INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY
iPSB
  wyszukiwanie zaawansowane
 
  wyszukiwanie proste
 
Biogram Postaci z tego okresu

Adam Hieronim Sieniawski  

 
 
1576 - 1619-06-03
Biogram został opublikowany w latach 1996-1997 w XXXVII tomie Polskiego Słownika Biograficznego.
 
 
 
Spis treści:
 
 
 
 
 

Sieniawski Adam Hieronim (1576–1619), podczaszy kor., starosta jaworowski, poseł sejmowy. Był synem woj. ruskiego Hieronima (zob.) i Jadwigi Tarłówny, córki Jana, chorążego lwowskiego.

W młodym wieku S. odbył edukacyjną podróż za granicę. W r. 1600 wziął udział na czele zaciągniętego hufca zbrojnych w kampanii mołdawskiej hetmana w. kor. Jana Zamoyskiego. Znajdował się ze swoimi ludźmi w pułku star. kamienieckiego Jana Potockiego. Odznaczył się w rozbiciu sił Michała Walecznego w bitwie pod Bukowem nad rzeką Telezyną (20 X) w obronie Jeremiego Mohiły, zrzuconego z hospodarstwa przez Michała. Dn. 29 VIII t.r. otrzymał S. urząd podczaszego kor. Gdy na sejmie w r. 1601 przystępował do składania przysięgi, Zygmunt III miał powiedzieć: «Nie trzeba, wiadoma nam dobrze Sieniawskich ku panom swoim wierność». W l. 1601–2 uczestniczył S. pod wodzą Zamoyskiego w kampanii inflanckiej odnosząc sukcesy w walkach ze Szwedami. W r. 1603 wraz z hetmanem polnym kor. Stanisławem Żółkiewskim i Piotrem Myszkowskim został S. deputowany przez sejm krakowski do zażegnania pretensji skonfederowanego wojska inflanckiego i zgrupowania lwowskiego. Wykonali oni powierzone im zadania: zawieźli wojsku część należnego im żołdu i odwiedli ich perswazją od kontynuowania konfederacji. Ok. 1605 r. otrzymał S. w dowód łaski królewskiej star. jaworowskie.

W okresie rokoszu sandomierskiego należał S. do aktywnych stronników króla w woj. ruskim. Uczestniczył w obradach szlachty lwowskiej zebranej na roczkach ziemskich (7 VII 1606), gdzie domagano się, aby woj. ruski Stanisław Golski złożył zjazd generalny tegoż województwa. Był także na sejmiku w Sądowej Wiszni (31 VII 1606); przyczynił się do podjęcia uchwały o gotowości szlachty do stawienia się do boku króla, choć opozycji udało się przeforsować punkt o wysłaniu posłów do Sandomierzan.

Na zjeździe wiernej dworowi szlachty pod Wiślicą, dokąd przyprowadził 300 husarzy, 100 kozaków i 200 piechoty, został S. wybrany na marszałka tego zgromadzenia i – jak podaje Paweł Piasecki w swej kronice – «wszystkim z uprzejmości swej miły» wielu zachęcił, aby stawali za królem. Dn. 28 VIII 1606 wysłał w imieniu zjazdu uniwersał do buntujących się oddziałów brzeskich z obietnicą natychmiastowego wypłacenia im żołdu. Podczas wysłuchania posłów od rokoszan, wśród których był jego przyjaciel Mikołaj Latalski, nie dopuścił do krwawych porachunków w kole rycerskim. Jako marszałek zjazdu podpisał artykuły wiślickie zatwierdzone przez króla (6 IX t.r.) oraz instrukcję daną posłom do rokoszan pod Sandomierzem (8 IX t.r.). „Nenia na zbiegłą zgodę z Polski utrapionej” (Kr. 1607) dedykował S-emu poeta i przyszły komornik Zygmunta III Jan Krajewski.

Na przełomie l. 1607 i 1608 S. wziął udział w kampanii mołdawskiej Jana i Andrzeja Potockich w celu osadzenia na hospodarstwie po śmierci Szymona Mohiły jego bratanka Konstantego (syna Jeremiasza). S. popierał planowaną przez króla interwencję w Moskwie w związku z objęciem tamże władzy przez Szujskich, lecz w wyprawie smoleńskiej 1609–11 nie wziął udziału ze względu na zły stan zdrowia. Dn. 13 I 1611 był we Lwowie na sejmiku szlachty woj. ruskiego zebranej w związku z pojawieniem się w okolicy rabujących oddziałów wojska. Zebrani uprosili S-ego, aby wraz z senatorami obmyślili sposób ratowania ziemi lwowskiej przed żołnierską samowolą.

