INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY
iPSB
  wyszukiwanie zaawansowane
 
  wyszukiwanie proste
 
Biogram Postaci z tego okresu

Wincenty Świdwa Szamotulski h. Nałęcz  

 
 
2 poł. XV w. - 04.1528
Biogram został opublikowany w XLVI tomie Polskiego Słownika Biograficznego w latach 2009-2010.
 
 
 
Spis treści:
 
 
 
 
 

Szamotulski Wincenty Świdwa h. Nałęcz (zm. 1528), kasztelan gnieźnieński.

Był synem Jana Starszego (zob.) i Elżbiety z Warzymowskich.

W r. 1499 zajmował się S. rozliczaniem zobowiązań finansowych zmarłego ojca, po którym odziedziczył poł. Szamotuł i Kaźmierz w woj. poznańskim oraz poł. Turobina w ziemi chełmskiej. Prawdopodobnie pozostawał w chłodnych stosunkach z dziedzicem drugiej poł. Szamotuł, bratem stryjecznym Andrzejem (zob.). W r. 1500 oddał wszystkie wielkopolskie dobra w dzierżawę swemu klientowi Stefanowi Zaleskiemu z Mazowsza i zapewne na dłuższy czas wyjechał; być może zaciągnął się do wojska, które król Jan Olbracht gromadził w r. 1501 w związku z planowaną wojną pruską. Zaraz po śmierci króla S. wspólnie z Andrzejem Szamotulskim przebywał 7–8 VII t.r. w Malborku, u boku kard. Fryderyka Jagiellończyka. Zapewne stąd pojechał, również z A. Szamotulskim, na Litwę, do w. ks. Aleksandra, bowiem wkrótce po jego elekcji na tron polski pojawił się w grudniu w Krakowie jako dworzanin królewski. W marcu 1502 był już w Poznaniu, zajmując się sprzedażą czynszów ze swych dóbr. W styczniu 1503 wystąpił przy królu na Litwie jako dowódca roty pieszej. W l. 1502–4 wielokrotnie otrzymywał od Aleksandra nagrody za służbę, w r. 1506 dostał też dochody ze stacji z kilku miast królewskich w Wielkopolsce. Przebywał w otoczeniu króla w czasie sejmów w Piotrkowie w kwietniu 1504 i Radomiu w kwietniu 1505 (bojkotowanych wtedy przez A. Szamotulskiego). Pojawiał się też kilka razy w Wielkopolsce, dokonując transakcji majątkowych; wynagrodził służby Zaleskiego, a przede wszystkim dokonał działów z rodziną matki, uzyskując Warzymowo i poł. miasteczka Noć na Kujawach. Po śmierci króla Aleksandra nie wrócił od razu do Szamotuł; z powodu odbywanych wówczas podróży został zwolniony 21 III 1507 przez króla Zygmunta I z obowiązku pospolitego ruszenia. Najpewniej w związku z tymi wojażami zastawił swe kujawskie dobra; wykupił je w r. 1508 (co być może świadczy o jego powrocie), a w r. 1512 ostatecznie sprzedał.

