INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY
iPSB
  wyszukiwanie zaawansowane
 
  wyszukiwanie proste
 
Biogram Postaci z tego okresu
 Adam Chreptowicz      "Adam Hrabia Chreptowicz" Józefa Oziębłowskiego, Grafika z 1844 r. Źródło: Wikimedia Commons (PD).

Adam Chreptowicz  

 
 
Biogram został opublikowany w 1937 r. w III tomie Polskiego Słownika Biograficznego.
 
 
 
Spis treści:
 
 
 
 
 

Chreptowicz Adam (1768–1846), filantrop i mecenas. Najstarszy syn kanclerza Joachima i Konstancji z Przeździeckich, kształcił się w Szkole Głównej Wileńskiej. Później wiele podróżował po Niemczech, Danii i Anglii, interesując się zwłaszcza górnictwem. Był rotmistrzem kawalerii narodowej i posłem nowogrodzkim na sejm czteroletni od r. 1790. W czasie insurekcji był adiutantem gen. Mokronowskiego. Po rozbiorach, z ramienia Uniw. Wil. został wizytatorem szkół i członkiem komisji sądowo-edukacyjnej. W r. 1812 rozkazem Napoleona mianowany był członkiem Izby Administracyjnej departamentu wileńskiego. W r. 1813 był członkiem komisji gubernialnej tymczasowej, działającej do czasu powrotu władz rosyjskich w Wilnie. Był również prezesem wileńskiego Towarzystwa Dobroczynności (1834) i wiceprezesem wileńskiego Tow. Typograficznego. Człowiek światły i miłośnik nauk, pomnożył do 15.000 tomów księgozbiór ojcowski, przewieziony wbrew testamentowi ojca z Warszawy do Szczors, dokąd chętnie zapraszał profesorów i młodych pracowników na polu naukowym. Jego staraniem wydano z rękopisów biblioteki szczorsowskiej »Pamiętniki Samuela Maskiewicza«. Założył szkołę parafialną w Niehniewiczach i nieco później szkołę wzajemnego nauczania systemem Lancastra w Szczorsach. Zniósł karę cielesną dla włościan, rozwijał urządzenia, zaprowadzone przez ojca, a mające na celu dobro poddanych. Obniżył znacznie czynsze, zmniejszył powinności włościan i założył dla nich kasę oszczędności. Wszelką robociznę potrącano w czynszach. Zmniejszył ilość szynków i roztoczył nad nimi ścisły dozór. Pierwszy na Litwie zaprowadził płodozmian oraz szlachetne rasy inwentarzy. Entuzjastyczną ocenę jego filantropijnej i oświatowej działalności spotykamy w korespondencji filomatów i pamiętnikach Puzyniny. Nieszczęśliwy w pożyciu małżeńskim z Marią Granowską, która go porzuciła, ażeby wyjść za Aleksandra Zamoyskiego a później za ks. Kazimierza Lubomirskiego, zmarł w r. 1844 bezpotomnie w Wiszniewie.

 

Jankowski, Powiat Oszm., Pet. 1896, I; Morawski, Kilka lat młodości, W. 1924; Puzynina, W Wilnie i w dworach, Wil. 1927; Korespondencja Filomatów, Kr. 1913; Downar Zapolskij, Stranica iz istorii kriepostnogo prawa, Moskwa 1906; Iwaszkiewicz, Litwa w r. 1812, Kr. 1912; Enc. Rolnictwa.          

Janusz Iwaszkiewicz

 
 

Powiązane artykuły

 

Powstanie Kościuszkowskie

Insurekcja kościuszkowska rozpoczęta 24 marca 1794 roku, zakończona 16 listopada 1794 roku, to powstanie narodowe początkowo przeciwko Rosji, później także skierowane przeciwko Prusom. Jedno z najbardziej......

Bitwa Pod Racławicami, 4 kwietnia 1794 r.

24 marca 1794 roku na rynku krakowskim ogłoszony został „Akt powstania obywatelów mieszkańców województwa krakowskiego”, dający początek powstaniu kościuszkowskiemu, jednemu z przełomowych......
 

Chmura tagów

 
Za treści publikowane na forum Wydawca serwisu nie ponosi odpowiedzialności i są one wyłącznie opiniami osób, które je zamieszczają. Wydawca udostępnia przystępny mechanizm zgłaszania nadużyć i w przypadku takiego zgłoszenia Wydawca będzie reagował niezwłocznie. Aby zgłosić post naruszający prawo lub standardy współżycia społecznego wystarczy kliknąć ikonę flagi, która znajduje się po prawej stronie każdego wpisu.
 
     
Mecenas
 
Uzywamy plików cookies, aby ułatwić Ci korzystanie z naszego serwisu oraz do celów statystycznych. Jeśli nie blokujesz tych plików, to zgadzasz się na ich użycie oraz zapisanie w pamięci urządzenia. Pamiętaj, że możesz samodzielnie zarządzać cookies, zmieniając ustawienia przeglądarki.
Informację o realizacji Rozporządzenia o Ochronie Danych Osobowych (RODO) przez FINA znajdziesz tutaj.