Mimo osobistej niechęci do hetmana w. kor. Stanisława Żółkiewskiego, wziął S. w r. 1617 udział w jego kampanii przeciwko Iskanderowi paszy i wprowadził swe siły do warownego obozu pod Buszą, gdzie 23 IX zawarto traktat pokojowy z Turkami. W listach do króla z 11 i 23 IX t.r. Żółkiewski chwalił postawę S-ego, wspomniał też o udzieleniu mu przezeń pomocy w swoim wystąpieniu na sejmie 1618 r. Wyznaczony uniwersałem Zygmunta III z 15 VII 1617 na komisarza u boku hetmana do rokowań z Kozakami, w październiku t.r. wraz z Żółkiewskim i pozostałymi komisarzami ruszył S. nad Roś, gdzie na uroczysku Stara Olszanka doszło 28 X do podpisania ugody. W walkach pod Oryninem, jesienią 1618, S. już nie uczestniczył, wysyłając do obozu Żółkiewskiego posiłki.

S. cieszył się dużą popularnością wśród szlachty woj. ruskiego. Gdy na sejmiku przedsejmowym ziemi halickiej w styczniu 1619 stanęła sprawa podatków, zgodzono się na 1 pobór, ale szlachta postanowiła wydać go nie do skarbu kor., lecz w ręce S-ego, w którym widziała organizatora obrony «domowej» przed najazdami tatarskimi. W jednym z paszkwili na Żółkiewskiego, oskarżanego o nieudolność w odpieraniu ataków ordy, żądano aby dobra po hetmanie otrzymali «ludzie dobrze zasłużeni», a buławę należy przekazać Jerzemu Zbaraskiemu lub S-emu. S. wielokrotnie bowiem sam odpierał na czele swych rot nadwornych najazdy ordy na Ruś i Podole. W jesieni 1618 nadsyłał do Żółkiewskiego wiadomości o działaniach zagonów ordy budziackiej Kantymira. Pisał o zniszczeniu Jampola, Ossowiec, Krzemieńca, Zbaraża, Niemirowa, Międzyboża, Sieniawy. Zniszczono wówczas dobra Sieniawskich, zagrożona była także rezydencja S-ego w Brzeżanach.

Po ojcu objął S. część Starych i Nowych Brzeżan oraz wsie: Leśniki, Shybalyn, Kozówka, Dobrcze, miasteczka: Chmielnik i Sad Wiśniowy, Zwierzyniec Stary z pasieką. Po r. 1583 odziedziczył pozostałe części Brzeżan i wsie przypadłe mu po śmierci stryja Jana, sędziego halickiego (Żuków i Dryszczów). Był także właścicielem klucza międzyboskiego z Międzybożem oraz Oleszyc. W r. 1608 kupił od Piotra Skarbka wsie: Trzcieniec, Kotów, Ostrowiec, połowę miasteczka Szarańczugi i połowę wsi Zalipie. W wyniku transakcji z Ewą Świerską z Romanowa (żoną Adama Łyhowskiego) wszedł w posiadanie miasteczka Buszcze oraz wsi: Poruszyn (Pomory), Piesznowoki, Dworce, części we wsiach Stryłki i Wołowe. W jego ręku znalazło się również miasteczko Tłuste z wsią Zieloną, od r. 1605 był właścicielem Kublicza (Kiblicza), nabytego od Czetwertyńskich, oraz Koniuchów. Posiadłości S-ego powiększyły się o dobra wniesione przez poślubioną w r. 1593 Katarzynę Kostczankę. Były to: część miasta Jarosławia, miasto Zinków z 9 wsiami, miasto Satanów nad Zbruczem z dobrami tarnorudzkimi i 9 wsiami, Dybków nad Sanem, oraz leżąca w woj. krakowskim wieś Sędziszówka.