Karierze S-ego patronował blisko z nim związany brat cioteczny Piotr Tomicki, który w r. 1510 starał się go wyswatać i w tej sprawie prowadził trudne rozmowy z burgrabią krakowskim Mikołajem Szydłowieckim (ostatecznie uznano, że panna, której nazwiska nie znamy, miała zbyt mały posag). Na początku r. 1512 Zygmunt I zaprosił S-ego do udziału w poselstwie, wysłanym do Trenczyna po narzeczoną króla, Barbarę Zapolyę, prawdopodobnie jednak S. wymówił się od wyjazdu. Był za to obecny na ślubie władcy w Krakowie, gdzie pozostał przez kilka następnych miesięcy i skutecznie upomniał się u króla o zapisane jeszcze przez Aleksandra dochody ze stacji z dóbr klasztoru w Wągrowcu. Być może w czasie pobytu w stolicy wziął ślub z Dorotą, córką woj. poznańskiego Mikołaja Gardziny Lubrańskiego (zob.); 1 III t.r. w Krakowie oprawił jej po 2 tys. zł posagu i wiana. W r. 1515 wykupił od woj. bełskiego Mikołaja Pileckiego tenutę krasnostawską. Na sejmie krakowskim 1518 r. (najpóźniej 27 II) został mianowany kaszt. gnieźnieńskim. Dn. 25 II 1519, podczas sejmu w Piotrkowie, otrzymał od króla zapisy nowych sum (3 tys. zł węgierskich i 2 tys. złp.) na Krasnymstawie, 19 III 1520 w Toruniu kolejne 100 grzywien na tamtejszym młynie, a na sejmie 4 I 1522 dożywocie na star. krasnostawskim. W sierpniu 1519 znalazł się wśród dygnitarzy wielkopolskich, których Zygmunt I uprzedzał o grożących trudnościach międzynarodowych. W r. 1521 pełnił funkcję szafarza woj. poznańskiego. Jako współdziedzic Szamotuł toczył spory z kaszt. poznańskim Łukaszem Górką, właścicielem (po A. Szamotulskim) drugiej poł. tych dóbr. Podczas sejmu w Piotrkowie 10 II 1525 ustanowił opiekunów swych dzieci w osobach Tomickiego i związanego z nim sekretarza królewskiego Stanisława Górskiego; ponownie wyznaczył opiekunów podczas sejmu piotrkowskiego 6 II 1528, tym razem oprócz Tomickiego wskazał woj. krakowskiego Andrzeja Tęczyńskiego (któremu w r. 1527 pożyczył 3 tys. złp. pod zastaw Tęczyna). Mimo choroby zdołał wrócić «do domu» (do Szamotuł?) i tam wkrótce zmarł, zapewne zaraz po poł. kwietnia 1528; wiadomość o jego śmierci dotarła już 21 IV t.r. do będącego najpewniej w Krakowie Tomickiego.

Z małżeństwa z Dorotą z Lubrańskich miał S. synów Dobrogosta (1519 – przed 1577) i Jana (1522–1566) oraz córkę Annę (ur. zapewne 1525), co najmniej od r. 1538 żonę Mikołaja Cikowskiego (zob.). Przypuszczać można, że kochanką lub nieślubną córką S-ego była mieszczka szamotulska, Katarzyna z Rudek; wyposażywszy ją kosztownościami i szatami, wystarał się on dla niej (jednocześnie z ustanowieniem opiekunów dla swych dzieci) o królewski list żelazny na 20 lat. Synowie S-ego pozostawali po jego śmierci pod opieką Tomickiego; 10 IV 1530 król Zygmunt I zakazał pozywać ich przez 5 lat przed sądy. Syn Dobrogost studiował od r. 1533 w Italii, a po śmierci Tomickiego wrócił w r. 1535 do kraju. W wyniku podziału majątku z bratem Janem otrzymał w r. 1548 poł. Turobina i przyległych wsi. Uczestniczył w r. 1557 w poselstwie kaszt. chełmskiego Andrzeja Bzickiego do Turcji. W r. 1560 oddał Górce swą poł. Turobina i przyległych wsi w zamian za Kamionkę z kluczem 12 wsi w pow. lubelskim. Był co najmniej dwukrotnie żonaty: z Anną ze Stadnickich miał córki Zofię i Jadwigę, a z Zofią z Dąbrowicy syna Jana, poświadczonego jako dziedzic Kamionki w l. 1598–1604. Drugi syn S-ego, Jan, w wyniku podziału majątku z r. 1548 otrzymał dobra wielkopolskie (m.in. poł. Szamotuł, Śmiłowo i Kaźmierz) wraz z prawami do spadku po dziadzie Mikołaju Lubrańskim (zob.); łącznie posiadał półtora miasta, sześć całych wsi i części w osiemnastu innych wsiach, ale w porównaniu z dziedziczącymi w drugiej poł. Szamotuł Górkami pozostawał już tylko ubogim krewnym. Dn. 30 I 1549 otrzymał nominację na kaszt. biechowską. Na przełomie l. 1556 i 1557 był na sejmie w Warszawie. Uczestniczył 8 XII 1564 w akcie złożenia w ratuszu poznańskim miejscowych ksiąg grodzkich. Prawdopodobnie pozostał wierny katolicyzmowi, bowiem nie pozwalał żonie brać udziału w nabożeństwach braci czeskich. Zmarł między 14 I a 26 III 1566. W małżeństwie z Elżbietą (żyła jeszcze w r. 1570), córką woj. poznańskiego Jana Latalskiego (zob.), której w r. 1545 zapisał po 6 tys. zł posagu i wiana, miał syna Jana (zob.).

