INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY
iPSB
  wyszukiwanie zaawansowane
 
  wyszukiwanie proste
 
Biogram Postaci z tego okresu

Stach (Stanisław) Konwa  

 
 
brak danych - 1734 lub 1735
 
Biogram został opublikowany w latach 1967-1968 w XIII tomie Polskiego Słownika Biograficznego.
 
 
 
Spis treści:
 
 
 
 
 

Konwa Stach (Stanisław), (zm. w 1734 lub 1735), przywódca Kurpiów Puszczy Zielonej z okresu konfederacji dzikowskiej. Nazwisko nie występuje w źródłach dotyczących rodów kurpiowskich, można więc sądzić, że Konwa było przezwiskiem. Jest znany wyłącznie z tradycji kurpiowskiej, która nie wskazuje wyraźnie na l. 1734–5, ale jest to najprawdopodobniejsze. Tradycję wysoce wiarygodną, acz skąpą, zanotowali W. Czajewski i K. Wójcicki. Możliwe, że wiele tworów wyobraźni A. Zakrzewskiego (T. Piasta) z opowiadania „Kurpie” – nie przynoszącego, jak się zdaje, nowych danych wziętymi z tradycji – przeniknęło, częściowo zmodyfikowanych, do tradycji kurpiowskiej i stamtąd zaczerpnął je A. Chętnik. Z tych względów należałoby odrzucić informacje o urodzeniu się K-y pod Nowogrodem, przeniesieniu się pod Myszyniec, zajmowaniu się bartnictwem i udziale w sądownictwie bartnym. Hipoteza B. Baranowskiego, że K. należał do biedoty i w l. 1733–5 był jej przywódcą, opiera się na wątłych podstawach. Nie wykluczone, że był leśnikiem czy strzelcem; warstwa ta była chyba najbardziej czynna w l. 1733–5. Wiarygodna tradycja podaje, że K. był myśliwym i celnym strzelcem. Udział jego w walkach pod Kopańskim Mostem (styczeń 1708) to zapewne twór wyobraźni Zakrzewskiego, ale jest prawdopodobne, że przywódcą Kurpiów w l. 1733–5 był ktoś z doświadczeniem wyniesionym z walk z l. 1704–8, 1711. Wersja o porwaniu narzeczonej K-y przez Szwedów i pozostaniu K-y w stanie bezżennym niezbyt pewna.

W grudniu 1733 r. płk A. J. Rybiński zaczął organizować zbrojne oddziały Kurpiów po stronie Stanisława Leszczyńskiego. W ruchu Kurpiów spotkamy się z elementami walki «za wiarę» („Pieśń o Konwie”) i zapewne przeciw «niedowiarkom» (tj. innowiercom: „Pieśń o Rechbinderze”). W napadach na dwory poza elementami walki klasowej mogły występować również elementy walki politycznej i rozbójnictwa. Jak się zdaje, Puszcza miała stale komendanta szlacheckiego (m. in. J. A. Rechbindera i Garwoskiego), ale prawdopodobnie siły Kurpiów posiadały jakąś autonomię. Puszcza stanowiła ważną bazę dla wypadów na sąsiednie obszary. Na przełomie 1733–4 r. Kurpie zadali porażkę 100 Rosjanom w Przasnyszu. K. wsławił się wypadami przeciw Sasom. Zapewne w czasie jednego z nich Kurpie pod wodzą K-y zostali rozbici przez Sasów (?) pod Jednaczewem. K-ę wziętego do niewoli stracono i tam pod Jednaczewem pochowano na uroczysku Rycerski Kierz albo Rycerka. Utożsamienie klęski Kurpiów pod Jednaczewem z klęską Stenflychta (w rzeczywistości w grudniu 1735 pod Zarębami, a więc koło Chorzel) i powiązania ze zdradą Rechbindera to niesłuszne domysły Zakrzewskiego, a lwia część informacji o samej bitwie to prawdopodobnie twory jego wyobraźni. Zapewne bitwa pod Jednaczewem miała miejsce po styczniu 1734 a przed czerwcem 1735: od schyłku maja 1735 r. losy Kurpiowszczyzny są dość dobrze znane, a działają wówczas przeciw niej głównie Rosjanie.

K. występuje także w powieści W. Czajewskiego (A. Chleboradzkiego) „Na kurpiowskim szlaku”, w wierszu W. Mackiewicza „Na rycerskim krzu”, w opowiadaniach H. Syski „Kurpik siedzi w lesie”. Wzniesiono K-ie pomniki: w r. 1922 w lesie jednaczewskim, zniszczony w czasie drugiej wojny światowej, w r. 1958 w Łomży.

 

Enc. Org., (Wójcicki K., Kurpie); W. Enc. Ilustr., (Zakrzewski A., Kurpie); – Baranowski B., Walka chłopów kurpiowskich z feudalnym uciskiem, W. 1951 s. 114–9, 150–1 (bibliogr. dziejów Kurpiowszczyzny w l. 1733–5); Chętnik A., S. K. bohater kurpiowski…, W. 1922 (egzemplarz w B. Uniw. Warsz. z poprawkami autora); Czajewski W., Kurpie, „Tyg. Illustr.” 1881 nr 295, 298; Majewski W., Walki Kurpiów ze Szwedami w dobie Wielkiej Wojny Północnej, „Kwart. Hist.” 1959 s. 404–24; Syska H., Nad błękitną moją Narwią, W. 1953 s. 70–3; – [Chevrieres I. G. de] D. C.***, Histoire de Stanislas I Roi de Pologne…, Francfort 1740 s. 115–7; Korespondencja Józefa Andrzeja Załuskiego 1724–1736, Wyd. B. S. Kupść, K. Muszyńska, Wr. 1967 s. 112, 517; Massuet P., Histoire de la dernière guerre…, Amsterdam 1736 P. 1 s. 351–5; Mittag J. G., Leben und Thaten Friedrich Augusti III…, Leipzig 1737 s. 578–9; – AGAD: Zbiór J. Przyjemskiego 3 f. 529, 532, 1261, 1293–4, 1342, 8 f. 208–210, 223, 234, 239–40; B. Jag.: rkp. 110 t. IV.

Wiesław Majewski

 

 
 
 
Za treści publikowane na forum Wydawca serwisu nie ponosi odpowiedzialności i są one wyłącznie opiniami osób, które je zamieszczają. Wydawca udostępnia przystępny mechanizm zgłaszania nadużyć i w przypadku takiego zgłoszenia Wydawca będzie reagował niezwłocznie. Aby zgłosić post naruszający prawo lub standardy współżycia społecznego wystarczy kliknąć ikonę flagi, która znajduje się po prawej stronie każdego wpisu.

Media

 
 
 

Postaci z tego okresu

 

w biogramy.pl

 

Jan III Sobieski

1629-08-17 - 1696-06-17
król Polski
 
więcej  

Postaci z tego okresu

 

w ipsb

 
 

Ferdynand

1655-11-02 - 1737-05-04
generał-lejtnant
 
więcej  
  Wyślij materiały Wyślij ankietę
 
     
Mecenas
 
Uzywamy plików cookies, aby ułatwić Ci korzystanie z naszego serwisu oraz do celów statystycznych. Jeśli nie blokujesz tych plików, to zgadzasz się na ich użycie oraz zapisanie w pamięci urządzenia. Pamiętaj, że możesz samodzielnie zarządzać cookies, zmieniając ustawienia przeglądarki.
Informację o realizacji Rozporządzenia o Ochronie Danych Osobowych (RODO) przez FINA znajdziesz tutaj.