INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY
iPSB
  wyszukiwanie zaawansowane
 
  wyszukiwanie proste
 
Biogram Postaci z tego okresu

Adam Edward Stanisław Starzeński  

 
 
1872-03-06 - 1956-12-06
Biogram został opublikowany w latach 2003-2004 w XLII tomie Polskiego Słownika Biograficznego.

Kliknij, aby edytować tekst...

 
 
 
Spis treści:
 
 
 
 
 

Starzeński Adam Edward Stanisław (1872–1956), ziemianin, działacz ruchu ochrony przyrody.

Ur. 6 III we Lwowie, był synem Edmunda Józefa Justyna (1845–1900) i jego pierwszej żony Pauliny z Heydlów (1848–1876). Informacje o rodzicach w życiorysie Leopolda Ludwika Starzeńskiego (zob.). Przyrodnim bratem ojca S-ego był Leopold Eugeniusz (zob.).

S. ukończył gimnazjum oo. jezuitów w Kalksburgu pod Wiedniem, a następnie studia na Uniw. Lwow.; wg informacji wnuczki, Marii był botanikiem i, wg not biograficznych wnuczki, Teresy i synowej, Izabeli, współpracował w Krakowie z Ogrodem Botanicznym UJ. W r. 1898 kupił majątek Płaza z Oblaszkami w pow. chrzanowskim, gdzie zaczął gospodarować; dwa lata później, po śmierci ojca odziedziczył Mogielnicę (pow. trembowelski). Ożeniwszy się w r. 1899 z Marią z Wodzickich, zarządzał przez 40 lat także leśną posiadłością teścia w Porębie Wielkiej (pow. limanowski) w Gorcach. Przed pierwszą wojną światową był członkiem Rady Powiatowej w Chrzanowie i członkiem jej wydziału oraz prezesem chrzanowskiego wydz. okręgowego Galicyjskiego Tow. Kredytowego. W okresie międzywojennym gospodarował również w niedalekim od Płazy majątku Kościelec (pow. chrzanowski), który odziedziczył po teściu; zgromadził tu cenną kolekcję sztychów i litografii o tematyce związanej z historią Polski (spłonęła w pożarze dworu w r. 1943). Działał w stowarzyszeniach myśliwskich, początkowo jako jeden z wiceprezesów Małopolskiego Tow. Łowieckiego we Lwowie, a od r. 1927 jako wiceprezes Tow. Łowieckiego Zachodnio-Małopolskiego w Krakowie, które w r. 1929 zmieniło nazwę na Małopolskie Tow. Łowieckie, Oddział w Krakowie; od kwietnia 1932 do poł. maja 1939 był jego prezesem. Od r. 1935 był delegatem woj. krakowskiego z pow. chrzanowskiego do Polskiego Związku Stowarzyszeń Łowieckich w Warszawie.

Szczególne zasługi położył S. w sprawie ochrony przyrody, w tym we wprowadzeniu zasad ochrony zwierzyny łownej w kołach łowieckich i w polskim ustawodawstwie łowieckim. Przyczynił się też do zapewnienia ochrony flory stepowej na obszarze między Seretem a Zbruczem. Wspólnie z Tadeuszem Świerzem-Zaleskim spowodował utworzenie w l. 1927–30 rezerwatu przyrody w Gorcach, nazwanego im. Władysława Orkana. W r. 1933 z jego inicjatywy powstał w Oblaszkach pierwszy w Polsce rezerwat dla tokowisk cietrzewia. W l. 1932–7 był członkiem Państw. Rady Ochrony Przyrody (PROP), kierowanej przez Władysława Szafera; sprawował w niej funkcję rzeczoznawcy w sprawach łowieckich. W l. 1937–9 działał w Komitecie Ochrony Przyrody w Krakowie pracującym pod kierownictwem Szafera. Ideę ochrony przyrody propagował w artykułach, m.in. To o tem, to o owem („Ochrona Przyr.” R. 13: 1933), apelował o zapewnienie ochrony ptactwu łownemu (O wędrownej kuropatwie, tamże R. 14: 1934) oraz zwierzynie, w tym łosiom i niedźwiedziom („Kwartalny Biul. Inform. PROP” 1935, 1936, 1938). Podobną problematykę poruszał też na łamach „Łowca Polskiego”.

Po wybuchu drugiej wojny światowej S. wraz z żoną przedostał się do Lwowa. W r. 1940 przywieziono ich do Kazachstanu, gdzie zostali osiedleni we wsi Michajłówka w obwodzie semipałatyńskim. Odzyskawszy wolność po układzie Sikorski–Majski 1941 r., udali się do obwodu bucharskiego w Uzbekistanie. W r.n. wydostali się z ZSRR z armią gen. Władysława Andersa i osiedli w Teheranie. Zaproszeni przez lorda F. Scotta wyjechali, zapewne w r. 1943, do jego posiadłości Deloraine w Kenii. Po dwu latach, prawdopodobnie w r. 1945, zamieszkali w Nairobi, gdzie S. podjął pracę w Muz. Corynden, a następnie w oddziale botanicznym «E. A. Herbarium». W l. 1943–54 zebrał na terenie równikowej Afryki Wschodniej zielnik z ponad 10 tys. okazów tamtejszej flory; od r. 1947 przesyłał go sukcesywnie do Zakł. Botaniki PAN w Krakowie (obecnie znajduje się w Inst. Botaniki UJ). Zielnik ten «stał się jednym z najcenniejszych zbiorów naukowych w Europie» (list Szafera do syna S-ego, Pawła Starzeńskiego z r. 1964). Wg Szafera S. «obok wysokiej kultury miał wielki osobisty urok, który uczynił go w kołach zajmujących się przed wojną ochroną przyrody w Polsce, osobą popularną, budzącą szczery szacunek». S. zmarł 6 XII 1956 w Nairobi i tam został pochowany.

