INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY
iPSB
  wyszukiwanie zaawansowane
 
  wyszukiwanie proste
 
Biogram Postaci z tego okresu
 Paweł Musioł     

Paweł Musioł  

 
 
Biogram został opublikowany w 1977 r. w XXII tomie Polskiego Słownika Biograficznego.
.
 
 
 
Spis treści:
 
 
 
 
 

Musioł Paweł, pseud. i krypt. Jan Grzela, Jan Lesznin, Stanisław Łabowy, Jan Wróżna, M.P. (1905–1943), nauczyciel gimnazjalny, pisarz, publicysta, działacz Obozu Narodowo-Radykalnego. Pochodził z rodziny chłopskiej. Ur. 30 XII w Górnej Lesznej w pow. cieszyńskim, był synem Józefa i Zuzanny z Waliczków. Uczył się w miejscowej szkole powszechnej, a następnie w Polskim Gimnazjum Macierzy Szkolnej w Cieszynie, które ukończył w r. 1926. Od t.r. studiował filologię polską na UJ pod kierunkiem Ignacego Chrzanowskiego, uzyskując w r. 1930 dyplom magistra filozofii. W latach gimnazjalnych i studenckich podejmował próby literackie, głównie jako nowelista. Debiutował opowiadaniem Zemsta („Gwiazdka Cieszyńska” 1923 nr 84). Pisał również wiersze i próbował form scenicznych. Przeważna część tej jego młodzieńczej twórczości, powstałej pod wpływem pisarstwa Władysława Orkana i Stefana Żeromskiego, pozostała w rękopisach (B. Śląska: rkp. R. 842 II, R. 844 III). W czasie studiów działał w takich organizacjach, jak Koło Polonistów, Tow. Wzajemnej Pomocy Uczniów UJ «Bratniak» i «Znicz» – Stowarzyszenie Studentów Polaków ze Śląska Cieszyńskiego. Początkowo był prezesem Sekcji Krakowskiej «Znicza” (1927–8), a w l. 1928–30 został prezesem Wydziału organizacji. W czasie tej działalności nawiązał kontakty m. in. z W. Orkanem, Gustawem Morcinkiem, Zofią Kossak-Szczucką. Dążył do współpracy «Znicza» z organizacjami akademickimi Górnoślązaków, m. in. ze «Silesią». Zabiegał o budowę domu akademickiego dla słuchaczy ze Śląska. Politycznie był później związany z grupą Obozu Narodowo-Radykalnego «Falanga»; kierował śląską organizacją «Falangi». Potem był działaczem Związku Młodej Polski, ugrupowania politycznego, które, oderwawszy się od Obozu Narodowo-Radykalnego, współpracowało z Obozem Zjednoczenia Narodowego.

Od połowy listopada 1930 M. pracował jako nauczyciel języka polskiego i historii w Państwowym Gimnazjum Żeńskim w Tarnowskich Górach (do lipca 1932). Z dn. 1 IX 1932 przeniósł się do Państwowego Gimnazjum Klasycznego w Królewskiej Hucie, gdzie zatrudniony był do końca r. szk. 1934/5. Równocześnie wojewoda śląski udzielił M-owi w listopadzie 1933 płatnego urlopu ze szkolnictwa celem pełnienia obowiązków instruktora oświatowego przy Inspektoracie Ochotniczych Drużyn Roboczych (ODR) w woj. śląskim. Od 1 XII 1935 do 3 IX 1936 dodatkowo pełnił funkcję kierownika zatrudnienia młodzieży przy Inspektoracie ODR. W l. 1933–6 redagował organ ODR „Junak”. Ogłosił też broszurę pt. Ochotnicze Drużyny Robocze (Kat. 1937). Z dn. 1 X 1936 przeszedł na służbę do Komendy Głównej Junackich Hufców Pracy; dn. 31 III 1937 Komenda rozwiązała z nim stosunek służbowy. Z dn. 1 VII 1936 zatrudniony został w Państwowym Gimnazjum w Mysłowicach. We wrześniu 1937 władze państwowe, po zawieszeniu Zarządu Głównego Związku Nauczycielstwa Polskiego (ZNP), powierzyły M-owi (poprzednio usuniętemu z ZNP na Śląsku) funkcję kuratora Związku. Zarząd Główny ZNP zbojkotował M-a, który zwalniał dawnych pracowników ZNP, angażując nowych, głównie zwolenników orientacji narodowo-radykalnej; nastąpił znany strajk okupacyjny pracowników ZNP poparty przez nauczycielstwo. Krótkotrwała działalność w Związku zakończyła się klęską M-a oraz jego zleceniodawców i już 13 XI t.r. mianowano nowego kuratora (Seweryna Maciszewskiego). Potem M. został przeniesiony do starostwa warszawskiego, a w lutym 1938 zwolniony z pracy.

