INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY
iPSB
  wyszukiwanie zaawansowane
 
  wyszukiwanie proste
 
Biogram Postaci z tego okresu
 Tadeusz Wiktoryn Matuszewicz (Matuszewic, Matusewicz, Matusiewicz) h. Łabędź     

Tadeusz Wiktoryn Matuszewicz (Matuszewic, Matusewicz, Matusiewicz) h. Łabędź  

 
 
ok. 1765 - 1819-10-30
Biogram został opublikowany w 1975 r. w XX tomie Polskiego Słownika Biograficznego.
 
 
 
Spis treści:
 
 
 
 
 

Matuszewicz (Matuszewic, Matusewicz, Matusiewicz) Tadeusz Wiktoryn h. Łabędź (ok. 1765–1819), działacz polityczny, pisarz i mówca, minister skarbu Ks. Warsz. i Król. Pol. Ur. prawdopodobnie w Rasnej na Litwie, był synem Marcina (zob.) i Anny ze Szczytów, wdowy po Ignacym Chełchowskim, mieczniku kowieńskim. Jako wychowanek kolegium Konarskiego w Warszawie bardzo wcześnie rozpoczął działalność polityczną, wiążąc się z grupą zwolenników A. K. Czartoryskiego. Już w r. 1784 był posłem z powiatu brzesko-litewskiego na sejm grodzieński, a w r. 1786 – deputatem w Trybunale W. Ks. Lit. W l. 1788–92 jako poseł brzesko-litewski wyróżnił się wśród działaczy sejmowych związanych z Czartoryskimi. Wybrany członkiem Deputacji do Spraw Zagranicznych (20 XII 1788), był rzecznikiem i referentem projektu cesji Gdańska na rzecz Prus w zamian za uzyskanie sojuszu Polski z Prusami, Anglią i Holandią oraz opowiadał się za dziedzicznością tronu polskiego i powołaniem nań elektora saskiego – w wypadku bezpotomnej śmierci Stanisława Augusta. We wstępnych dyskusjach nad sprawami miast w r. 1789 dowodził potrzeby reform uwzględniających gospodarcze i społeczne interesy miast. Popierał kandydaturę ks. Ludwika Wirtemberskiego na dowódcę wojsk polskich i uczestniczył w przygotowaniu projektu w sprawie przedłużenia kadencji sejmu. Brał udział w ostatniej fazie prac nad projektem Konstytucji 3 Maja, a na posiedzeniu sejmu w dn. 3 III 1791 referował sprawy sytuacji międzynarodowej, wskazując na zmiany niekorzystne dla Polski w tej dziedzinie i motywując tym konieczność przyspieszenia prac sejmowych nad zasadniczą reformą. Jako współredaktor „Gazety Narodowej i Obcej” (1791–2) i członek Zgromadzenia Przyjaciół Konstytucji Rządowej 3 Maja bronił zasad tej konstytucji w swych wystąpieniach. W insurekcji kościuszkowskiej został zastępcą radcy w Radzie Najwyższej Narodowej (21 V – 18 VI 1794) i kierownikiem Wydziału Potrzeb Wojskowych (28 V – 18 VI 1794) w zastępstwie nieobecnego Stanisława Wielowieyskiego (m. in. przygotował projekt w sprawie uzbrojenia Warszawy i «wystawienia ludwisarni» w stolicy); jego dymisję z tego stanowiska 18 VI spowodowały być może kontakty z prawicą, a zwłaszcza z A. Mokronowskim.

Po upadku powstania M. pojedynkował się z Antonim Trębickim, podejrzewanym o zadenuncjowanie Kołłątaja wobec Austriaków, i osiadł w swym majątku, najpierw na Litwie, potem w Jasieńcu w Sandomierskiem. Zajmował się w ciągu najbliższych lat doskonałym tłumaczeniem poematu Delille’a „O imaginacji” oraz przekładami Horacjusza, Wergiliusza, a w późniejszym czasie – „O naśladowaniu Chrystusa” Tomasza à Kempis (W. 1820). Jako serdeczny przyjaciel domu Czartoryskich załatwiał w Petersburgu uporządkowanie spraw majątkowych Dominika Radziwiłła (którego opiekunem był A. K. Czartoryski). Kontaktował się w l. 1803(?)–5 z Adamem Jerzym Czartoryskim, zastępcą, a od r. 1804 pełniącym obowiązki ministra spraw zagranicznych Rosji, ale niepodobna stwierdzić jego udziału w wielkich planach politycznych Czartoryskiego (łączył ich kult dla filozofii Kanta i jego koncepcji pokoju powszechnego). W początkach XIX w. odwiedził też M. Warszawę, uczestnicząc w jej życiu kulturalnym i towarzyskim. Był jednym z organizatorów i pierwszych członków Tow. Przyjaciół Nauk w Warszawie. W dn. 26 V 1809 M. został mianowany przez ks. Józefa Poniatowskiego członkiem Rady Centralnej, a 2 VI – Rządu Centralnego Tymczasowego Galicji (kierował Wydziałem Wojskowym). Wszedł w skład deputacji galicyjskiej wysłanej do Napoleona w początkach sierpnia t. r. w czasie jego rokowań pokojowych z Austrią. Swą wymową i argumentami przyczynił się do uzyskania przez Księstwo Warszawskie części dochodów z żup Wieliczki oraz włączenia cyrkułu zamojskiego wraz z Zamościem do Księstwa Warszawskiego.

