INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY
iPSB
  wyszukiwanie zaawansowane
 
  wyszukiwanie proste
 
Biogram Postaci z tego okresu
 Paweł Michał Suzin     

Paweł Michał Suzin  

 
 
23.12.1837/1839 - 1863-06-21  
Biogram został opublikowany w XLVI tomie Polskiego Słownika Biograficznego w latach 2009-2010.
 
 
 
Spis treści:
 
 
 
 
 

Suzin Paweł Michał (1837 lub 1839 – 1863), oficer rosyjski, emigrant, uczestnik powstania styczniowego.

Ur. 23 XII w Orenburgu, pochodził ze znanej na Litwie zubożałej rodziny szlacheckiej, był najmłodszym z czworga dzieci Kajetana (zm. 1849), zesłanego do Orenburga w r. 1828 za udział w konspiracji niepodległościowej lub w r. 1831 za udział w powstaniu listopadowym na Litwie. Matką S-a była zmarła na początku l. czterdziestych XIX w. Maria księżna Dołgorukow (wg E. Suzin) lub księżniczka gruzińska Abaszydze (wg M. Gralewskiego).

Po śmierci ojca, osieroconym S-em i jego rodzeństwem zaopiekował się gen.-gubernator orenburski Wasilij A. Perowskij. Pod koniec l. czterdziestych S. został oddany do Korpusu Kadetów w Połocku; nie odczuwając dotąd żadnych więzów z polskością, dopiero tutaj dowiedział się o swym pochodzeniu. Ok. r. 1855 przeniesiono go do szlacheckiego pułku w Petersburgu (później Konstantynowski Korpus Kadetów), w którym w r. 1857 uzyskał stopień podchorążego artylerii. Od r. 1859 służył w garnizonie na Litwie; nauczył się języka polskiego i zainteresował się polską historią. W czasie pobytów w Petersburgu uczestniczył w spotkaniach oficerów organizowanych przez Jarosława Dąbrowskiego (poznał wtedy m.in. Zygmunta Padlewskiego). Dn. 12 VIII t.r., z okazji rocznicy unii krewskiej, wziął udział w mundurze oficera rosyjskiego w manifestacji w Kownie; być może jego autorstwa jest anonimowa relacja Prazdnovanie soedinenia Litvy s Polšej v Kovne zamieszczona w londyńskim „Kołokole” (1861 nr 107). W r. 1861 podał się w stopniu porucznika artylerii do dymisji. Odbywszy podróż do guberni witebskiej, mohylewskiej i wileńskiej, zamieścił z niej relację pt. Iz Vitebska do Kovna w „Kołokole” (1862 nr 128–130; redakcja zaznaczyła, że rosyjski tekst napisał Polak); relacja ta ogłoszona została również po polsku pt. Z Witebska do Kowna (r. 1861) w „Dzienniku Poznańskim” (1862 nr 132, 136). Zagrożony aresztowaniem za udział w manifestacji w Kownie, ukrywał się S. przez ok. poł. r. 1861 u przyjaciół na wsi. W styczniu 1862 udał się z fałszywym paszportem do Berlina, a stąd przybył 26 I t.r. do Paryża, gdzie spotkał się z Padlewskim. W marcu został mianowany wykładowcą artylerii w Polskiej Szkole Wojskowej w Cuneo. Już jednak w kwietniu wrócił do Paryża, gdzie objął posadę kreślarza w fabryce lokomotyw. W lipcu udał się z Padlewskim do Londynu, gdzie prawdopodobnie poznał A. Hercena i emigrantów rosyjskich skupionych wokół „Kołokoła”. Zapewne z tego czasu pochodzi zbiór jego zasad politycznych i maksym, zachowanych w rękopisach (B. Pol. w Paryżu, rkp. 530; B. Narod., rkp. IV 6518).

