Gawęda Władysława Czaplińskiego, historyka, na temat tła historycznego pierwszej części trylogii Henryka Sienkiewicza "Ogniem i mieczem", odcinek 8. Omawiane są:
-decyzja Jerzego Ossolińskiego, kanclerza wielkiego koronnego, dotycząca mianowania dowódców wojskowych;
-próby zawiązania porozumienia z Bohdanem Chmielnickim;
-porozumieniem Chmielnickiego w wojewodą bracławskim, Adamem Kisielem;
-pominięte przez Sienkiewicza fragmenty listu Adama Kisiela do Jeremiego Wiśniowieckiego z prośbą o niedrażnienie wroga;
-przebieg kampanii Wiśniowieckiego przeciwko siłom powstańczym;
-przebieg bitwy pod Machnówką 12 lipca 1648 roku w ujęciu Henryka Sienkiewicza oraz w rzeczywistości.
Audycja z 1972 roku.