Na powołanie M-a na stanowisko organizatora stałej administracji w nowych departamentach Ks. Warsz. nie zgodził się Fryderyk August. Zyskując przychylność rezydentów francuskich w Warszawie i (dzięki Czartoryskim i S. Zamoyskiemu) przyjaciół na dworze Fryderyka Augusta został mianowany 26 I 1810 radcą stanu, a 1 X 1811 – ministrem skarbu Ks. Warsz. Skutecznie zabiegał o konieczne pożyczki we Francji (12 milionów franków), oszczędności w wydatkach oraz ścisłe uporządkowanie i kontrolowanie wydatków Min. Wojny (co spowodowało antagonizmy z ks. Józefem Poniatowskim), bronił też interesów gospodarczych Księstwa przed naciskiem Saksonii. Dużo uwagi poświęcał tępieniu nadużyć służby celnej i dzierżawców podatków konsumpcyjnych, starał się zapewnić regularną pracę żup wielickich jako najbardziej stabilnego i pewnego źródła dochodów skarbu. Projektował założenie towarzystwa kredytowego celem ułatwienia ziemianom spłaty ich długów. Wkrótce stał się jednym z najwybitniejszych i najbardziej wpływowych członków rządu Księstwa, szczęśliwym rywalem Feliksa Łubieńskiego. Z tych czasów pochodzą jego wysokie odznaczenia państwowe: Krzyż Oficerski Legii Honorowej (1809), Order Św. Stanisława i Orła Białego (1812).

W czerwcu 1812, pozyskawszy aprobatę Napoleona, przygotowywał M. zwołanie nadzwycz. sejmu i powołanie Konfederacji Generalnej. Doprowadził do formalnego współdziałania Czartoryskich z Napoleonem w momencie szczytowych nadziei polskich w początkach wojny 1812 r., ale już pod koniec wojennej kampanii zainicjował poszukiwanie (za pośrednictwem A. J. Czartoryskiego) porozumienia z carem Aleksandrem przez część rządu i działaczy politycznych Ks. Warsz. Uważając to za jedyny sposób ocalenia niedawnych zdobyczy narodu polskiego, starał się inspirować głośne wyrażanie najlepszych uczuć i nadziei w stosunku do cara oraz ściślejsze z nim porozumienie, chociaż w r. 1813 nie zrywał jeszcze otwarcie z orientacją pronapoleońską, wyjeżdżając przed armiami koalicji do Drezna, Ratyzbony i Paryża. W r. 1815 uczestniczył w pracach komitetu przygotowującego pod przewodnictwem T. Ostrowskiego projekt konstytucji Król. Pol., a od 29 VI objął urząd dyrektora głównego prezydującego w Komisji Rządowej Przychodów i Skarbu (mianowany 20 V). Jego działalność na tym stanowisku, zwłaszcza w sprawach monetarnych i gospodarowania lasami państwowymi, przyniosła dużo pożytku skarbowi, ale nie mogła zaradzić głównym bolączkom gospodarczym Królestwa. M. był autorem projektu ustawy o Banku Ziemiańskim, który jednak nie został zamieniony w prawo obowiązujące (1816). Gdy N. Nowosilcow storpedował jego projekt reform skarbowych i narzucił mu mającego złą opinię Okołowa na wysokiego urzędnika w Komisji Rządowej Przychodów i Skarbu, zniechęcony M. zrezygnował w r. 1817 z ministerstwa. Mianowany senatorem – kasztelanem (16 VII 1817), brał w r. 1818 żywy udział w pracach sejmu jako członek Komisji do Praw Cywilnych i Kryminalnych. W ostatnich latach życia wrócił do zajęć literackich.

