INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY
iPSB
  wyszukiwanie zaawansowane
 
  wyszukiwanie proste
 
Biogram Postaci z tego okresu
 Tomasz Panufnik     

Tomasz Panufnik  

 
 
1876-06-18 - 1951-09-18  
Biogram został opublikowany w 1980 r. w XXV tomie Polskiego Słownika Biograficznego.
 
 
 
Spis treści:
 
 
 
 
 

Panufnik (Panuchnik–Błotnicki) Tomasz (1876–1951), inżynier geodeta, lutnik, instrumentolog. Ur. 18 VI w Brzeźcach pod Warszawą, był synem Aleksandra (Józefa?) i Karoliny z Sielskich. Ukończył gimnazjum realne w Warszawie, szkołę mierniczą w Kursku, a następnie studia miernicze i hydrotechniczne w Wiedniu. W l. 1915–18 był naczelnikiem oddziału hydrotechnicznego w wojsku rosyjskim na froncie zachodnim, w r. 1919 kierownikiem robót I rejonu w zarządzie budownictwa Dowództwa Okręgu Generalnego Warszawa. Pracując w swoim zawodzie, jednocześnie zajmował się amatorsko lutnictwem, którym interesował się od dzieciństwa. Po długoletnich studiach nad akustyką instrumentów staropolskich i starowłoskich poświęcił się całkowicie lutnictwu. W r. 1905 skonstruował pierwszy własny model. Ostatecznie stworzył dwa zasadnicze modele: «Antica» nawiązujący do wzorów klasycznych i «Polonia» o falistym konturze barokowym (wzorowany na skrzypcach żłobionych Marcina Groblicza starszego z XVI w.), z rzeźbioną główką kobiecą zamiast ślimaka i charakterystycznym, fletowym zabarwieniem brzmienia. Na spodach umieszczał intarsjowane sentencje łacińskie. Stosował stalorytowe karteczki rozpoznawcze. Instrumenty P-a odznaczały się silnym, szlachetnym tonem, przy czym budowniczy zalecał stosowanie modelu «Antica» «dla tonacji o brzmieniu koloraturowym», a «Polonia» «dla tonacji o brzmieniu dramatycznym».

P. postawił sobie za cel reaktywację polskiej sztuki lutniczej. W r. 1921 założył w Warszawie przy ul. Zygmuntowskiej 4 fabrykę «Panufnik» (spółka z ograniczoną odpowiedzialnością) mającą produkować instrumenty smyczkowe systemem fabrycznym. Trudności ekonomiczne doprowadziły już po kilku miesiącach do likwidacji wytwórni, jeszcze przed jej całkowitym rozruchem. Z inicjatywy P-a powstał w r. 1930 Oddział Budowy Instrumentów Smyczkowych przy Państwowej Szkole Rzemieślniczo-Przemysłowej w Warszawie, działający pod jego kierownictwem aż do likwidacji w r. 1935 w związku z reorganizacją szkolnictwa. Jego kontynuacją była założona i kierowana przy współudziale P-a Polska Wytwórnia Instrumentów Muzycznych (Sp. z o. o.), przy której w r. 1938 zorganizował i prowadził kurs budowy instrumentów lutniczych. P. był jednym z inicjatorów i członków założonej w r. 1937 Sekcji Instrumentów Muzycznych przy Muzeum Techniki i Przemysłu w Warszawie. Do r. 1939 był też rzeczoznawcą warszawskiej Izby Przemysłowo-Handlowej. W r. 1940 Niemcy zarekwirowali znaczną część z kolekcji kilkudziesięciu instrumentów znajdujących się w jego pracowni. Sama pracownia (przy ul. Ks. Skorupki 14) uległa całkowitemu zniszczeniu w czasie powstania warszawskiego w r. 1944. W l. 1945–50 P. mieszkał w Krakowie, nadal pracował i propagował ideę założenia fabryki instrumentów smyczkowych. W r. 1950 powrócił do Warszawy. Zbudował 92 instrumenty smyczkowe (skrzypce, altówki, wiolonczele). Jego instrumenty zyskały uznanie muzyków i nagrody, m. in. na wystawie we Frankfurcie w r. 1926, Wystawie Wodnej w Bydgoszczy w r. 1927 (złoty medal), Wystawie Muzycznej w Genewie w r. 1927 (srebrny medal), Wystawie Muzycznej w Warszawie w r. 1933 (złoty medal), wystawie w Genewie w r. 1954. Koncertowali na nich m. in. Stanisław Barcewicz, Bronisław Huberman, Alfred, Kazimierz i Michał Wiłkomirscy, Ginette Neveu i Dawid Ojstrach. Ten ostatni otrzymał skrzypce «Antica» z r. 1928 jako jedną z nagród na Konkursie im. H. Wieniawskiego w r. 1935. Muzeum Instrumentów w Poznaniu posiada w swoich zbiorach kwartet P-a (1 skrzypce «Antica», pozostałe «Polonia»), a Stowarzyszenie Polskich Artystów Lutników (W.) kwartet «Polonia» i 1 skrzypce «Antica».