Równolegle z obowiązkami zawodowymi prowadził M. działalność organizatorsko-redakcyjną. W l. 1931–2 wyszły w Królewskiej Hucie pod jego redakcją 3 numery miesięcznika „Nowa Polska” (nr 3 pt. „Pismo Młodej Polski”), «czasopisma ideowo-politycznego przeznaczonego w szczególności dla Śląska», wydawanego przez powołaną przez M-a efemeryczną organizację o tej samej nazwie, którą władze ówczesne wkrótce rozwiązały. Począwszy od marca 1935 zaczął M. wydawać „Kuźnicę”, miesięcznik poświęcony «zagadnieniom współczesności i Śląskowi», a będący organem śląskiej grupy «Falangi». W powołanym w t.r. Klubie Dyskusyjnym «Kuźnica» na pierwszym spotkaniu wygłosił odczyt pod znamiennym tytułem Regionalizm śląski a separatyzm, opublikowany w „Kuźnicy” (1935 nr 4–5). Od stycznia 1937 przekształcił „Kuźnicę” «Pismo narodowo-radykalne» w dwutygodnik (do wybuchu drugiej wojny światowej wyszło 86 numerów). Powołał też „Bibliotekę Kuźnicy”, w której w r. 1938 ukazały się dwa tomy poetyckich debiutów: Wilhelma Szewczyka „Hanys” i Jana Baranowicza „Pieśń o jaworowym krzaku”. M. pisywał głównie do pism katowickich i cieszyńskich artykuły poświęcone współczesnemu życiu literackiemu na Śląsku, problematyce regionalizmu śląskiego. Wiele uwagi poświęcał Polakom na Opolszczyźnie, w jego publicystyce często pojawiał się motyw Odry jako granicy polskości. Sporadycznie informował na łamach pism warszawskich, krakowskich i poznańskich o rozwoju kultury i życiu literackim na Śląsku. M. przyczynił się do powstania pierwszego literackiego pisma na Śląsku, p.n. „Fantana” (Kat. 1938–9), którego zespół wyszedł z „Kuźnicy”. Współpracował też ze Związkiem Artystyczno-Literackim w Cieszynie, z Instytutem Śląskim i jego organem „Zaranie Śląskie” (członek redakcji od r. 1929). Występował często jako prelegent, m. in. w Uniwersytecie Powszechnym w Królewskiej Hucie i w Katowicach w Instytucie Oświaty i Kultury im. S. Żeromskiego, w Związku Obrony Kresów Zachodnich, na licznych kursach oświatowych. W tym czasie przygotował rozprawę doktorską na temat Dzieje piśmiennictwa śląskiego w języku polskim do początków XIX w., którą obronił 11 III 1939 w UJ (wyd. pt. Piśmiennictwo polskie na Śląsku do początków XIX w., Opole 1970).

Kampanię wrześniową M. odbył jako dowódca oddziału karabinów maszynowych. Po bitwie pod Rawą Ruską dostał się do niewoli, z której zbiegł. Wrócił do Wędryni koło Trzyńca na Zaolziu, gdzie mieszkali jego rodzice. Jesienią 1939 wstąpił do Stronnictwa Narodowego i został wciągnięty do kierownictwa organizacji na terenie Śląska; należał do współpracowników kierownika okręgu Edwarda Zajączka. Już 11 XI 1939 został zaprzysiężonym członkiem Tajnej Organizacji Wojskowej. Pod koniec 1939 r., wraz ze swoją grupą, wszedł w skład organizacji Związku Walki Zbrojnej, kierowanej przez Józefa Korola, i mianowany został inspektorem Inspektoratu Cieszyńskiego, pełnił też faktycznie funkcję inspektora Inspektoratu Bielskiego. Możliwości działania konspiracyjnego z czasem uległy ograniczeniu, gdyż był poszukiwany przez gestapo za działalność przedwojenną. Uniknąwszy aresztowania w Wędryni, ukrywał się potem w Brennej, gdzie napisał szkic o prawie Polski do granicy na Odrze i Nysie. Po śmierci J. Korola, zastrzelonego przez Niemców w Wiśle (sierpień 1940), opuścił kryjówkę w Brennej i zamieszkał w Cieszynie. Proponowano mu przeniesienie w bardziej bezpieczne miejsce. Odmówił kategorycznie ze względu na trudną sytuację organizacji. Dn. 3 III 1941 został aresztowany w Cieszynie. Przez okres dwu lat przewożono go do różnych więzień: od grudnia 1941 przebywał w Cieszynie, potem w Katowicach, Zwickau, Bytomiu i znów w Katowicach. W więzieniu i śledztwie nikogo nie wydał. W r. 1942 odbyła się w Katowicach rozprawa przeciw M-owi i towarzyszom. Dn. 30 XI 1942 został skazany za «zdradę stanu» na karę śmierci przez zgilotynowanie. Wyrok wykonano w nocy 19 II 1943 w Katowicach w więzieniu przy ul. Mikołowskiej.