Jako jeden z członków «Towarzystwa Iksów» publikował M. w warszawskiej prasie świetne recenzje teatralne pisane z pozycji zwolennika klasycyzmu. Kontynuował swe prace nad przekładami i jako pierwszy w Polsce zbierał i komentował synonimy polskie. Dawny wolterianin i libertyn, piastujący wysokie godności w masonerii polskiej (w siódmym stopniu, kawaler Różanego Krzyża, 1811 – wielki mówca, a w r. 1812 – wielki namiestnik Wielkiego Wschodu Narodowego Polskiego), powrócił do życia religijnego, poświęcając szczególną uwagę zagadnieniom etycznym. W okresie Królestwa Polskiego obumarły jego związki polityczne z Czartoryskimi, ale pozostały więzi przyjaźni osobistej. Nękany chorobą płuc, M. wyjechał do Bolonii, gdzie zmarł 30 X (wg Łozy 31 X) 1819. Tu też został pochowany na Campo Santo. Współcześni przyznawali mu wysokie zalety umysłu i charakteru, dużą dojrzałość i trzeźwość sądów politycznych, wielkie umiejętności i praktyczność w działalności na najwyższych szczeblach administracji państwowej, a nade wszystko niespożytą energię. Działalność polityczną i skarbową M-a wysoko oceniał Ksawery Lubecki uznając się niekiedy za jej kontynuatora. M. słynął również z talentu oratorskiego, z treściwych przemówień wygłaszanych ładną polszczyzną. Zarzucano mu jednak niekiedy dużą miłość własną, rozwagę graniczącą z lękliwością czy brakiem odwagi cywilnej. Należał do wybitniejszych polskich liberałów arystokratyczno-oświeceniowych.

M. był dziedzicem rozległych, lecz bardzo zadłużonych dóbr Białobrzegi i Tursko w Radomskiem oraz Suchowoli, Łysowa, Krześlina, Goślic i Solca. Ożeniony w 1790 r. z córką wojewody pomorskiego Ignacego Przebendowskiego – Marianną (1765 – 9 IX 1799), od r. 1786 żoną Ignacego Dembińskiego i rozwiedzioną z nim w r. 1788, miał M. z nią synów: Adama (ur. 13 IV 1795 – zm. ok. 1850), radcę stanu i dyplomatę rosyjskiego, uczestniczącego w załatwianiu spraw Królestwa Polskiego w Petersburgu przed r. 1830, w konferencji londyńskiej mocarstw w r. 1830, potem ambasadora w Neapolu i Sztokholmie, i Seweryna (ur. 24 VII 1799) oraz córkę Zofię (ur. 21 XII 1796 – zm. 5 XI 1822), wychowywaną przez Izabelę Czartoryską, następnie wydaną za mąż w r. 1819 za gen. Ludwika Kickiego (zob.) po niepowodzeniu projektów jej mariażu z księciem Adamem Jerzym Czartoryskim.

 

Litografia z r. 1826 w Zbiorach B. Narod. i B. Uniw. Warsz.; – Estreicher; Nowy Korbut (Oświecenie), V; Enc. Org.; Album biograficzne zasłużonych Polaków i Polek wieku XIX, W. 1903 II (reprod. portretu); Niesiecki; Uruski; – Askenazy Sz., Książę Józef Poniatowski, W. 1922; tenże, Na rozdrożu 1812–1813, „Bibl. Warsz.” 1911 t. 2–3; Bojasiński J., Rządy Tymczasowe w Królestwie Polskim, W. 1902 s. 89n., 92–6, 130n., 184, 230, 240–6; Dębicki L., Puławy 1762–1830, Lw. 1887–8 I 295, 300, II 154, III 210, 228; Falkowski J., Obrazy z życia kilku ostatnich pokoleń w Polsce, P. 1877 I 112, 122, 148, 164, II 171, III 68, 220n., 381n.; Grochulska B., Handel zagraniczny Księstwa Warszawskiego, W. 1967; Handelsman M., Adam Czartoryski, W. 1947 I; Kalinka W., Sejm Czteroletni, Kr.–Lw. 1880–2 I, 271, 508n., II 103, 208, 236n., 337, 451, 453, 468, III 72, 78–81; Krakowski B., Oratorstwo polityczne na forum Sejmu Czteroletniego, Gd. 1968; Kraushar A., Towarzystwo Warszawskie Przyjaciół Nauk 1800–1832, W. 1900–2 I 102, 127, 156, 336, IV 334; Krzemiński S., Sto lat myśli polskiej, W. 1906 I 358–72; Krzos K., Z księciem Józefem w Galicji w 1809 r., W. 1967; Małachowski–Łempicki, Wykaz pol. lóż wolnomularskich; Rostworowski E., Legendy i fakty XVIII w., W. 1963; Skałkowski A., Towarzystwo Przyjaciół Konstytucji 3 Maja, 1930; Smoleński W., Ostatni rok Sejmu Wielkiego, Kr. 1897; Smolka S., Polityka Lubeckiego przed powstaniem listopadowym, Kr. 1907 II 300, 312, 316, 321–4; Tokarz W., Ostatnie lata Hugona Kołłątaja, Kr. 1905 II; Willaume J., Fryderyk August jako książę warszawski, P. 1939; – Dembowski L., Moje wspomnienia, Pet. 1898 I 93–6; Diariusz Sejmu Król. Pol., W. 1818 I 64, 104–5, II 48, 205–7, III 33–4; Głos… in turno na sesji d. 3 listopada miany, [b. m.] 1788 oraz kilkanaście innych mów sejmowych publikowanych w 1788–1791, 1811 i 1812 r.; Kicka N., Pamiętniki, W. 1972; Korespondencja Lubeckiego, Wyd. S. Smolka, Kr. 1909 IV; Koźmian K., Pamiętniki, Wr. 1972 I–III; Niemcewicz J. U., Pamiętniki czasów moich, Warszawa 1957 I–II; Trębicki A., O rewolucji 1794 r., W. 1967; Wodzicka z Potockich, Ze zwierzeń dziewczęcych. Pamiętnik Zofii z Matuszewiczów Kickiej. 1796–1822, Kr. 1910; – AGAD: Arch. Wilanowskie sygn. 268 i 287 oraz Protokoły Rady Administracyjnej Król. Pol.; B. Czart.: rkp. 734; B. Jag.: rkp. 3097, 7879; B. Ossol.: rkp. 11655/II i 12323/III; B. PAN w Kr.: rkp. 15, 209, 2031 t. 1–3 2159 t. 12.

