INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY
iPSB
  wyszukiwanie zaawansowane
 
  wyszukiwanie proste
 
Biogram Postaci z tego okresu
 Ryszard Mienicki     

Ryszard Mienicki  

 
 
Biogram został opublikowany w 1975 r. w XX tomie Polskiego Słownika Biograficznego.
.
 
 
 
Spis treści:
 
 
 
 
 

Mienicki Ryszard (1886–1956), historyk i archiwista, dyrektor Archiwum Państwowego w Wilnie, profesor Uniw. Wil. i Uniw. Toruńskiego. Ur. 28 VII w Sielihorach w pow. lepelskim (dawne woj. połockie), należących do Mienickich od XVI w., był synem Wincentego i Zofii ze Słuszko-Ciapińskich, bratem Mariana (zob.) i Piotra, dowódcy lidzkiego pułku piechoty, poległego w r. 1919 pod Kamieniem. Po ukończeniu gimnazjum klasycznego w Rydze w r. 1904 podjął studia historyczne na Uniwersytecie w Petersburgu, skąd w r. 1906 przeniósł się do Krakowa. Na UJ wszedł w bliższy kontakt z W. Czermakiem, który obudził w nim zainteresowania dziejami XVII w., studiował także u W. Zakrzewskiego i S. Krzyżanowskiego. Po zakończeniu studiów doktoratem w r. 1910 i krótkim pobycie w Witebsku osiadł w Warszawie. W l. 1912–15 pracował pod kierunkiem J. K. Kochanowskiego nad kodeksem dyplomatycznym Mazowsza, prowadząc kwerendę w Metryce Koronnej. Równocześnie studiował w Dorpacie prawo i w r. 1915 otrzymał absolutorium. W r. 1913 wykonał pierwszą samodzielną pracę archiwalną porządkując archiwum Jaroszyńskich w Kunie. W tym czasie był autorem kilku rozpraw, z których zwłaszcza dwie: o Hieronimie Radziejowskim (1911) i o poglądach politycznych w dziejopisarstwie polskim XVII w. zdobyły mu trwałe miejsce wśród historyków XVII stulecia. Powołany w r. 1915 do wojska, w r. n. ukończył Aleksieevskoe Voennoe Učilišče i wziął udział w walkach na froncie wschodnim. W r. 1917 przeszedł do I Korpusu Polskiego jako oficer 5 p. piechoty. Wzięty do niewoli i uwięziony na Butyrkach w Moskwie, został zwolniony przy wymianie jeńców. W grudniu 1918 włączył się do samoobrony Wilna, brał udział w kampaniach 1919–20 jako oficer 78 p. piechoty, m. in. broniąc Płocka. Przeniesiony do biura historycznego sztabu generalnego, w r. 1921 wyszedł z wojska w stopniu majora. Osiadłszy w Wilnie podjął tu od października 1921 pracę w Archiwum Państwowym. Dn. 1 I 1923 otrzymał stopień starszego archiwisty, a 10 II 1927 kustosza. Wysyłany przez władze archiwalne do Francji, nabył dobrej znajomości tamtejszych archiwów. W archiwum wileńskim był zastępcą dyrektora, a de facto dyrektorem przy Wacławie Gizbert-Studnickim. Po jego przejściu na emeryturę objął M. 1 IV 1939 dyrekturę archiwum, którą utrzymał do 29 XII t. r., po czym sprawował funkcję zastępcy nowego dyrektora księdza J. Stakauskasa do momentu swego aresztowania 14 VII 1940 (zwolniony został w czerwcu 1941).

M. habilitował się z historii Polski w czerwcu 1923 na Uniw. Wil. i od tego czasu aż do 15 XII 1939 wykładał na przemian archiwistykę i dzieje Polski w XVI i XVII w. oraz prowadził seminarium. Kandydatura M-ego na katedrę dziejów Europy wschodniej stawiana przez senat Uniw. Wil. w l. 1929–31 napotkała sprzeciw Min. Wyznań Rel. i Oświecenia Publ., a nawet 30 V 1932 wręczono mu przeniesienie w stan spoczynku, rychło jednak cofnięte. W r. 1938 M. został profesorem tytularnym. W l. 1921–2 wykładał historię Polski na Wyższym Kursie Nauczycielskim, a w l. 1937–9 dzieje Polski nowożytne na tle powszechnych w Szkole Nauk Politycznych przy Instytucie Badań Europy Wschodniej. W r. 1939 wygłosił na kursach archiwalnych w Warszawie cykl wykładów o archiwach W. Ks. Lit. W Wileńskim Tow. Przyjaciół Nauk pełnił funkcje członka zarządu i zastępcy przewodniczącego wydziału III. Był też zastępcą prezesa Wileńskiego Oddziału Polskiego Tow. Historycznego. Pracę zawodową w archiwum łączył z twórczością naukową, poszczególne etapy pracy nad archiwaliami zamykając monografiami. Tak powstały: Archiwum Akt Dawnych w Wilnie (1923), Wileńska Komisja Archeograficzna (1925), Archiwum Murawiewskie w Wilnie (1937) i Archiwum Akt Dawnych w Witebsku (1939). Te pionierskie prace, a także referaty na zjazdach historyków polskich o archiwach Wielkiego Księstwa uczyniły M-ego najwybitniejszym w owym czasie znawcą archiwów litewskich. Kontynuował też badania nad XVI i XVII w. oraz nad dziejami ziem W. Ks. Lit., wkraczając tu i w problematykę XIX w. Zgromadził materiały do monografii woj. połockiego, w l. 1937–8 wykończył pracę o dziejach politycznych Polski za Władysława IV. Na marginesie tych studiów powstało kilka artykułów oraz publikacje źródeł, m. in. Diariusz Walnej Rady Warszawskiej z 1710 r. (1928) i Księga Batoriańska (1939), rodzaj kodeksu dyplomatycznego, jedna z najpiękniej wydanych książek naukowych dwudziestolecia międzywojennego.