Na wieść o wybuchu powstania styczniowego S. z fałszywym paszportem opuścił 1 II 1863 Paryż i przez Królewiec pragnął przedostać się na Litwę. Zmienił plan w związku z organizowaną przed Ludwika Mierosławskiego wyprawą z Prus Zachodnich na teren Płockiego i od lutego t.r. wraz z agentem Komitetu Centralnego Narodowego dla Prus Józefem Demontowiczem organizował we Wlewsku oddział powstańczy z ochotników z ziemi lubawskiej. Dn. 11 II został aresztowany przez Prusaków wraz z kilkudziesięcioma spiskowcami. Uwięziony w Brodnicy, został przekazany rosyjskiej straży granicznej. Jednak sztabskapitan wierzbołowskiej brygady straży N. von Münster (prawdopodobnie kolega S-a z wojska) przekazał go z powrotem Prusakom. Niebawem ponownie aresztowany przez Prusaków, był S. więziony w Brodnicy. Zwolniony 6 IV w wyniku starań Natalisa Sulerzyskiego z nakazem powrotu do Francji spędził kilka dni, wraz z przybyłą z Francji żoną, w majątku Sulerzyskiego w Piątkowie (pow. brodnicki).

Zaopatrzony w paszport szwedzki, udał się S. ponownie do Królewca. Następnie przekroczył granicę Król. Pol. i rozpoczął organizowanie partii powstańczej w Augustowskiem. W pobliżu Sapieżyszek stanął na czele oddziału, który na przełomie kwietnia i maja 1863 liczył ponad 150 ludzi zaopatrzonych w większości w broń palną. Na początku maja t.r. wysłannicy Rządu Narodowego, komisarz wojskowy woj. augustowskiego Józef Piotrowski i jego pomocnik Mikołaj Akielewicz, formalnie zorganizowali oddział pod Balwierzyszkami i zaopatrzyli go w broń, żywność i odzież. Główną siłę oddziału stanowili kosynierzy rekrutujący się zwłaszcza z chłopów litewskich i drobnej szlachty; dowodził nimi Telesfor Nieszokoć. W poł. maja dołączyła przybyła spod Tykocina partia mjr. Wincentego Kamińskiego (pseud. Walery Mroczkowski). Liczący już ok. 300 ludzi oddział S-a rozbił obóz pod Budą w pow. mariampolskim. Dn. 23 V doszło tam do bitwy z kolumną wojsk rosyjskich. Następnie partia S-a wycofała się w okolice Sejn, gdzie połączyła się z oddziałami Wiktora Hłaski i Władysława Brandta oraz kosynierami Szymona Katylla. Na Kamiennej Górze pod Łoździejami powstańcy okrzyknęli S-a głównym dowódcą połączonych oddziałów. W partii S-a, składającej się w większości z chłopów litewskich, komendy wydawano w języku litewskim. Dn. 4 VI demonstracyjnie uczestniczył S. wraz z oddziałem w procesji Bożego Ciała w Serejach (pow. sejneński), kilka dni później przemaszerował z powstańcami przez Punie (pow. trocki). Zamierzając opanować wierzbołowską linię kolejową i telegraficzną oraz zabezpieczyć w pobliżu granicy pruskiej zapowiedziane dla powstania transporty broni z Prus Wschodnich, przez prawie trzy tygodnie krążył w północnej części woj. augustowskiego i ogłaszał manifesty oraz dekrety uwłaszczeniowe Rządu Narodowego. W poł. czerwca oddział S-a liczący, wg ocen rosyjskich, ok. 600 ludzi przeprawił się przez Niemen w okolicach Puń na teren Cesarstwa Rosyjskiego, jednak po zdobyciu żywności wrócił w rejonie Olity do Król. Pol. Dn. 20 VI doszło do godzinnej utarczki powstańców z kolumną wojsk rosyjskich. Dn. 21 VI 1863 rozegrała się bitwa pod Staciszkami; S. zginął tu trafiony kulą, prowadząc kosynierów do ataku. Został uroczyście pochowany przez powstańców 23 VI w Serejach, wg Katylla w grobie rodziny Mieczkowskich na cmentarzu parafialnym, wg innej wersji w miejscu zwanym Borowe Krzyże, nieopodal pola bitwy, obok swych żołnierzy.

Żoną S-a (od 7 VI 1862) była Emilia z Kałużyńskich (1838–1898), córka Jakuba, uczestnika powstania listopadowego i emigranta, oraz Łucji z Piekutowskich, nauczycielka i dyrektorka szkoły miejskiej przy Rue de Pyrenées w Paryżu. Pogrobowy syn S-a, Paweł Emil (1863–1876), uczył się w l. 1868–76 w Szkole Polskiej w Paryżu.

S. jest bohaterem dwóch utworów Marii Konopnickiej: wiersza „O Suzinie” w „Śpiewniku historycznym 1767–1863” (Lw. 1904) oraz opowiadania „Jak Suzin zginął” (wyd. pośmiertne). Imieniem S-a nazwano ulice w Suwałkach oraz Warszawie na Żoliborzu (poświęcona mu tablica znajduje się na domu przy ul. Krasińskiego 16).

