Gawęda Władysława Czaplińskiego, historyka, na temat tła historycznego pierwszej części trylogii Henryka Sienkiewicza "Ogniem i mieczem", odcinek 1. Omawiane tematy:
-przerażenie szlachty polskiej z powodu zwycięstw Bohdana Chmielnickiego;
-sytuacja Rzeczypospolitej przed wybuchem powstania Chmielnickiego;
-Polska pod rządami króla Władysława IV;
-zawarcie rozejmów z wrogami Polski: Rosją, Turcją i Szwecją;
-wojna trzydziestoletnia w Europie;
-ustrój polityczny w Polsce;
-plany króla Władysława IV dotyczące rozbicia Turcji.
W gawędzie wykorzystano fragment utworu "Ogniem i mieczem" Henryka Sienkiewicza w interpretacji Dionizego Sidorskiego.
Audycja z 1972 roku.