszej linii odwodu prawego skrzydła, potem stacjonował w Moskwie. W czasie tej kampanii nie zawsze chętnie poddawał się rozkazom hetmanów. W dalszych działaniach wojennych przeciw Moskwie w r. 1611 był K. pułkownikiem husarskim i dowódcą części armii. Działał z 1300 koni pod Siemionowym Monasterem nad Moskwą. W październiku 1611 r. posłował K. od nie opłaconego wojska z protestatami do grodów, króla i hetmanów. W r. 1615 na sejmiku halickim został rotmistrzem powiatowym woj. ruskiego. W r. 1616 posiłkował osłaniającego Podole hetmana S. Żółkiewskiego.

W czasie moskiewskiej kampanii w lecie 1617 r., wskutek intryg rodzinnych Adama i Stanisława Kazanowskich, królewicz Władysław odebrał regimentarstwo sprawowane pod nieobecność hetmanów w obozie przez kasztelana sochaczewskiego Konstantego Plichtę i oddał je K-emu, choć ten upijał się, urządzał awantury i buntował wojsko przeciw regimentarzowi. Plichta nie chciał zrezygnować z władzy jako powierzonej mu przez króla. Dn. 10 VII t. r. pod Jampolem doszło do krwawego starcia między rywalami. Zygmunt III zganił królewicza za słabość wobec K-ego i przyznał rację Plichcie. W czasie tej kampanii K. został wyprawiony z częścią wojska pod Smoleńsk do Żółkiewskiego, ale nie chciał podporządkować się hetmańskim rozkazom. Król kazał mu więc opuścić obóz już w Brześciu Litewskim, ale na interwencję królewicza dał się przebłagać. Na wiosnę 1618 r. na czele 6 000 wojska został K. wysłany na Siewierszczyznę. Zdobył wówczas Starodub i dotarł ponownie pod Wiaźmę. Znów jednak nie chciał oddać swej dywizji pod rozkazy hetmana K. Chodkiewicza. Odebrano mu więc komendę, zostawiając tylko 800 ludzi. W dalszym ciągu jednak 28 VI 1618 r. wysuwał koło Krzemieńca «kondycyje» i nie chciał łączyć się z Litwinami. Dopiero 2 VII zjawił się we wspólnym obozie, ale pod buńczukiem, na despekt hetmanowi, nie stając na wyznaczonym stanowisku. Kiedy wojsko ruszyło 5 VII do Borysowa, K. nie usłuchał hetmańskiego rozkazu co do porządku marszu, tak że aż Chodkiewicz rzucił za niekarnym żołnierzem buzdyganem. Dopiero królewicz Władysław zapośredniczył wówczas zgodę. W r. 1619 przebywał na Wołoszczyźnie.

W r. 1620 K. brał udział w kampanii antytureckiej pod Cecorą. Pod koniec września, jako oboźny, trzy dni pracował nad umocnieniem taboru, spinając łańcuchami w czworobok siedem rzędów wozów na 600 kroków długi, a 300 szeroki. Sam K. dowodził środkiem tego taboru. Kiedy 6 X ciurowie rozerwali tabor niedaleko Mohylewa, na próżno usiłował K. zmniejszyć tabor i doprowadzić go do ładu; wówczas to dostał się do niewoli tatarskiej, skąd zbiegł po krótkim czasie. W r. n. walczył już w chocimskim obozie, gdzie jako pułkownik dowodził wyborowym oddziałem przybocznym królewicza Władysława. Chodkiewicz nadal jednak patrzył na K-ego niechętnym okiem, jemu przypisując m. in. późne przybycie królewicza do obozu, dopiero 1 IX 1621 r. W r. 1622 został K. kasztelanem halickim i miał już starostwo bohusławskie, które w r. 1632 oddał synowi Aleksandrowi Dominikowi. W czerwcu 1624 r. brał udział w bitwie z Tatarami pod Martynowem. W październiku 1625 r. uczestniczył w wyprawie hetmana S. Koniecpolskiego dla uspokojenia Kozaków nad Cybulnikiem; dowodził wówczas 19 X lewym skrzydłem ataku na kozacki obóz. Następnie walczył nad Dniestrem za jeziorem Kurukowem. W kampanii szwedzkiej 1626 r. walczył w armii kwarcianych z chorągwią husarską 100 koni w Warmii, gdzie wyrzucił Szwedów z Ornety i z Dobrego Miasta (Gutstadt). W marcu 1627 r. działał wraz z S. Potockim z rejonu Pieniężna pod okupowanym przez Szwedów Elblągiem. W czerwcu 1627 r. atakował Braniewo (Brunsbergę). Gustaw Adolf chciał go tam dopaść, a potem ścigał go pod Ornetą, ale bez powodzenia. W t. r. został K. starostą tłumackim, a w następnym nadto dźwinogrodzkim; starostwo to oddał w r. 1636 również synowi Aleksandrowi Dominikowi. W styczniu 1629 r. walczył z feldmarszałkiem szwedzkim Hermanem Wranglem koło Brodnicy nad jeziorem Gurzno.