 

Cmentarz Montmorency; D’jakov V. A., Dejateli russkogo i pol’skogo osvoboditelnogo dviženija v carskoj armii 1856–1865 godov, Moskva 1967; Liste générale des ancien elèves de l’École Polonaise, Paris 1908 s. 41; Mater. do biogr., geneal. i herald. pol., VII/VIII 407; Nicieja, Łyczaków; Nowolecki, Pamiątka dla rodzin pol., s. 63–4; PSB (Brandt Władysław, Ramotowski Józef Konstanty); Powstanie styczniowe i zesłańcy syberyjscy. Katalog fotografii ze zbiorów Muzeum Historycznego m. st. Warszawy. Cz. 1: Powstanie styczniowe, Oprac. K. Lejko, W. 2004 (reprod. fot. S-a, bibliogr.); Stupnicki H., Spis poległych i zmarłych 1863–64, Lw. 1865; Szews J., Słownik biograficzny ziemi lubawskiej 1244–2000, Lubawa 2000; – Chankowski S., Paweł Suzin – partyzant 1863 roku, „Mówią wieki” 1968 nr 3 s. 28–33 (fot.); tenże, Powstanie styczniowe w Augustowskiem, W. 1972 (bibliogr.); Chołodecki J. Białynia, Dowódcy oddziałów w powstaniu styczniowym i współczesne pieśni rewolucyjne, Lw. 1907 s. 69–70 (fot. s. 71); Duninówna H., Legion… (Z dni bohaterstwa 1863 r.), „Iskry” R. 15: 1937/8 s. 298–9; Gralewski M., Paweł Suzin, „Gaz. Krak.” 1883 nr 229, 231, 233, 235–237, 243; Halicz E., Polska szkoła wojskowa w Genui i Cuneo, „Biul. Wojsk. Akad. Polit.” 1956 nr 4; K stoletiju geroičeskoj bor’by za našu i vašu svobodu. Sbornik statej i materialov o vosstanii 1863 g., Red. V. A. D’jakov i in., Moskva 1964 s. 260 (S. prawdopodobnie omyłkowo zamiast Władysława Suzina); Karbowski W., Polska Szkoła Wojskowa we Włoszech (1861–1862), w: Studia i Mater. do Hist. Wojsk., VIII cz. 2 s. 55, 75, 79; Katyll S., Opis bitew stoczonych w r. 1863 z Moskalami pod Balwierzyszkami i pod Staciszkami. Śmierć Pawła Suzina, „Zdrowie” R. 5: 1904 s. 232–51; Księga pamiątkowa opracowana staraniem Komitetu Obywatelskiego w czterdziestą rocznicę powstania r. 1863/1864, Lw. 1904 s. 14, 22; Matusiewicz A., Paweł Suzin. Z powstańczej listy, w: Biografie suwalskie, Red. M. Pawłowska, Suwałki 1993 I 76–7; Myśliborski-Wołowski S., Udział Prus Zachodnich w powstaniu styczniowym, W. 1968; Przyborowski W., Dzieje 1863 roku, Kr. 1919 V; Ramotowska F., Tajemne państwo polskie w powstaniu styczniowym 1863–1864, W. 1999; Russko-pol’skie revoljucionnye svjazi, Moskva 1963 II; Russko-pol’skie revoljucionnye svjazi 60-ch godov i vosstanie 1863 goda, Moskva 1962; Vosstanie v Litve i Belarussii 1863–1864 gg., Moskva 1965; Zdrada J., Jarosław Dąbrowski 1863–1871, Kr. 1973; Zieliński S., Bitwy i potyczki 1863–1864, Rapperswil 1913; Błoński R., Pamiętnik z Augustowskiego 1863 r., w: Polska w walce. Zbiór wspomnień i pamiętników z dziejów naszego wyjarzmienia, Wyd. A. Giller, Kr. 1875 II 388–401; Djakow W., Miller I., Ruch rewolucyjny w armii rosyjskiej a powstanie styczniowe, Wr.