INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY
iPSB
  wyszukiwanie zaawansowane
 
  wyszukiwanie proste
 
Biogram Postaci z tego okresu
 Mateusz Romer  h. własnego     

Mateusz Romer h. własnego  

 
 
ok. 1606 - 1699-09-03
Biogram został opublikowany w latach 1988-1989 r. w XXXI tomie Polskiego Słownika Biograficznego.
.
 
 
 
Spis treści:
 
 
 
 
 

Romer (właściwie Römer, też Remer, Rejmer, Reymer) Mateusz h. własnego (ok. 1606–1699), podkomorzy parnawski, gen. artylerii lit. Był najstarszym synem Stefana, właściciela dóbr Meisterholm, Brambershof, Römershof i Halswig w Inflantach, i Elżbiety von der Ropp. Ojciec R-a wraz z rodziną opuścił ok. 1620 Inflanty i przeniósł się do Wilna.

R. podobno od młodych lat służył w wojsku, w składzie armii lit. brał udział w toczących się od r. 1648 walkach z powstaniem Bohdana Chmielnickiego. Już w r. 1653 był kapitanem dragonii mjr. Krzysztofa Von der Roppa, od 9 VIII 1656 do 9 II 1658 dowodził kompanią dragonii (jako oberszterlejtnant) w regimencie pieszym Kazimierza Dowmont Siesickiego, podstolego wiłkomierskiego, biorąc udział w kampanii Wincentego Gosiewskiego na Żmudzi, w Kurlandii i w Inflantach. Od marca 1658 był szefem skwadronu dragonii hetm. w. lit. Pawła Sapiehy; w listopadzie t.r. skwadron R-a włączony został do pułku Egidiusza Bremera de Britmar. Jednocześnie od 9 XI t.r. objął R. dowództwo chorągwi pieszej w regimencie hetmana polnego lit. Wincentego Gosiewskiego. Wziął udział w walkach toczących się w l. 1659 i 1660 w Kurlandii ze Szwedami. Związany z obu dywizjami wojska lit. R. brał też udział w oblężeniu przez Michała Paca Bowska, pod którym 6 II 1660 podpisał instrukcję daną posłom do Bogusława Radziwiłła z propozycją objęcia przez niego dowództwa nad lewym skrzydłem armii lit. Zapewne do jesieni 1661 przebywał w Mitawie wraz ze stacjonującym tam pułkiem Bremera. R. przystąpił do konfederacji wojska lit. zawiązanej we wrześniu 1661. W kole generalnym w Kobryniu, jako reprezentant cudzoziemskiego autoramentu, wybrany został 6 VI 1662 na jednego z komisarzy na mającą się zacząć 19 VII t.r. w Wilnie komisję skarbową. Dn. 25 IX t.r. otrzymał od Sapiehy nominację na pułkownika i objął dowództwo regimentu dragońskiego po Bremerze. Został zresztą oskarżony przez rodzinę zmarłego o współudział w jego zabójstwie (seria procesów w l. 1665, 1666). Wziął udział w sesji wojskowej w Olicie, na której omawiano sprawę zabójstwa W. Gosiewskiego i 29 XII 1662 podpisał rezygnację wojska starego zaciągu z pretensji do dóbr po Januszu Radziwille.

Po rozbiciu przez Paców w kwietniu 1663 konfederacji lit. R. przyłączył się do tej grupy wojska, która wróciła do posłuszeństwa Rzpltej. Brał udział w obradach koła generalnego w Szadowie, gdzie 5 V t.r. podpisał manifest potępiający zabójstwo Gosiewskiego i Kazimierza Żeromskiego, a 7 V instrukcję dla posłów wysłanych do Jana Kazimierza z zapewnieniem wierności i zawiadomieniem o likwidacji związku. Zapewne latem 1663 otrzymał dowództwo regimentu pieszego po hetmanie Gosiewskim i na jego czele uczestniczył w wyprawie przeciw Moskwie. Po powrocie z nieudanej kampanii pełnił przez krótki czas funkcję rezydenta hetmana Sapiehy przy Janie Kazimierzu. Dn. 28 VIII 1665 został podkomorzym parnawskim. Coraz silniej wiążąc się z Pacami, po redukcji armii w r. 1667 zachował swój regiment pieszy w kompucie lit. do r. 1671. Wziął udział w elekcji Michała Korybuta w r. 1669 wraz ze szlachtą inflancką. Dn. 5 VIII 1673 mianowany został generał-majorem wojska lit. i jako szef kompanii pieszej w regimencie hetmana Michała Paca uczestniczył w bitwie pod Chocimiem. W maju 1674 podpisał wraz z pow. wiłkomierskim elekcję Jana Sobieskiego. W październiku t.r. dowodził piechotą i artylerią lit. odchodzącą na leża zimowe po kampanii na Ukrainie. W grudniu t.r. uczestniczył w buncie armii lit., która odmówiła dalszego udziału w walce z Turkami, a sporządzony z tej okazji manifest zaniósł do grodu łuckiego. Był też wysłannikiem wojska do hetmana Paca w tej sprawie. W r. 1678 strzegł wraz z częścią wojsk lit. Żmudzi przed spodziewanym wejściem armii szwedzkiej, realizując antykrólewską politykę Paców. Dn. 22 X t.r. posłował od wojska lit. do Jakuba Kettlera w sprawie współdziałania przeciw Szwedom i zapewnienia aprowizacji.