W pożarze Wilna w r. 1944 M. utracił bibliotekę i cały warsztat naukowy, w tym rękopisy kilku prac i własny cenny pamiętnik (ocalała jedynie praca o Władysławie IV przesłana W. Konopczyńskiemu). W połowie kwietnia 1945 M. znalazł się w Kielcach, gdzie nawiązał kontakt z władzami archiwalnymi. Nie przyjął proponowanego mu wówczas kierownictwa archiwum kieleckiego i piotrkowskiego, objął natomiast wykłady zlecone na UJ. Dn. 8 X 1945 został powołany na katedrę historii Europy wschodniej do Torunia. Zajmował tu stanowisko profesora kontraktowego, dopiero 27 VI 1954 przyznano mu tytuł profesora nadzwycz. W r. 1951 objął nowo utworzoną katedrę archiwistyki i nauk pomocniczych historii, stając na czele otwartej wówczas w Toruniu specjalizacji archiwistycznej. M. był jej właściwym organizatorem, układał programy, dobierał wykładowców. Sam wykładał archiwistykę i zaczął prowadzić z tego zakresu seminarium. Był w tym czasie członkiem Tow. Naukowego Toruńskiego, a od grudnia 1953 prowadził sekcję archiwalną w Oddziale Polskiego Tow. Historycznego w Toruniu. Od r. 1949 do 1952 wykładał historię w Wyższej Szkole Pedagogicznej w Gdańsku. Przejścia wojenne i utrata warsztatu osłabiły rozmach twórczy M-ego. Potrafił przecież dostosować się do nowych warunków zmieniając częściowo zainteresowania badawcze. Już w Toruniu opublikował 3 tomy inwentarza dóbr biskupstwa chełmińskiego w XVII i XVIII w. (1955, 1956, 1959), dokonał też przekładu na język polski klasycznego holenderskiego podręcznika archiwistyki Mullera, Feitha i Fruina. Nadszarpnięte zdrowie utrudniało mu, zwłaszcza od r. 1954, pełnienie obowiązków. Pismem Min. Szkolnictwa Wyższego z 21 II 1955 został zwolniony z pracy dydaktycznej i organizacyjnej. Zmarł M. 29 I 1956 w Toruniu. Za swojego mistrza uważali go młodsi wyszkoleni w Wilnie archiwiści (m. in. S. Rosiak). M. był dobrym dydaktykiem, a jego wykłady odznaczały się wyszukaną formą literacką. Jako historyk reprezentował typ tradycyjnego badacza dziejów politycznych, jako archiwista był bardziej pracownikiem naukowym niż urzędnikiem. Jego dorobek w zakresie archiwoznawstwa stawia go w rzędzie najwybitniejszych polskich archiwistów okresu międzywojennego. M. odznaczony był Krzyżem Walecznych i Złotym Krzyżem Zasługi.

Żonaty od r. 1922 z Ireną Kirkor, pozostawił jedynego syna Haralda.

 

Łoza, Czy wiesz, kto to jest?; – Księga pamiątkowa Uniw. Wil., II 200; Tomczak A., Katedra archiwistyki i nauk pomocniczych historii na Uniwersytecie Mikołaja Kopernika w Toruniu w l. 1951–1970, „Acta Univ. Nicolai Copernici” Historia, T. 8: 1972 s. 8 i in.; tenże, R. Mienicki pierwszy kierownik katedry archiwistyki i nauk pomocniczych historii na Uniwersytecie Toruńskim, „Archeion” T. 58: 1973 s. 151 i in. (fot.); Wróblewska E., Spuścizny rękopiśmienne w Bibliotece Uniwersytetu w Toruniu, „Zesz. Nauk. Uniw. M. Kopernika w Toruniu” Nauka o książce, Z. 4: 1966; – „Sprawozdania Tow. Nauk. w Toruniu” T. 7: 1955 s. 9; – Nekrologi; „Archeion” T. 27: 1957 s. 409–13 (W. Hejnosz), „Zap. Hist.” T. 22: 1956 s. 323–5 (L. Żytkowicz); – Arch. Uniw. Tor.: Teczka personalna M-ego; B. Uniw. Tor.: Spuścizna po M-m; – Informacje Leonida Żytkowicza.

Andrzej Tomczak

 
 
 
Za treści publikowane na forum Wydawca serwisu nie ponosi odpowiedzialności i są one wyłącznie opiniami osób, które je zamieszczają. Wydawca udostępnia przystępny mechanizm zgłaszania nadużyć i w przypadku takiego zgłoszenia Wydawca będzie reagował niezwłocznie. Aby zgłosić post naruszający prawo lub standardy współżycia społecznego wystarczy kliknąć ikonę flagi, która znajduje się po prawej stronie każdego wpisu.
 
     
Mecenas
 
Uzywamy plików cookies, aby ułatwić Ci korzystanie z naszego serwisu oraz do celów statystycznych. Jeśli nie blokujesz tych plików, to zgadzasz się na ich użycie oraz zapisanie w pamięci urządzenia. Pamiętaj, że możesz samodzielnie zarządzać cookies, zmieniając ustawienia przeglądarki.
Informację o realizacji Rozporządzenia o Ochronie Danych Osobowych (RODO) przez FINA znajdziesz tutaj.