INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY
iPSB
  wyszukiwanie zaawansowane
 
  wyszukiwanie proste
 
Biogram Postaci z tego okresu

Stanisław Karczewski h. Jasieńczyk  

 
 
ok. 1745 - przed 1783  
Biogram został opublikowany w latach 1966-1967 w XII tomie Polskiego Słownika Biograficznego.
 
 
 
Spis treści:
 
 
 
 
 
Karczewski Stanisław h. Jasieńczyk (ok. 1745 – przed 1783), marszałek ziemi czerskiej w konfederacji barskiej, sybirak. Był synem Michała, podkomorzego czerskiego, i Teresy Załuskiej, starościanki regnowskiej. W roku 1764 podpisał z ziemią czerską elekcję Stanisława Poniatowskiego. Do konfederacji radomskiej, podobnie jak i ojciec, nie należał. Prowadził jednak w Czerskiem przez kilka miesięcy agitację probarską i w czerwcu lub lipcu 1769 r., po cichym zawiązaniu konfederacji ziemi czerskiej, został jej potajemnym marszałkiem. Ale za sprawą Jerzego Mniszcha 9 IX Józef Lasocki «intrusive obrał się marszałkiem», nie będąc podobno tam nawet posesjonatem. Wywołało to wielkie w całej ziemi zamieszanie i zawzięte przez długie miesiące kłótnie. K. w początkach października wysłał z protestem do władz konfederackich Prażmowskiego i Józefa Boskiego, chorążyca czerskiego. W końcu listopada sam z plikiem listów i dowodów wybrał się do Lublińca, a w grudniu posłał do Generalności Szymona Świeszewskiego. Tymczasem szlachta na nowym zjeździe wybrała marszałkiem Boskiego, który jednak odstąpił K-emu swą laskę, po czym Michał i Józef Karczewscy na zjeździe w Czersku 15 XII przeforsowali na marszałka już oficjalnie Stanisława. Sprzeciwił się temu z kolei Lasocki: dwukrotnie wyjeżdżał do Generalności, apelował kilkakrotnie o poparcie do T. Wessla, zmobilizował drobną szlachtę czerską, która ogłosiła «protestację… o zmianę pierwszej przez nich uczynionej elekcji», a wreszcie sprawę oddał pod sąd Rady Najwyższej. Rada zaproponowała Lasockiemu stanowisko konsyliarza przy boku K-ego, ale Lasocki odmówił. Sąd konfederacki potwierdził pierwszeństwo elekcji Lasockiego. Generalność jednak zostawiła ziemi wolną drogę na wypadek, gdyby chciała zmienić marszałka. Karczewscy, ojciec z synem, starali się o uchylenie zapadłej decyzji w Generalności przez Suffczyńskich, a przede wszystkim za pośrednictwem marszałka liwskiego Józefa Karczewskiego; na terenie ziemi czerskiej zbierali podpisy szlachty i wysyłali nowe delegacje do Preszowa z oskarżeniami na Lasockiego, że uciemięża obywateli. Wreszcie 24 V 1770 r. ponowili konfederację grudniową, utwierdzając laskę K-ego. Ok. 27 VI oddali sprawę do rozsądzenia Generalności, która pod naciskiem Józefa Karczewskiego zasuspendowała Lasockiego w funkcji aż do całkowitego załatwienia sporu. W jesieni zaś wydała dekret utwierdzający ostatecznie K-ego na marszałkostwie.
 