W małżeństwie (ślub 29 IV 1899) z Marią z Wodzickich (1879–1963), córką Antoniego (zm. 1918) i Ludwiki z Żurowskich, miał S. dwóch synów: Antoniego Edmunda (1900–1973), żonatego od r. 1923 z Krystyną Mańkowską, który gospodarował do r. 1939 w przekazanej przez ojca Płazie, w czasie wojny był wicedyrektorem Rady Głównej Opiekuńczej w Krakowie, po wojnie utrzymywał się z tłumaczeń, oraz Pawła Jerzego (zob.).

 

Fot. S-ego z żoną (ok. 1945) w Mater. Red. PSB; – Słown. biologów; – Borkowski, Almanach; Mater. do biogr., geneal. i herald. pol., VI 317; Zamoyski A., The Noble House of Starzeński, London 1997; – Kroll B., Rada Główna Opiekuńcza 1939–1945, W. 1985 (dot. syna Antoniego); Ochrona przyrody i jej zasobów. Problemy i metody, Red. W. Szafer, Kr. 1965 I; Szafer W., Adam Starzeński (1872–1956), „Chrońmy przyr. ojczystą” 1957 z. 5 s. 34; tenże, Rzut oka na stan obecny ochrony przyrody w Polsce na tle 17-letniej działalności Państwowej Rady Ochrony Przyrody, Kr. 1937 tabl. VI; Szpetkowski K., Historia łowiectwa na Ziemi Krakowskiej, Kr. 2002 s. 44, 381–3; Tacik T., Zbiory afrykańskie Adama Starzeńskiego, „Fragmenta Floristica et Geobotanica” R. 2: 1956 cz. 1 s. 182–3; Zemanek A., Pro memoria, „Wiad. Botaniczne” T. 40: 1996 nr 314 s. 93; – Szafer W., Sprawozdanie z działalności Państwowej Rady Ochrony Przyrody w roku 1932, Kr. 1933 s. 4; Szematyzmy Król. Galicji, 1903–14; – Starzeński P., Ostatni polscy rycerze, Londyn 1968 s. 40–1, 68; – B. Jag.: sygn. Przyb. 2961/7 (koresp. zagraniczna Szafera, 1959) k. 44–5, sygn. Przyb. 306/73 t. 1 (koresp. zagraniczna Szafera, 1964) k. 56; B. Nauk. PAU i PAN w Kr.: sygn. 7545 t. 7 (koresp. S-ego, 1936–7), sygn. 10417 (koresp. S-ego, 1936); – Mater. Red. PSB: Nota biograf. S-ego nadesłana przez synową, Izabelę Starzeńską z W.; – Informacje wnuczek S-ego (córek Antoniego), Marii Szpineter z Kr. i Teresy Starzeńskiej-Kwileckiej z P. oraz Krzysztofa Szpetkowskiego z Kr.

Alina Szklarska-Lohmannowa

 

 
 
 
Za treści publikowane na forum Wydawca serwisu nie ponosi odpowiedzialności i są one wyłącznie opiniami osób, które je zamieszczają. Wydawca udostępnia przystępny mechanizm zgłaszania nadużyć i w przypadku takiego zgłoszenia Wydawca będzie reagował niezwłocznie. Aby zgłosić post naruszający prawo lub standardy współżycia społecznego wystarczy kliknąć ikonę flagi, która znajduje się po prawej stronie każdego wpisu.

Media

 

Postaci powiązane

 

Paweł Jerzy Starzeński

1901-11-28 - 1971-05-31 dyplomata
 
 
 

Postaci z tego okresu

 

w biogramy.pl

 

Kornel Ujejski

1823-09-12 - 1897-09-19
poeta
 
więcej  

Postaci z tego okresu

 

w ipsb

 

Michał Naimski

1842-09-27 - 1915-05-10
rolnik
 

Piotr Parylak

1846-06-29 - 1916-02-06
pedagog
 

Tadeusz Stępowski

1908-05-13 - 1971-07-22
prozaik
 

Szczepan Eugeniusz Szczeniowski

1898-12-26 - 1979-02-18
fizyk
 
więcej  
  Wyślij materiały Wyślij ankietę
 
     
Mecenas
 
Uzywamy plików cookies, aby ułatwić Ci korzystanie z naszego serwisu oraz do celów statystycznych. Jeśli nie blokujesz tych plików, to zgadzasz się na ich użycie oraz zapisanie w pamięci urządzenia. Pamiętaj, że możesz samodzielnie zarządzać cookies, zmieniając ustawienia przeglądarki.
Informację o realizacji Rozporządzenia o Ochronie Danych Osobowych (RODO) przez FINA znajdziesz tutaj.