INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY
iPSB
  wyszukiwanie zaawansowane
 
  wyszukiwanie proste
 
Biogram Postaci z tego okresu

Maria Librachowa (Lipska-Librachowa) z Lipskich  

 
 
1878-11-02 - 1955-03-14  
Biogram został opublikowany w 1972 r. w XVII tomie Polskiego Słownika Biograficznego
 
 
 
Spis treści:
 
 
 
 
 

Librachowa (Lipska-Librachowa) z Lipskich Maria (1878–1955), psycholog i pedagog, profesor Wolnej Wszechnicy Polskiej i Uniw. Łódz., działaczka społeczna, członek Polskiej Partii Socjalistycznej (PPS)-Lewicy. Ur. 2 XI w Zbiroży w pow. rypińskim, w zubożałej rodzinie ziemiańskiej, była córką Bolesława Lipskiego i Julii z Karnkowskich. Nauki początkowe pobierała w domu, następnie kształciła się przez trzy lata w Warszawie w znanej pensji Zuzanny Morawskiej pod kierunkiem wybitnych pedagogów, m. in. W. Smoleńskiego, S. Kramsztyka, T. Korzona i L. Krzywickiego. Po powrocie na wieś przez najbliższe lata pracowała jako guwernantka u swych bogatych krewnych, u których ojciec był administratorem majątków. W r. 1904 wyjechała wraz z rodzicami do Warszawy, gdzie zarabiała na utrzymanie prywatnymi lekcjami. Równocześnie uczęszczała na nielegalne wykłady Uniwersytetu Latającego, zalegalizowanego w r. 1905 jako Tow. Kursów Naukowych. Pod wpływem tych wykładów, a w szczególności A. Mahrburga, zwróciła swoje zainteresowania ku zagadnieniom psychologii, zaś w wyniku kontaktów z kształcącą się tu młodzieżą socjalistyczną zbliżyła się do ruchu socjalistycznego. Doznane wielokrotnie upokorzenia skłoniły ją po pewnym czasie do zerwania z środowiskiem rodzinnym. Swego rodzaju manifestacją bezpowrotnego odrzucenia tradycji tego środowiska stał się jej ślub z Ludwikiem Librachem (zob.), zawarty w r. 1907 wbrew woli rodziny.

W okresie rewolucji 1905–7 uczestniczyła w pracy propagandowej PPS, wygłaszając pogadanki i wykłady dla młodych robotników w fabrykach warszawskich. Współpracowała z wydawanym w Warszawie tygodnikiem „Ogniwo” i prawdopodobnie przez pewien czas z organem Polskiej Partii Socjalno-Demokratycznej „Naprzód”. Brała też aktywny udział w walce o polską szkołę i w organizowaniu ruchu nauczycielskiego. Obok S. Sempołowskiej, z którą współpracowała również na polu pomocy więźniom politycznym, uczestniczyła 1 X 1905 w nielegalnym zjeździe postępowych nauczycieli w Pilaszkowie koło Łowicza, który zapoczątkował działalność Polskiego Związku Nauczycielskiego. Została współpracownikiem organu Związku „Nowe Tory”, gdzie m. in. w r. 1906, opublikowała artykuł Autorytet w wychowaniu. Aresztowana za działalność rewolucyjną w r. 1906, przez kilka tygodni przebywała w więzieniu kobiecym przy ul. Daniłowiczowskiej. Po rozłamie, jaki nastąpił w PPS w końcu 1906 r., opowiedziała się po stronie PPS-Lewicy. Włączyła się aktywnie do prowadzonej przez tę partię legalnej działalności kulturalno-oświatowej, publikowała artykuły w redagowanych przez T. Rechniewskiego legalnych tygodnikach PPS-Lewicy „Wiedza”, a później „Kuźnia”.

W r. 1908 wyjechała w ślad za mężem do Belgii i rozpoczęła systematyczne studia wyższe na Wydziale Nauk Społecznych Uniwersytetu w Brukseli, zakończone 20 XII 1910 dyplomem doktora filozofii i pedagogiki. Wraz z mężem należała do postępowych ugrupowań studenckich i uczestniczyła w pracy brukselskiej sekcji FPS-Lewicy. Od r. 1909 studiowała psychologię pod kierunkiem znanej polskiej uczonej J. Joteyko, uzyskując 30 XI 1913 dyplom doktora nauk pedologicznych z wyróżnieniem za pracę Sur les rapports entre l’acuité sensorielle et l’intelligence des enfants („Revue Psychologique” 1914). Obok J. W. Dawida i A. Szycówny należała L. do pionierów tej nauki na gruncie polskim. Spopularyzowaniu nowych metod badawczych w dziedzinie psychologii służyły drukowane przez nią od r. 1909 artykuły na łamach czasopism „Nowe Tory” i „Wychowanie w Domu i Szkole”. Na kilka miesięcy przed wybuchem wojny w r. 1914 wróciła do kraju i rozpoczęła trwającą przeszło czterdzieści lat pracę dydaktyczno-wychowawczą.