Główną rezydencją S-ego były Brzeżany. Wraz z żoną ufundował tam kościół farny p. wezw. Narodzenia Najśw. Marii Panny. Częstym gościem w Brzeżanach bywał Szymon Szymonowic, który z okazji ślubu S-ego ogłosił panegiryk „Ślub opisany…” (Lw. 1593), a w r. 1600 skierował do niego utwór sławiący Zamoyskiego za kampanię mołdawską („Philaenarae...”, Samosci 1600). Zapewne trafił tu także medyk i alchemik Stanisław Karliński, wydawca „Spraw i postępków rycerskich…” Stanisława Łaskiego. W r. 1613 sprowadził S. do Brzeżan inżyniera Andrzeja dell’Aqua, który fortyfikował jego rezydencję oraz szkolił puszkarzy. W związku z rozbudową zamku brzeżańskiego ściągnął w r. 1616 na swój dwór rzeźbiarza Jana Pfistera, który pozostał tu do r. 1619. Dn. 30 VI 1616 potwierdzał przywileje cechów brzeżańskich. Dbał S. także o swoje inne posiadłości. W r. 1593 uposażył szpital i kościół w Oleszycach, w r. 1600 wystawił kościół parafialny w Międzybożu, t.r. świadczył poważną pomoc w odbudowie spalonego Jarosławia, m.in. zobowiązał się do położenia mostu nad Sanem w celu usprawnienia transportu budulca. Utrzymanie nękanych częstymi działaniami wojennymi, rabunkami Tatarów i wojsk własnych posiadłości nie pozwalało S-emu na dużą aktywność osadniczą (w r. 1610 potwierdził przywileje nowo założonej Adamówki). S. zaciągał liczne długi, często też popadał w konflikty z okoliczną szlachtą, w l. 1616–17 toczył ostre spory z Hrehorym i Maciejem Czeczelami. W r. 1619 przed śmiercią wydzierżawił S. swemu podstarościemu Filipowi Rykowskiemu star. jaworowskie z zamkiem i miastem Jaworowem oraz 15 wsiami wraz z Rudą Krechowską na 4 lata za sumę 13 200 złp. (wójtostwo w Jaworowie miał wykupione). Układ zapewne nie wszedł w życie wobec śmierci S-ego, która nastąpiła 3 VI 1619. S. został pochowany 21 X t.r. w kaplicy zamkowej w Brzeżanach; na uroczystym pogrzebie kazanie wygłosił zamkowy kapelan, karmelita bosy Stanisław à Jesu (wydane drukiem w Zamościu w r. 1620 staraniem plebana oleszyckiego Błażeja Wąglicjusza).

W małżeństwie z Katarzyną z Kostków (zob. Sieniawska Katarzyna) miał S. córkę Zofię, zmarłą w wieku dziecięcym, oraz trzech synów: Mikołaja, podczaszego kor. (zob.), Prokopa, chorążego kor. (zob.) oraz Aleksandra (ur. ok. 1599), który wkrótce po odbytej peregrynacji zagranicznej zmarł w r. 1622 i został pochowany, podobnie jak ojciec, w Brzeżanach.

 