Mianowany w r. 1632 wojewodą podolskim, był jesienią t. r. w tym charakterze na elekcji. W r. 1633 król mianował go hetmanem polnym kor. W wyprawie smoleńskiej wykazał dużo inicjatywy, ale i warcholstwa, kiedy odżyły dawne antagonizmy z Litwinami, «skąd taki srogi w obozie naszym nierząd, że to cud», pisał współczesny świadek Jan Moskorzowski. Z początkiem września 1633 r. król powierzył jedną część armii K-emu, z którą miał pilnować wojsk moskiewskich S. B. Prozorowskiego na Pokrowskiej Górze. Dn. 13 IX odbił K. polskich jeńców prowadzonych do Dorohobuża. Od 22 IX dowodził osobnym korpusem, blokując w czasie operacji na Zaworonkową Górę Michała B. Szeina. Dn. 3 XII wraz z wojewodą smoleńskim Aleksandrem Gosiewskim z 8 000 wojska przejmował posiłki rosyjskie i wieści na szlaku do Dorohobuża, Kaługi i Wiaźmy. Obaj wodzowie dotarli do Możajska i wrócili z łupami po stoczeniu kilku mniejszych potyczek. W rokowaniach pokojowych w kwietniu 1634 r. w Polanówce K. uczestniczył jako komisarz królewski. W t. r. otrzymał jeszcze starostwo przedborskie i niżyńskie. W sprawie aktualnego wówczas małżeństwa króla z katoliczką czy innowierczynią zajął K. w senacie stanowisko neutralne. Na sejmie 1633 r. był deputatem z senatu do komisji wojskowej i w r. 1635 z Węgrami. Nie zaniedbywał obowiązków hetmańskich do końca życia; jeszcze w r. 1636 pilnował Kozaków na Ukrainie.

K. posiadał liczne dobra w woj. ruskim. Znamy też przykłady jego transakcji handlowych, np. sprzedał Urszuli Scholen 1 000 szyfuntów (Schiffpfund) potażu. K. był żonaty z Katarzyną Starzycką, z której pozostawił dwóch synów: Adama, oboźnego kor., który zginął pod Korsuniem w r. 1648, i Aleksandra Dominika, wojewodę bracławskiego, oraz córkę Elżbietę za Mikołajem Potockim, kasztelanem krak. i hetmanem w. kor. K. zmarł 19 X 1636 r., wg Rastawieckiego w wieku lat 73, i został pochowany wraz z żoną w kościele karmelitów w Bołszowcach, który sam ufundował. Pomnik wzniesiono mu w Kamieńcu.

 