–W. 1967; Dok. władz cywilnych; Dok. Wydz. Wojny; Konopnicka M., Z teki Grottgera, Oprac. J. Leo, W. 199 2; [Léger L.] L.L., Notice sur le commandant Paul Suzin mort en Pologne, le 23 juin 1863, Paris 1863; Pamiętnik Natalisa Sulerzyskiego, byłego posła ziemi pruskiej na sejm berliński, Oprac. S. Kalembka, W. 1985; Prasa tajna, cz. 1; Starorypiński Z., Borowski K., Między Kamieńcem i Archangielskiem. Dwa pamiętniki powstańców z 1863 roku, Oprac. S. Kieniewicz, W. 1986; W czterdziestą rocznicę powstania styczniowego, Lw. 1903 (relacja Władysława Brandta); Żydzi a powstanie styczniowe. Materiały i dokumenty, Oprac. A. Eisenach i in., W. 1963; – „Czas” 1863 nr 112, 125, 148; „Dzien. Pozn.” 1863 nr 111, 120, 124, 146, 156, 167, 186; „Gaz. Krak.” 1883 nr 8, 10, 12, 15–17, 26; „Głos” 1863 nr 26; „Kalendarz Narod. na r. 1865” (Drezno) R. 2: 1865 s. 23–4 (ryc. portretu S-a); „Kur. Paryski” 1883 nr 38 s. 8; „Kur. Pol. w Paryżu” 1887 nr 75 s. 8; – B. Czart.: Teki emigrantów, rkp. 6667 (Kałużyński Jakub), rkp. 6683 (Suzinowie), rkp. 6723 (Suzinowa Emilia); B. Jag.: rkp. IF 1130, IF 15063, 6014 k. 395–6; B. Narod.: rkp. IV.6518 (M. Gralewski, „Paweł Suzin”, życiorys S-a opracowany na podstawie notatek i listów udostępnionych przez wdowę oraz ustnych relacji uczestników walk, trzy listy S-a do żony, raport o bitwie pod Budą 23 V 1863, trzy wiersze z r. 1862 nieznanych autorów skierowane do S-a), rkp. II.6519 („O Suzina oddziale” – relacja uczestnika powstania 1863, walczącego pod rozkazami S-a od końca maja do 21 VI 1863), rkp. F. 6697/ AFF.I–1 (A. Szubert, Za Wiarę i Ojczyznę 1863 polegli [Dokument ikonograficzny], Kr. [1868]); B. Ossol.: rkp. 13130/I (Pamiętnik Szymona Katylla), rkp. 15417/II (notatki rodzinne Wiktora Budzyńskiego); B. Pol. w Paryżu: rkp. 530 (życiorys S-a, spisany przez żonę); Lietuvos valstybės istorijos archyvas w Wil.: F. 378, oddz. polit. 1863, vol. 528 (zeznania Dominika Wołka), k. 9, oddz. polit. 1864, vol. 116 (o zesłaniu szlachcica Koryny) k. 2v–3, oddz. polit. 1866, vol. 136 (o ziemianach pow. trockiego Kuleszach i in.), k. 144–4v, vol. 136a k. 35, vol. 136b k. 216, oddz. polit. 1873, vol. 70 (zeznania J. Hleba-Koszańskiego), k. 16v–17; Muz. Okręgowe w Suwałkach: sygn. MS/H/2229 (fot. S-a); – Informacje Macieja Suzina z W., Ewy Rutkowski z Paryża, Haliny Szymanel z Wil., Krzysztofa Skłodowskiego z Suwałk oraz z AP w Suwałkach i Deržavnego Archiva w Orenburgu.

Anna Brus

 
 
 
Za treści publikowane na forum Wydawca serwisu nie ponosi odpowiedzialności i są one wyłącznie opiniami osób, które je zamieszczają. Wydawca udostępnia przystępny mechanizm zgłaszania nadużyć i w przypadku takiego zgłoszenia Wydawca będzie reagował niezwłocznie. Aby zgłosić post naruszający prawo lub standardy współżycia społecznego wystarczy kliknąć ikonę flagi, która znajduje się po prawej stronie każdego wpisu.
 
     
Mecenas
 
Uzywamy plików cookies, aby ułatwić Ci korzystanie z naszego serwisu oraz do celów statystycznych. Jeśli nie blokujesz tych plików, to zgadzasz się na ich użycie oraz zapisanie w pamięci urządzenia. Pamiętaj, że możesz samodzielnie zarządzać cookies, zmieniając ustawienia przeglądarki.
Informację o realizacji Rozporządzenia o Ochronie Danych Osobowych (RODO) przez FINA znajdziesz tutaj.