Postać S-ego na pomniku nagrobnym z czarnego marmuru dłuta J. Pfistera w kościele w Brzeżanach (fot. w: Aftanazy R., Materiały…, VII fig. 289, 293); – Estreicher; PSB (Pfister Jan); Siarczyński, Obraz wieku panowania Zygmunta III, cz. 2; Słown. Geogr. (Brzeżany, Kublicz, Kurówka, Lipówka, Międzyboż); Dworzaczek; Niesiecki; Pułaski K., Kronika polskich rodów szlacheckich Podola, Wołynia i Ukrainy, Brody 1911 I 50; Święcki, Historyczne pamiątki, II 87–8; Urzędnicy, X; – Aftanazy R., Materiały do dziejów rezydencji, W. 1990–2 VII, IX; Besala J., Stanisław Żółkiewski, W. 1988; Byliński J., Marcin Broniewski, Wr. 1994; Chłapowski K., Elita senatorsko-dygnitarska Korony za czasów Zygmunta III i Władysława IV, W. 1996; tenże, Starostowie w Małopolsce 1565–1668, w: Społeczeństwo staropolskie, W. 1986 IV 140, 170; Ciara M., Konfederacje wojskowe w Polsce, Studia i Mater. do Hist. Wojsk., XXXI, 1989 s. 71; Cynarski S., Stronnictwo królewskie w dobie rokoszu Zebrzydowskiego, „Mpol. Studia Hist.” R. 8: 1965 z. 3/4 s. 9; Dobrowolska W., Młodość Jerzego i Krzysztofa Zbaraskich, Przemyśl 1926; Horn M., Ruch budowlany w miastach ziemi przemyskiej i sanockiej w latach 1550–1650…, Opole 1968 s. 96; Janiszewska-Mincer B., Rzeczpospolita Polska w latach 1600–1603, Bydgoszcz 1984; Kuśnierz K., Sieniawa, Rzeszów 1984 s. 33, 40–1, 75–6, 116, 201–3; Łoziński W., Prawem i lewem, Lw. 1904; Maciszewski J., Wojna domowa w Polsce (1606–1609), Wr. 1960; Maciszewski M., Brzeżany, Brody 1910 s. 17–18, 41, 47–8, 51–2, 63–4, 106, 109–10, 116, 202–3; tenże, Zamek w Brzeżanach, Tarnopol 1908 s. 28–9, 33–4, 47–8; Nowak T., Polska technika wojenna XVI–XVIII w., W. 1970; Nowak-Dłużewski J., Okolicznościowa poezja polityczna w Polsce. Zygmunt III, W. 1971; Podhorodecki L., Jan Karol Chodkiewicz 1560–1621, W. 1982 s. 52; Prochaska A., Hetman Stanisław Żółkiewski, W. 1927; tenże, Województwo ruskie wobec rokoszu Zebrzydowskiego, „Przew. Nauk. i Liter.” 1908 s. 966–8; Seredyka J., Sejm z 1618 r., Opole 1988 s. 69; Suwara F., Przyczyny i skutki klęskli cecorskiej 1620 r., Kr. 1930 s. 34; – Akta grodz. i ziem., X, XX; Documente privitoare la istoria României culese din arhivele polone, [Wyd.] J. Corfus, Bucureşti 1983 s. 47; Listy staropolskie z epoki Wazów, Wyd. H. Malewska, W. 1977; Ossoliński J., Pamiętnik, Wyd. W. Czapliński, W. 1976; Ossoliński Z., Pamiętnik, Wyd. J. Długosz, W. 1983; Pamiętniki Maskiewiczów, Wyd. A. Sajkowski, Wr. 1961 s. 211; Piasecki P., Kronika, Kr. 1870 s. 199; Pisma Stanisława Żółkiewskiego, Wyd. A. Bielowski, Lw. 1861 s. 271, 278, 306, 322, 326; Rokosz Zebrzydowskiego, Wyd. A. Rembowski, W. 1893 s. 274, 318; Starowolski, Monumenta Sarmatarum; Tobolski A., Epitaphia…, Argentorati 1590; – AGAD: Metryka Kor., nr 145 k. 234–235v., nr 156 k. 138v., Arch. Zamoyskich nr 472 k. 16, 30, nr 2901 k. 213, nr 2941 k. 13; B. Czart.: rkp. 340 k. 311, rkp. 764 IV nr 32–38, rkp. 898 IV nr 5–7, rkp. 1819/14 k. 67–68. rkp. 2073 IV k. 93–117v., rkp. 2165 IV k. 2, rkp. 2966 IV k. 65–78v., rkp. 2971 IV k. 1–20v., rkp. 2973 IV k. 123–131v., rkp. 3814 IV k. 270v.; B. Jag.: rkp. 47 k. 34, rkp. Akc. 2/52 k. 405–406; B. Ossol.: rkp. 475 k. 94, 101v., 102v.; B. Raczyńskich: rkp. 34 k. 171, rkp. 233 k. 176; Central’nyj Deržavnyj Istoričnyj Archiv Ukraïny we Lw: Fond 134 op. 1 nr 1043.

Mirosław Nagielski

 

 

 
 
 
Za treści publikowane na forum Wydawca serwisu nie ponosi odpowiedzialności i są one wyłącznie opiniami osób, które je zamieszczają. Wydawca udostępnia przystępny mechanizm zgłaszania nadużyć i w przypadku takiego zgłoszenia Wydawca będzie reagował niezwłocznie. Aby zgłosić post naruszający prawo lub standardy współżycia społecznego wystarczy kliknąć ikonę flagi, która znajduje się po prawej stronie każdego wpisu.

Media

 

Postaci powiązane

   
 

Postaci z tego okresu

 

w biogramy.pl

 

Władysław IV Waza

1595-06-09 - 1648-05-20
król Polski
 

Zygmunt III Waza

1566-06-20 - 1632-04-30
król Polski
 

Jan Zamoyski

1542-03-20 - 1605-06-03
kanclerz wielki koronny
 
więcej  

Postaci z tego okresu

 

w ipsb

 
 
 

Henryk Firlej

1574 - 1626-02-25
prymas Polski
 
więcej  
  Wyślij materiały Wyślij ankietę
 
     
Mecenas
 
Uzywamy plików cookies, aby ułatwić Ci korzystanie z naszego serwisu oraz do celów statystycznych. Jeśli nie blokujesz tych plików, to zgadzasz się na ich użycie oraz zapisanie w pamięci urządzenia. Pamiętaj, że możesz samodzielnie zarządzać cookies, zmieniając ustawienia przeglądarki.
Informację o realizacji Rozporządzenia o Ochronie Danych Osobowych (RODO) przez FINA znajdziesz tutaj.