Dn. 25 IV K. wydał z obozu uniwersał, w którym wzywał do wpłacania półrocznej raty pogłównego na utrzymanie wojska, a w zamian przyrzekał nie obciążać niczym więcej obywateli i płacić za wszystko «sprawiedliwą cenę», zapowiadał znosić «swawolne kupy» i karać chodzących bez ordynansu. Na przełomie maja i czerwca chorągwie konfederacji czerskiej (nie wiemy, którego marszałka, ale raczej K-ego niż Lasockiego) wspomagane przez A. Cieleckiego i J. Przezdzieckiego w bitwie około Ryczywołu poniosły porażkę i uległy rozproszeniu. Zbierających się w Białej rozbitków oddała Generalność 15 VI pod rozkazy K. Pułaskiego. W pierwszych dniach października, gdy konfederaci czerscy, prawdopodobnie już pod komendą K-ego, ciągnęli do obozu Zaremby, zostali «gwałtownie zabrani» przez grupę tzw. «pięciu marszałków» i razem z nimi uczestniczyli 30 X w zaciętej i krwawej bitwie pod Kutnem. Dn. 13 I 1771 r. w Broszkowie pod Siedlcami K. poniósł dotkliwą porażkę i ciężko ranny dostał się do niewoli wraz ze swym konsyliarzem, a marszałkiem różańskim, A. Suffczyńskim. Do końca kwietnia trzymany był w Białej Podlaskiej, a po wyleczeniu odesłany został do Mohylewa, stąd (w lipcu) przez Smoleńsk na Syberię do Kazania i Tobolska. Jeszcze w marcu ubiegała się usilnie o uwolnienie K-ego Ludwika Bystrzyna, łowczyna nadworna lit., która czyniła liczne świadczenia dla jeńców konfederackich przetrzymywanych w obozie przejściowym na Pradze. Wstawiał się za nim 26 I 1772 r. do króla ojciec, a 22 III 1773 r. czerski sejmik przedsejmowy. Wrócił K. do kraju dopiero po wrześniowym ukazie amnestyjnym, drogą na Kijów 16 X 1773 r. z tak nadwątlonym zdrowiem, że nie brał już żadnego udziału w życiu publicznym. W r. 1783 już nie żył.
 
PSB (Domański Jakub); Boniecki; Uruski; Żychliński, VIII 361 (Pułaski K., Pułascy herbu Ślepowron); – Konopczyński W., Kazimierz Pułaski, Kr. 1931; tenże, Konfederacja barska; Kraushar A., Losy Miączyńskiego, Pet. 1902 s. 38; – Akt elekcji r. 1764 m. VIII, d. 27, W. (1764) s. 64; Elektorów poczet, Wyd. O. Pietruski, Lw. 1845; Konfederaci barscy na Syberii (1774), Wyd. (A. Kraushar), Kr. 1895 s. 15; Konfederacja barska, Wybór tekstów, Wyd. W. Konopczyński, Kr. 1928 s. 44; Listy Generalności do K. Pułaskiego, Pułaski K., Szkice i poszukiwania historyczne, Kr. 1906 III 273; Puttkamer J. A., Krótkie zebranie…, Wyd. W. Konopczyński, Arch. Kom. Hist., Kr. 1930 XIV; Vol. leg., VII 124; – B. Czart.: rkp. nr 832 s. 37, 198, 228, nr 837 s. 59, nr 940/2 s. 281, nr 942 s. 691, 699, nr 946 s. 309, 367, nr 1173 s. 505; Arch. Państw. w Ł.: Zbiory Bartoszewiczów, Teki Wessla rkp. nr 134 s. 284, nr 251; AGAD: Zbiory Komierowskich nr 67/87, nr 77/102, BOZ rkp. nr 1329 s. 90; B. Jag.: rkp. 3049 s. 336, 102; B. Kórn.: Arch. Zaremby rkp. II 107; B. PAN w Kr.: rkp. 318; Zakł. Dok. IH PAN w Kr.: Teki Pawińskiego, Lauda czerskie; B. Tow. Przyj. Nauk w Wil.: rkp 94 (w odpisach autora); B. Krasińskich w W.: rkp. nr 3923 s. 437v. (w odpisach autora).
 
 
                                                                                                                                                                                                                               Wacław Szczygielski
 
 
 
 
 
 
Za treści publikowane na forum Wydawca serwisu nie ponosi odpowiedzialności i są one wyłącznie opiniami osób, które je zamieszczają. Wydawca udostępnia przystępny mechanizm zgłaszania nadużyć i w przypadku takiego zgłoszenia Wydawca będzie reagował niezwłocznie. Aby zgłosić post naruszający prawo lub standardy współżycia społecznego wystarczy kliknąć ikonę flagi, która znajduje się po prawej stronie każdego wpisu.

Media

 
 
    Wyślij materiały Wyślij ankietę
 
     
Mecenas
 
Uzywamy plików cookies, aby ułatwić Ci korzystanie z naszego serwisu oraz do celów statystycznych. Jeśli nie blokujesz tych plików, to zgadzasz się na ich użycie oraz zapisanie w pamięci urządzenia. Pamiętaj, że możesz samodzielnie zarządzać cookies, zmieniając ustawienia przeglądarki.
Informację o realizacji Rozporządzenia o Ochronie Danych Osobowych (RODO) przez FINA znajdziesz tutaj.