Jako dowódca dwóch chorągwi pieszych w regimencie nowego hetmana w. lit. Kazimierza Sapiehy wziął udział w wyprawie wojska lit. na Słowację i Węgry w r. 1683/4. W r. 1684 bez powodzenia ubiegał się o urząd generała artylerii lit. W r. 1685 uczestniczył w wyprawie Jana III na Mołdawię, mając zapewne już wtedy własną chorągiew dragońską i pieszą. W końcu maja 1686 zrezygnował z funkcji generał-majora wojska lit., ale 28 IV 1687 został wreszcie generałem artylerii lit., kupiwszy ten urząd za 2 tys. talarów. Dbał zresztą bardzo o stan artylerii lit., na własny koszt wyprawił ją na kampanię 1687 r., za co 20 V 1688 otrzymał list z podziękowaniem od Jana III. Dowodził artylerią lit. w wyprawie 1689 r. pod Kamieniec Podolski, w l. 1690 i 1691 w wyprawach na Mołdawię, w r. 1692 w kampanii żwanieckiej, a następnie w blokadzie Kamieńca Podolskiego. W r. 1693 był znowu pod Kamieńcem i uczestniczył w bitwie z Tatarami pod Załościami, a w r.n. w blokadzie Kamieńca i zwycięskim starciu pod Kudryńcami. W lipcu 1696 zrezygnował z urzędu gen. artylerii ze względu na podeszły wiek i stan zdrowia. W czasie sprawowania tej funkcji wydał z własnej kiesy ponad 390 tys. złp. Dług ten Rzplta zwróciła dopiero jego spadkobiercom za panowania Stanisława Augusta.

R. zgromadził dość pokaźny majątek, głównie w postaci zastawów i dzierżaw. Posiadał kupione za 36 tys. złp. dobra Pelisze, Inkietry (pow. wiłkomierski), Pojeście (pow. kowieński) i dwór w Wilnie na Puszkarni. W zastawie trzymał liczne dobra głównie w pow. wiłkomierskim, w tymże powiecie od co najmniej 1663 r. arendował od Bogusława Radziwiłła Wiżuny i Wiżunki, a w r. 1667 od Władysława Tyszkiewicza Kurkle. W r. 1675 odkupił od Ferdynanda Rora, podstolego trockiego, starostwa sumiliskie i kozielkiskie oraz folwark starotrocki z horodnictwem (pow. trocki) za 20 tys. złp., które to dobra w r. 1679 przekazał synowi Stefanowi. W l. 1680–91 trzymał w arendzie ekonomię kowieńską (od Lukrecji Kopciowej, a potem jej syna Dominika Radziwiłła), a od r. 1685 dobra kiejdańskie od Ludwiki Karoliny Radziwiłłówny. Jako generał artylerii lit. zarządzał też starostwami gieranońskim i lipińskim. R. był seniorem gminy i patronem założonego w r. 1682 zboru luterańskiego w Kownie. Zmarł 3 IX 1699 i pochowany został w fundowanej przez siebie kaplicy w zborze w Kiejdanach.