P. opublikował liczne prace z zakresu lutnictwa: Instrumenty smyczkowe „Antica” i „Polonia” (W. ok. 1920, tu fot. modeli «Antica» i «Polonia»), Sztuka lutnicza (W. 1926), Technologia lutnicza (W. 1934 I–II), Ogólny pogląd na budowę instrumentów („Rytm” 1924 nr 12), Lutnictwo polskie („Muzyka” 1950 nr 1, tu fot. modeli «Antica» i «Polonia»). Prace niewydane (rkp. zaginione w r. 1944): Akustyka sal koncertowych, Historia instrumentów smyczkowych, Muzyka i prawo harmonii w wszechświecie, Tajemnica skrzypiec. P. zmarł 18 IX 1951 w Warszawie, został pochowany na Powązkach.

Ożeniony (w r. 1908) z Matyldą z domu Thonnes (1880–1945) z pochodzenia Angielką, skrzypaczką, P. miał synów: Mirosława (zob.) i Andrzeja (ur. 1914), kompozytora i dyrygenta.

 

Podob. w: Panufnik T., Instrumenty smyczkowe „Antica” i „Polonia”, W. (ok. 1920); – Die Musik in Qesch. u. Gegenwart, X; Mała Enc. Muzyki; Grove’s Dictionary, VI; Łoza, Czy wiesz, kto to jest?; Słown. Muzyków Pol.; Szulc Z., Słownik lutników polskich, P. 1953; Księga adresowa Polski 1929, W. 1929 s. 1880; Sroka A. R., Księga adresowa przemysłu, handlu i finansów 1922, W. 1922 poz. 20026; – Wiłkomirski K., Wspomnienia, Kr. 1971; – „Gaz. Warsz.” 1921 nr 166 s. 4, nr 202 s. 7–8; „Muzyka” 1927 s. 279, 488, 1930 s. 408, 1935 s. 44, 1937 s. 237; „Muzyka Pol.” 1938 z. 11 s. 518; „Nowa Kult.” 1951 nr 40 (nekrolog); „Świat” 1921 nr 28 s. 18–19 (fot. fabryki «Panufnik»); „Tyg. Powsz.” 1951 nr 39, 40; – Informacje Andrzeja Panufnika z Londynu.

Beniamin Vogel

 

 
 
 
Za treści publikowane na forum Wydawca serwisu nie ponosi odpowiedzialności i są one wyłącznie opiniami osób, które je zamieszczają. Wydawca udostępnia przystępny mechanizm zgłaszania nadużyć i w przypadku takiego zgłoszenia Wydawca będzie reagował niezwłocznie. Aby zgłosić post naruszający prawo lub standardy współżycia społecznego wystarczy kliknąć ikonę flagi, która znajduje się po prawej stronie każdego wpisu.
Ten biogram został opublikowany dzięki PGE - Mecenasowi projektu iPSB. pge-logo-pion-size2.png
 
 

Postaci z tego okresu

 

Adam Szymon Pragier

1886-12-12 - 1976-07-24
ekonomista
 

Jan Kubisz

1848-01-24 - 1929-03-26
nauczyciel
 

Edward Rittner

1845-12-26 - 1899-09-27
prawnik
 

Stefan Strzemieński

1885-03-14 - 1955-07-31
generał brygady WP
 
więcej  
  Wyślij materiały Wyślij ankietę
 
     
Mecenas
 
Uzywamy plików cookies, aby ułatwić Ci korzystanie z naszego serwisu oraz do celów statystycznych. Jeśli nie blokujesz tych plików, to zgadzasz się na ich użycie oraz zapisanie w pamięci urządzenia. Pamiętaj, że możesz samodzielnie zarządzać cookies, zmieniając ustawienia przeglądarki.