Audycja Polskiego radia z 2009 roku, opublikowana na stronie Ninateka.pl

Marzec 1939 roku jest bardzo bogaty w wydarzenia. Po zimnym, acz spokojnym lutym, dochodzi do zaostrzenia sytuacji międzynarodowej. Pojawia się problem Czechosłowacji (pierwsza jego odsłona miała miejsce we wrześniu 1938 roku, kiedy Niemcy zajęły czechosłowacki pas Sudetów) – kraju, który, według profesora Habielskiego, przygotowywany był przez Hitlera do ostatecznej likwidacji. 15 marca zostaje powołany Protektorat Czech i Moraw pod auspicjami niemieckimi. 21 marca kolejna rozmowa między ministrem spraw zagranicznych II Rzeszy i Józefem Lipskim, podczas której zostają ponowione żądania wobec Polski. Sytuacja staje się naprawdę niebezpieczna. W marcu dochodzi do ocieplenia stosunków polsko-radzieckich. 31 marca Brytyjczycy decydują się na udzielenie gwarancji niezmienności naszych granic – Polacy uzyskują kolejnego, obok Francji, sojusznika, pojawia się iskierka nadziei, że okrążonej przez Niemcy Polsce uda się polepszyć swoją pozycję.

W Gdańsku widać pierwsze oznaki nadciągającej katastrofy. W Warszawie na polu kultury jest w miarę spokojnie. Polska sztuka nie przygotowuje się do wojny. Do historii teatru marzec 1939 roku przeszedł dzięki trzem wielkim kreacjom prawdziwych dam polskiej sceny: 9 marca odbył się jubileusz 30-lecia Lucyny Messal. Tego samego dnia miała miejsce premiera Weekendu Noela Cowarda w Teatrze Nowym z wielką rolą Stanisławy Ćwiklińskiej, a w Teatrze Kameralnym odbyła się premiera sztuki o dość sensacyjnym tytule Elżbieta Królowa, kobieta bez mężczyzny w przekładzie Zofii Nałkowskiej, ze wspaniałą scenografią Stanisława Jarodzkiego i doskonałą kreacją Ireny Grywińskiej.

Późna zima, wczesna wiosna: niezbyt wiele działo się wówczas w literaturze. W prasie pojawia się parę ciekawych komentarzy zwiastujących niedaleką przyszłość, czego najlepszym przykładem jest reklama Ziemiańskiej – warszawskiej kawiarni literackiej, miejsca spotkań skamandrytów. Ziemiańska reklamuje się jako miejsce, w którym w dobrym towarzystwie można przeczekać naloty! Silniejszy związek z literaturą ma zdarzenie z 23 marca. Wówczas w Berezie Kartuskiej został osadzony wybitny publicysta i ekscentryk polityczny, Stanisław „Cat” Mackiewicz. Opowieść o tym, jak mu upłynęło 17 dni w obozie, uczynił niemal epopeją. Według profesora Śliwińskiego życie literackie oczekuje czegoś innego niż ono samo.

W audycji wykorzystano m.in. fragmenty tekstów Jarosława Iwaszkiewicza, Antoniego Słonimskiego, Stefanii Podhorskiej-Okołów, Stanisława Mackiewicza.

Rok 1939. Historia i literatura to cykl audycji zrealizowanych przez Polskie Radio, w których o wydarzeniach politycznych w 1939 roku opowiada profesor Rafał Habielski, o życiu teatralnym krytyk Tomasz Mościcki, a o tym, co działo się w środowisku literackim mówi profesor Piotr Śliwiński. Ich wypowiedzi przeplatają się z fragmentami kalendarium pochodzącego z Almanachu 1939 wydanego przez Muzeum Powstania Warszawskiego.