Z małżeństwa z Barbarą von Weindte (Wintówną) miał R. synów: Stefana Wilhelma (zm. 1691), star. sumiliskiego, Mateusza (zm. 1718), podkomorzego trockiego, Jerzego, star. zosielskiego, oraz córki: Elżbietę za oberszterlejtnantem Rosenem, Annę Mariannę za Gotardem Fryderykiem von der Ropp, podstolim inflanckim, Agnieszkę za Karolem Białłozorem, podstolim upickim, i Konstancję (Katarzynę) za Maciejem Franciszkiem Welingiem, kapitanem JKM.

 

Portret olejny nieznanego malarza w: Lietuvos TSR istorijos ir etnografijos muziejus w Wil., reprod. w: Matušakaite M., Portretas XVI–XVIII a. Lietuvoje, Vilnius 1984 nr XLI; – Elektorowie; Elektorów poczet; – Listy z czasów Jana III i Augusta II, Wyd. G. B. U., W. Skrzydylka, Kr. 1870 s. 48; Materiały do dziejów wojny polsko-tureckiej 1672–1676, Wyd. J. Woliński, Studia i Mater. do Hist. Wojsk., XIII cz. 2 s. 206; Medeksza, Księga pamiętnicza; Poczobut Odlanicki J. W., Pamiętnik 1640–1684, Wyd. A. Rachuba, W. 1987; Przyczynki źródłowe do kampanii 1674 r., Podał J. Woliński, „Przegl. Hist.-Wojsk.” R. 6: 1933; Sarnecki K., Pamiętniki z czasów Jana Sobieskiego, Wr. 1958; Vol. leg., V 819; – AGAD: Arch. Radziwiłłów, Dz. II t. 12 nr 1672, ks. 20 s. 357–365, 569–581, Dz. IVa t. 2 nr 19a k. 496–497, Dz. V nr 13052, 13053 (listy R-a), Dz. XI nr 48 s. 115–118, Arch. Publiczne Potockich nr 163a, t. 17 s. 997–999, Zbiór Branickich z Suchej nr 42/56 s. 130–134, Zbiory z Muzeum Narod. nr 916; AP w Kr., Oddz. na Wawelu: Arch. Sanguszków nr 306; B. Czart.: rkp. 163 nr 234, rkp. 394 nr 30, rkp. 1351 s. 181; B. Narod.: nr 8601–8608, Bibl. Ordynacji Zamoyskich nr 1171 s. 362–363; B. Ossol.: rkp. 3855 s. 68–69; B. PAN w Kr.: rkp. 360 nr 219, rkp. 1404 t. 1 s. 160–163; CGADA w Moskwie: Fond 389 (Metryka Litewska), Ks. Wp. 129 s. 20, Ks. Wp. 135 s. 464–467, Ks. Wp. 138 s. 395–396; Lietuvos TSR Centrinis valstybinis istorijos archyvas w Wil.: Senieji aktai nr 3720; – E. Romer, Monografia rodu Romerów na Inflantach i na Litwie, Londyn 1947 (mszp. w posiadaniu rodziny, kserokopia w Zakł. Rękopisów B. Narod.).

Andrzej Rachuba

 

 
 

Powiązane zdjęcia

   
 
Za treści publikowane na forum Wydawca serwisu nie ponosi odpowiedzialności i są one wyłącznie opiniami osób, które je zamieszczają. Wydawca udostępnia przystępny mechanizm zgłaszania nadużyć i w przypadku takiego zgłoszenia Wydawca będzie reagował niezwłocznie. Aby zgłosić post naruszający prawo lub standardy współżycia społecznego wystarczy kliknąć ikonę flagi, która znajduje się po prawej stronie każdego wpisu.
biogramy.pl

Media

 
 
 

Postaci z tego okresu

 

w biogramy.pl

 

Jan III Sobieski

1629-08-17 - 1696-06-17
król Polski
 
więcej  

Postaci z tego okresu

 

w ipsb

 

Paweł Karol Sanguszko

1680 - 1750-04-14
podskarbi
 
więcej  
  Wyślij materiały Wyślij ankietę
 
     
Mecenas
 
Uzywamy plików cookies, aby ułatwić Ci korzystanie z naszego serwisu oraz do celów statystycznych. Jeśli nie blokujesz tych plików, to zgadzasz się na ich użycie oraz zapisanie w pamięci urządzenia. Pamiętaj, że możesz samodzielnie zarządzać cookies, zmieniając ustawienia przeglądarki.
Informację o realizacji Rozporządzenia o Ochronie Danych Osobowych (RODO) przez FINA znajdziesz tutaj.