L. była wybitnym dydaktykiem, wykształciła kilka pokoleń nauczycieli. Pracowała początkowo w szkole podstawowej przy ul. Koszykowej w Warszawie i wykładała przedmioty pedagogiczne, głównie psychologię, na różnego rodzaju kursach nauczycielskich. W l. 1916–28 uczyła psychologii ogólnej w Państwowym Seminarium Nauczycielskim im. E. Orzeszkowej. Następnie objęła wykłady psychologii ogólnej i pedagogicznej w Państwowym Pedagogium im. S. Konarskiego. W r. 1921 została powołana w skład Komisji Pedagogicznej Min. Wyznań Rel. i Oświecenia Publ. Równocześnie w l. 1929–39 była docentem, a następnie profesorem tytularnym psychologii pedagogicznej na Wolnej Wszechnicy Polskiej (WWP). Jej wykłady, starannie przygotowane, zachęcały słuchaczy do samodzielnej pracy myślowej. W tym czasie również współpracowała z różnymi periodykami naukowymi, m. in.: z „Bibliografią Pedagogiczną”, „Przeglądem Pedagogicznym”, „Rocznikiem Pedagogicznym”, „Ruchem Pedagogicznym”, „Kwartalnikiem Psychologicznym” i „Przeglądem Filozoficznym”. Z wcześniejszych prac L-ej, wydanych jako druki samoistne, dwie dotyczyły zagadnień pedagogicznych: Szkoła ludowa, jej zadania i cele (W. 1916, wyd. 2. W. 1918) oraz O metodach nauczania w szkole elementarnej (W. 1918).

L-ą jako psychologa interesowały przede wszystkim problemy związane z procesem myślenia i psychologią dziecka. Tego tematu dotyczyły dwie jej publikacje: uważana za najcenniejszą w jej dorobku naukowym praca – Rozumowanie dzieci. Badania eksperymentalne nad dziećmi od lat 9 do 12 (Lw.–W. 1922) oraz rozprawa Poczucia jako odrębne momenty w myśleniu („Przegl. Filoz.” 1922). W r. 1933 ogłosiła pierwszą w Polsce pracę z dziedziny dydaktyki psychologii wychowawczej Psychologia pedagogiczna w ćwiczeniach (W.), będącą rezultatem jej wieloletnich doświadczeń w nauczaniu tego przedmiotu metodą ściśle z sobą współdziałających wykładów i ćwiczeń laboratoryjnych. W r. n. ukazał się w „Kwartalniku Psychologicznym” obszerny artykuł: Struktura wyobrażeń jednostkowych odtwórczych i wyobrażeń rodzajowych (odb. P. 1934). Opracowane, wespół z H. Selmowiczówną, Pogadanki z dziećmi. Pierwszy rok nauczania. Książka dla nauczyciela (3. wyd. W. 1935) oraz, wspólnie z H. Gnoińską, napisane podręczniki Moja wieś. Przyroda i geografia dla 3 klasy wiejskich szkół powszechnych (W.–Lw. 1935 2. wyd. Lw. 1938) i Moje miasto. Przyroda i geografia dla 3 klasy miejskich szkół powszechnych (Lw. 1936, 2. wyd. Lw. 1938, 3. wyd. Lw. 1939) zawierały wiele nowych propozycji dydaktycznych. L. brała udział w pracach edytorskich: m. in. była autorką przedmowy do tłumaczenia książki A. Hamaide „Metoda Decroly” (W. 1926) oraz redaktorem wyboru pism S. Karpowicza, wydanego w r. 1929. Zajmowała się także popularyzacją; wraz z J. Skarżyńską opracowała Jak chować dziecko (W. 1937).

