Audycja Polskiego Radia z 27.06.2004. Gawęda historyczna profesora Andrzeja Szwarca na temat przyczyn, przebiegu oraz składu etnicznego polskiej emigracji zarobkowej:
- szybki przyrost naturalny na ziemiach polskich w II połowie XIX wieku,
- przeludnienie wsi oraz brak pracy w miejskim przemyśle,
- nasilenie wyjazdów na obczyznę w latach 90. XIX wieku,
- skala ludności wyjeżdżającej na obczyznę z trzech zaborów,
- skład etniczny emigracji zarobkowej,
- kraje docelowe wybierane przez emigrację zarobkową,
- początkowa przewaga emigracji rolniczej do Stanów Zjednoczonych,
- nasilenie się w latach 90. XIX wieku emigracji zarobkowej z zaboru pruskiego,
- polska społeczność w Westfalii przed wybuchem I wojny światowej,
- wyjazdy z Królestwa Polskiego w latach 90. XIX wieku pod wpływem tzw. gorączki brazylijskiej,
- liczba ludności polskiej w Stanach Zjednoczonych przed wybuchem I wojny światowej,
- funkcjonowanie polskich organizacji w Stanach Zjednoczonych,
- zjawisko reemigracji,
- emigracja w głąb Rosji,
- polityczne znaczenie polskich ośrodków na wychodźstwie.