Jerzy Skowronek

 
 

Powiązana pozycja biblioteki

Pochwała Tadeusza Matuszewica senatora kasztelana : czytana na Posiedzeniu Towarzystwa Król. Przyjaciół Nauk przez Stanisława Potockiego [...] w dzień uroczysty 3. maia 1820., 1820,
Potocki Stanisław Kostka
Dostępne na: polona.pl
Potocki Stanisław Kostka. Pochwała Tadeusza Matuszewica senatora kasztelana : czytana na Posiedzeniu Towarzystwa Król. Przyjaciół Nauk przez Stanisława Potockiego [...] w dzień uroczysty 3. maia 1820.. 1820,
Dostępne na: polona.pl
Mowa Jaśnie Wielmożnego Matuszewica, ministra przychodów y skarbu, miana w Izbie Poselskiey przy wprowadzeniu Projektów Skarbowych dnia 17 grudnia 1811 roku., 1811,
Matuszewicz (Matuszewic Matusewicz Matusiewicz) h. Łabędź Tadeusz Wiktoryn
Dostępne na: polona.pl
Matuszewicz (Matuszewic Matusewicz Matusiewicz) h. Łabędź Tadeusz Wiktoryn. Mowa Jaśnie Wielmożnego Matuszewica, ministra przychodów y skarbu, miana w Izbie Poselskiey przy wprowadzeniu Projektów Skarbowych dnia 17 grudnia 1811 roku.. 1811,
Dostępne na: polona.pl
 
Za treści publikowane na forum Wydawca serwisu nie ponosi odpowiedzialności i są one wyłącznie opiniami osób, które je zamieszczają. Wydawca udostępnia przystępny mechanizm zgłaszania nadużyć i w przypadku takiego zgłoszenia Wydawca będzie reagował niezwłocznie. Aby zgłosić post naruszający prawo lub standardy współżycia społecznego wystarczy kliknąć ikonę flagi, która znajduje się po prawej stronie każdego wpisu.

Media

 

Postaci powiązane

   
 

Postaci z tego okresu

 

w biogramy.pl

 

Józef Rufin Wybicki

1747-09-29 - 1822-03-10
działacz polityczny
 

Piotr Michałowski

1800-07-02 - 1855-06-09
malarz
 

Jędrzej Śniadecki

1768-11-30 - 1839-05-11
chemik
 
więcej  

Postaci z tego okresu

 

w ipsb

 

Paweł Rzymski

1784-03-22 - 1833-08-01
ksiądz
 
więcej  
  Wyślij materiały Wyślij ankietę
 
     
Mecenas
 
Uzywamy plików cookies, aby ułatwić Ci korzystanie z naszego serwisu oraz do celów statystycznych. Jeśli nie blokujesz tych plików, to zgadzasz się na ich użycie oraz zapisanie w pamięci urządzenia. Pamiętaj, że możesz samodzielnie zarządzać cookies, zmieniając ustawienia przeglądarki.
Informację o realizacji Rozporządzenia o Ochronie Danych Osobowych (RODO) przez FINA znajdziesz tutaj.