 

Słown. Hist.-Geogr. Ziem Pol., V (Czyrmna), VIII (Szamotuły); Urzędnicy, I/2; – Górczak Z., Rozwój majątków możnowładztwa wielkopolskiego w drugiej połowie XV i początkach XVI wieku, P. 2007; Pociecha W., Królowa Bona (1494–1557), P. 1949 II; Wiesiołowski J., Ambroży Pampowski – starosta Jagiellonów, Wr. 1976; – Acta Hist., VIII 1; Acta Tom., I 101, II 9–10, V 77–8, X 202–3; Akta Aleksandra; Akta grodz. i ziem., II nr 57; Akta Stanów Prus Król., IV/1, V/3; Akta synodów różnowierczych w Pol., I 101 (dot. syna S-ego Jana); Kod. m. Kr., I nr 227; Lietuvos didžuojo kunigaikščio Aleksandro Jogailaičio dvaro sąskaitų knygos (1494–1504), Wyd. D. Antanavičius, R. Petrauskas, Vilnius 2007 s. 162, 168, 170, 302; Matricularum summ., IV (nr 125, 1408, 1422, 2035, 10596, 10961 poza indeksem); Opisy i lustracje Poznania z XVI–XVIII wieku, Oprac. M. Mika, P. 1960 (dot. Jana, błędnie z imieniem Jakub); Podróże i poselstwa polskie do Turcji, Wyd. J. I. Kraszewski, Kr. 1860 s. 29, 31–3, 35 (dot. syna S-ego Dobrogosta); Teki Dworzaczka. CD-ROM, Kórnik–P. 1997; Teki Pawińskiego, I; Zbiór dok. m. Płocka, II; – AP w L.: Akta m. Kamionka 3 s. 17, 26–7, 214, 314, 327–8, 335 (dot. Dobrogosta); AP w P.: Ks. Poznań Gr. 111 k. 130, 366v (dot. Jana); Arch. Archidiec. w P.: sygn. CP 10 k. 422v–3v.

Tomasz Jurek

 
 
 
Za treści publikowane na forum Wydawca serwisu nie ponosi odpowiedzialności i są one wyłącznie opiniami osób, które je zamieszczają. Wydawca udostępnia przystępny mechanizm zgłaszania nadużyć i w przypadku takiego zgłoszenia Wydawca będzie reagował niezwłocznie. Aby zgłosić post naruszający prawo lub standardy współżycia społecznego wystarczy kliknąć ikonę flagi, która znajduje się po prawej stronie każdego wpisu.

Media

 

Postaci powiązane

 
 
 
 

Postaci z tego okresu

 

w biogramy.pl

 

Zygmunt I Stary

1467-01-01 - 1548-04-01
król Polski
 
więcej  

Postaci z tego okresu

 

w ipsb

 

Stanisław

1501-05-17 - 1524-08-08
książę
 

Grzegorz z Sanoka

około 1407 - 1477-01-29
arcybiskup lwowski
 
więcej  
  Wyślij materiały Wyślij ankietę
 
     
Mecenas
 
Uzywamy plików cookies, aby ułatwić Ci korzystanie z naszego serwisu oraz do celów statystycznych. Jeśli nie blokujesz tych plików, to zgadzasz się na ich użycie oraz zapisanie w pamięci urządzenia. Pamiętaj, że możesz samodzielnie zarządzać cookies, zmieniając ustawienia przeglądarki.
Informację o realizacji Rozporządzenia o Ochronie Danych Osobowych (RODO) przez FINA znajdziesz tutaj.