L. uczestniczyła w IV Międzynarodowym Zjeździe Wychowania Moralnego w Rzymie (28 IX – 2 X 1926) oraz w Kongresie Wszechświatowej Federacji Stowarzyszeń Pedagogicznych w Genewie (25 VII – 3 VIII 1929). Od chwili powrotu z Belgii nie należała do żadnej partii politycznej, ale związana była z kołami radykalnej inteligencji, utrzymywała bliską łączność z byłymi działaczami PPS-Lewicy. Współdziałała ściśle z lewicą nauczycielską w walce o upowszechnienie i demokratyzację oświaty, o świeckość szkoły i wychowania. Od r. 1918 brała aktywny udział w pracach Związku Polskiego Nauczycielstwa Szkół Powszechnych (ZPNSP), a później Związku Nauczycielstwa Polskiego (ZNP) przeciwstawiając się rosnącym wpływom sanacji. Publikowała liczne artykuły w piśmie związkowym „Głos Nauczycielski”. Jako członek Wydziału Pedagogicznego ZNP, pracowała nad szerzeniem postępowej myśli pedagogicznej w szeregach nauczycielskich. Wykładała psychologię wychowawczą na seminariach organizowanych specjalnie dla utworzonego w r. 1924 przez Wydział Pedagogiczny – Studium Pracy Kulturalnej. Podczas II Kongresu Pedagogicznego ZNP w r. 1931 wygłosiła referat Współczesne kierunki psychologii i ich znaczenie dla pedagogiki („II Kongres Pedagogiczny ZNP w Wilnie od 4–8 lipca 1931”, W. 1932 s. 32–47 i w osobnej odbitce, W. 1932). Przygotowywała poradniki ułatwiające samokształcenie; m. in. wydała Nauki pedagogiczne. Wskazówki metodyczne dla samouków (W. 1923). Ważną funkcję w tym zakresie spełniało też wydawane przez Zarząd Główny (ZG) ZPNSP, a redagowane przez L-ą od listopada 1923 pismo „Praca Szkolna” (bezpłatny dodatek do „Głosu Nauczycielskiego”) do współpracy z którym przyciągnęła wielu wybitnych pedagogów i sama publikowała w nim liczne artykuły. Z jej inspiracji pismo wystąpiło w r. 1931 z inicjatywą opracowania charakterystyk regionalnych dziecka wiejskiego. W wyniku prac nadesłanych na konkurs ukazała się w r. 1934 redagowana przez nią praca zbiorowa „Dziecko wsi polskiej”. W r. 1932 L., nie godząc się z metodami działania J. Smulikowskiego i innych działaczy sanacyjnych w ZNP, ustąpiła ze stanowiska redaktora. Od t. r. działała w Tow. Oświaty Demokratycznej „Nowe Tory”. Za pracę pedagogiczną odznaczona została w r. 1938 Złotym Krzyżem Zasługi.

W latach okupacji niemieckiej wykładała L. od r. 1941 na tajnych kompletach WWP i Pedagogium. Utrzymywała serdeczny kontakt ze słuchaczami pochodzenia żydowskiego, udzielała im wielokrotnie pomocy i schronienia. Przeżycia związane z tragiczną śmiercią męża w r. 1942 osłabiły jej aktywność, przerwała pracę naukową, kontynuowała jedynie wykłady do wakacji 1944 r. Po wyzwoleniu objęła 24 VI 1945 katedrę psychologii wychowawczej w utworzonym na bazie oddziału WWP – Uniwersytecie Łódzkim. W rok później została mianowana profesorem nadzwycz. psychologii pedagogicznej na Wydziale Humanistycznym tegoż uniwersytetu. Równocześnie kierowała Zakładem Psychologii Pedagogicznej do r. 1953, kiedy to ze względu na stan zdrowia i wiek zwolniono ją z pełnienia tych obowiązków. W tym okresie – oprócz artykułów w pismach fachowych – ukazały się dwie jej publikacje – Psychologia wychowawcza, Skrót wykładów wygłoszonych na Wydziale Humanistycznym Uniwersytetu Łódzkiego (Ł. 1946) i Wskazówki w samokształceniu i w samouctwie dla kandydatów na nauczycieli (Kat. 1946) oraz wznowienia niektórych prac z okresu międzywojennego. Od kwietnia 1945 r. była wiceprzewodniczącą Łódzkiego Tow. Psychologicznego i organizatorem prowadzonej przez nie akcji odczytowej dla rodziców. W r. 1948 została powołana na członka korespondenta Łódzkiego Tow. Naukowego. Zmarła 14 III 1955 w Łodzi, pochowana na cmentarzu Powązkowskim w Warszawie. Pośmiertnie odznaczona Krzyżem Komandorskim Odrodzenia Polski. Pozostawiła córkę Krystynę Selmowiczową (ur. 1911).