Portret z w. XVIII w Muz. Narod. Oddz. Czart. w Kr.; – Estreicher, XIX; Enc. Org. (podaje datę ur. 1563); Boniecki; Dworzaczek, Genealogia; Niesiecki, I V 62; Uruski; – Czermak W., Wojna smoleńska z r. 1633–4 w świetle nowych źródeł, „Kwart. Hist.” R. 10: 1896 s. 733–55; Dobrowolski T., Polskie malarstwo portretowe, Kr. 1948; Kersten A., Stefan Czarniecki, 1599–1665, W. 1963; Korzon T., Dzieje wojen i wojskowości w Polsce, Lw.–W.–Kr. 1923 II; Kotłubaj E., Życie Janusza Radziwiłła, Wil.–Witebsk 1859 s. 31, 32, 35, 301; Krwawicz M., Walki w obronie polskiego wybrzeża w 1627 i bitwa pod Oliwą, W. 1955 s. 50, 51, 73, 74, 77; Kubala L., Jerzy Ossoliński, Lw.–W. 1924; Lipiński W., Bój o Zaworoszkowe wzgórza i osaczenie Szeina pod Smoleńskiem (16–30 październik 1633), „Przegl. Hist.-Wojsk.” T. 7: 1935 s. 39–74; tenże, Działania wojenne polsko-rosyjskie pod Smoleńskiem od października 1632 do września 1633, tamże T. 5: 1932 s. 165–206; tenże, Kampania zimowa 1633/34 i kapitulacja Szeina, tamże T. 7: 1935 s. 217–35; Łoziński W., Prawem i lewem, Kr. 1957 I; Naruszewicz A., Historya J. K. Chodkiewicza, W. 1805 I 275, 303, 304, 309–11, 316, 327, 445, II 12, 22, 85, 86, 121–9, 145, 157, 164, 579; Niemcewicz J. U., Dzieje panowania Zygmunta III, W. 1819 II 382, 430, 447, III 113, 134, 154–5, 267, 280, 293, 315, 472; Podhorecki L., Kampania chocimska 1621 r., Studia i Mater. do Hist. Wojsk., W. 1964 X cz. 2, 1965 XI cz. 1; Prochaska A., Hetman Stanisław Żółkiewski, W. 1927 (na s. 83 i 90 mylnie podany jako Zygmunt); Rastawiecki E., Imionnik cudzoziemców Adama Kazanowskiego, „Bibl. Warsz.” 1853 t. 2 (50) s. 443–4 (podaje datę ur. 1563); Suwara F., Przyczyny i skutki klęski cecorskiej 1620 r., Kr. 1930 s. 88, 103, 104, 107, 109, Prace Krak. Oddz. Pol. Tow. Hist., VII; Szelągowski A., O ujście Wisły, Wielka wojna pruska, W. 1905; Teodorczyk J., Wyprawa szwedzka z Meklemburgii do Prus Królewskich wiosną 1627 r., Studia i Mater. do Hist. Wojsk., W. 1960 VI cz. 2; Tretiak J., Historia wojny chocimskiej 1621 r., Lw. 1889 s. 37, 118, 119; – Autentyczne świadectwa o wzajemnych stosunkach pomiędzy Rossyą a Polską, Wyd. P. Muchanow, Moskwa 1834 s. 7, 15, 74, 103, 153, 182–3; Dyaryusz wojny moskiewskiej 1633 r., Wyd. A. Rembowski, W. 1895, Bibl. Ord. Krasińskich, XIII; Kobierzycki S., Historia Vladislai principis, Gd. 1655 s. 129, 236, 240, 249, 251, 269, 374, 384, 491–3, 535, 536, 550, 572, 614, 672, 684, 694, 704, 731; Lauda sejmikowe halickie 1575–1695, Wyd. A. Prochaska, Lw. 1931, Akta grodz. i ziem., XXIV; Listy staropolskie z epoki Wazów, Wyd. H. Malewska, W. 1959; Marchocki M., Historya wojny moskiewskiej, P. 1841 s. 59, 141, 156–9; Ossoliński J., Pamiętnik, Oprac. J. Kolasa i J. Maciszewski, Wr. 1952; Pamiętniki o wyprawie chocimskiej r. 1621, Wyd. Ż. Pauli, Kr. 1853; Pamiętniki Samuela i Bogusława Maskiewiczów, Wyd. A. Sajkowski, Wr. 1961; Piasecki P., Chronica gestorum in Europa singularium, Kr. 1645 s. 314, 360, 400, 438, 455, 458, 486, 550–2; Radziwiłł A. S., Pamiętniki, Wyd. E. Raczyński, P. 1839 I 10, 13, 115, 116, 195, 200, 247, 328; Relacje nuncjuszów apostolskich o Polsce, Berlin–P. 1864 II 223, 252; Vol. leg., III 374, 404; Wassenberg E., Gestorum… Vladislai IV… pars II, Gd. 1641 s. 65–7, 76, 83, 101–2, 124, 131; Żółkiewski S., Historya woyny, moskiewskiey aż do opanowania Smoleńska, Lw. 1833 s. 32, 34, 38, 48, 104; tenże, Początek i progres wojny moskiewskiej, Wyd. W. Sobieski, Kr. 1920 s. 51, 53, 65, 91, 117, Bibl. Narod., S. I nr 12; – B. Czart.: rkp. 2245.

Adam Przyboś

 

 
 

Powiązane artykuły

 

Druga połowa XVI wieku

Druga połowa XVI wieku, a przede wszystkim interesujący nas okres panowania ostatniego Jagiellona – Zygmunta Augusta – to okres dominacji wojsk zaciężnych, co przekładało się na konieczność......
 
 
Za treści publikowane na forum Wydawca serwisu nie ponosi odpowiedzialności i są one wyłącznie opiniami osób, które je zamieszczają. Wydawca udostępnia przystępny mechanizm zgłaszania nadużyć i w przypadku takiego zgłoszenia Wydawca będzie reagował niezwłocznie. Aby zgłosić post naruszający prawo lub standardy współżycia społecznego wystarczy kliknąć ikonę flagi, która znajduje się po prawej stronie każdego wpisu.
 
     
Mecenas
 
Uzywamy plików cookies, aby ułatwić Ci korzystanie z naszego serwisu oraz do celów statystycznych. Jeśli nie blokujesz tych plików, to zgadzasz się na ich użycie oraz zapisanie w pamięci urządzenia. Pamiętaj, że możesz samodzielnie zarządzać cookies, zmieniając ustawienia przeglądarki.