M. pozostawił żonę Martę z domu Pampuch (zm. 1970) oraz syna Zbigniewa.

 

Album pisarzy śląskich. Paweł Musioł, „Poglądy” 1971 nr 7 (podob., rys. J. Moskal); Materiały do listy strat kultury polskiej na Śląsku w l. 1939–1945, Oprac. L. Brożek, A. Targ, R. Hajduk, H. Rechowicz, „Zaranie Śląskie” 1960 z. 4; PSB (Maciszewski Seweryn); – Brożek L., „Kuźnica” i jej kowale, „Zaranie Śląskie” 1935 z. 2; tenże, Od wydawcy [Szkic biograficzny], w: Musioł P., Piśmiennictwo polskie na Śląsku do początków XIX w., Opole 1970 s. 7–13 (fot.); tenże, Ruch literacki w r. 1937, „Zaranie Śląskie” 1937 z. 4; tenże, Z dziejów „Zarania Śląskiego” (1907–1957), tamże 1957 z. 1; tenże, Żywot i dzieło P. M-a, „Odra” 1947 nr 9; Heska-Kwaśniewicz K. M., Michalewska M. T., „Archiwum Pawła Musioła” jako źródło wiedzy o życiu i działalności redaktora „Kuźnicy”, „Biul. Inform. B. Śląskiej” (Kat.) 1970 nr 1–4; Hierowski Z., 25 lat literatury na Śląsku 1920–1945, Kat. 1947; tenże, Życie literackie na Śląsku w l. 1922–1939, Kat. 1969; Janke Z.–W., Podziemny Śląsk. Początki konspiracji na Śląsku 1939–1941, W. 1968 s. 30, 31, 38, 39, 40, 48; Milata K., „Znicz” w latach 1929–1935, „Zaranie Śląskie” 1935 z. 2; Niekrasz J., Początki konspiracji na Śląsku, „WTK” 1967 nr 9; Nowe drogi ZNP, „Kuźnica” 1937 nr 19; Ogrodziński W., Dzieje piśmiennictwa śląskiego, Kat. 1965; Pietrzak W., Wiersze śląskie i „Kuźnica”, „Prosto z Mostu” 1939 nr 6; 50 lat Związku Nauczycielstwa Polskiego w województwie katowickim 1922–1972, Kat. 1972 s. 85, 86, 90, 109; Szczechura T., Związek Nauczycielstwa Polskiego. Zarys dziejów 1919–1939, W. 1957; Szefer A., Miejsca straceń ludności cywilnej woj. katowickiego (1939–1945), Kat. 1969 s. 23; Targ A., Zarys historii „Znicza” do r. 1929, w: Księga o Śląsku, Cieszyn 1929 (fot. na s. 225); tenże, Zginął jak bohater, „Odra” 1947 nr 9 (fot.); Terej J. J., Idee, mity, realia, W. 1971 s. 165, 166, 184; tenże, Rzeczywistość i polityka, W. 1971; – Broniewska J., Tamten brzeg mych lat, W. 1973 s. 197–256; Szewczyk W., Gorycz złagodzona, w: Wspomnienia Ślązaków i Zagłębiaków, Kat. 1970; Wycech Cz., Wspomnienia, 1905–1939, W. 1969; – „Polonia” 1937 nr 4670 s. 4, nr 4671 s. 5; „Roczniki TPN na Śląsku” T. 3: 1931 s. 413, „Zaranie Śląskie” 1971 z. 3; – Arch. Uniw. Śląskiego: Rozprawa magisterska H. Nurek; B. Jag.: rkp. nr 8621 III k. 154–157, nr 8635 III k. 128–129 (Listy P. Musioła do W. Orkana); B. Śląska: Arch. P. M-a Zbiory Specjalne R. 840 III, R. 841 III, R. 842 II, R. 844 III, R. 845 III, R. 846 III, R. 847 III; – Biogram P. M-a w Materiałach Śląskiego Słown. Biogr.; – Targ A., Paweł Musioł 1905–1942, (mszp. szkicu).

Adam Jarosz

 
 
 
Za treści publikowane na forum Wydawca serwisu nie ponosi odpowiedzialności i są one wyłącznie opiniami osób, które je zamieszczają. Wydawca udostępnia przystępny mechanizm zgłaszania nadużyć i w przypadku takiego zgłoszenia Wydawca będzie reagował niezwłocznie. Aby zgłosić post naruszający prawo lub standardy współżycia społecznego wystarczy kliknąć ikonę flagi, która znajduje się po prawej stronie każdego wpisu.
 
     
Mecenas
 
Uzywamy plików cookies, aby ułatwić Ci korzystanie z naszego serwisu oraz do celów statystycznych. Jeśli nie blokujesz tych plików, to zgadzasz się na ich użycie oraz zapisanie w pamięci urządzenia. Pamiętaj, że możesz samodzielnie zarządzać cookies, zmieniając ustawienia przeglądarki.
Informację o realizacji Rozporządzenia o Ochronie Danych Osobowych (RODO) przez FINA znajdziesz tutaj.