 

Jagoda Z., Jarowiecki J., Uryga Z., Bibliografia metodyki nauczania języka polskiego 1918–1939, W. 1963; Karbowiak A., Bibliografia pedagogiczna, Lw.–W. 1920; Kormanowa, Materiały do bibliografii 1866–1918; Skarżyńska J., Bibliografia oświaty pozaszkolnej (1900–1928), W. 1929; Pieter J., Słownik psychologiczny, Wr.–W.–Kr. 1963; – Brodowska H., Z dziejów kształcenia pracowników społeczno-oświatowych 1925–1952, Zesz. Nauk. Uniw. Łódz. S. I. Nauki Human.-Społ. Z. 10, Ł. 1958; Czajkowski S., „Praca Szkolna” (1922–1950), w: „Ruch Pedagog.” 1965 z. 5/6 (analiza pracy L-owej jako redaktorki „Pracy Szkolnej”); Czerniewski W., M. L.-L. (2 XI 1878 – 14 III 1955), „Ruch Pedagog.” 1965 nr 5/6 s. 98–100; Gąsiorowska N., Wspomnienie pośmiertne o M. L.-L-ej, „Głos Nauczycielski” 1955 nr 31/2 (fot.); Jankowska A., M. L., Nauki Human.-Społ., Z. 1, Ł. 1955 s. 153–4 (fot.); taż, Zgon wybitnego pedagoga i zasłużonej działaczki demokratycznej, „Problemy” 1955 nr 7 s. 488–9 (fot.); Skubała-Tokarska Z., Społeczna rola Wolnej Wszechnicy Polskiej, W. 1967; Szczechura T., Związek Nauczycielstwa Polskiego, Zarys dziejów 1919–1939, W. 1957; Trębaczkiewicz S., M. L.-L. 1878–1955, „Przegl. Hist.-Oświat.” 1966 nr 2 s. 204–8 (fot.); tenże, M. L.-L. (2 XI 1878 – 14 III 1955), „Życie Szkoły Wyższej” 1955 nr 6 s. 134–5; – Spis nauczycieli szkół wyższych, średnich, zawodowych, seminariów nauczycielskich oraz wykaz zakładów naukowych i władz szkolnych, Pod red. Z. Zagórowskiego, W. 1924–6 I–II; Wolna Wszechnica Polska. Plan wykładów i zajęć [nast.] Skład osobowy i spis wykładów 1929/30–1938/9; – „Łódz. Express Ilustr.” 1955 nr 64 (nekrologi); – Arch. Uniw. Pozn. Zakł. Hist. Wych.: Galińska E., Działalność pedagogiczna M. L.-L-ej (1969 mszp. pracy magisterskiej); – Informacje córki Krystyny Selmowiczowej.

Alicja Pacholczykowa

 

 
 
 
Za treści publikowane na forum Wydawca serwisu nie ponosi odpowiedzialności i są one wyłącznie opiniami osób, które je zamieszczają. Wydawca udostępnia przystępny mechanizm zgłaszania nadużyć i w przypadku takiego zgłoszenia Wydawca będzie reagował niezwłocznie. Aby zgłosić post naruszający prawo lub standardy współżycia społecznego wystarczy kliknąć ikonę flagi, która znajduje się po prawej stronie każdego wpisu.

Media

 

Postaci powiązane

 

Ludwik Librach

1879-08-13 - 1942-11-10 działacz robotniczy
 
więcej  
 

Postaci z tego okresu

 

Henryk Potocki

1868-03-20 - 1958-03-29
ziemianin
 

Maria Morozowicz-Szczepkowska

1885-12-13 - 1968-11-09
aktorka
 

Ludwik Benoit

1920-07-18 - 1992-11-04
aktor filmowy
 
więcej  
  Wyślij materiały Wyślij ankietę
 
     
Mecenas
 
Uzywamy plików cookies, aby ułatwić Ci korzystanie z naszego serwisu oraz do celów statystycznych. Jeśli nie blokujesz tych plików, to zgadzasz się na ich użycie oraz zapisanie w pamięci urządzenia. Pamiętaj, że możesz samodzielnie zarządzać cookies, zmieniając ustawienia przeglądarki.
Informację o realizacji Rozporządzenia o Ochronie Danych Osobowych (RODO) przez FINA znajdziesz tutaj.