INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY
iPSB
  wyszukiwanie zaawansowane
 
  wyszukiwanie proste
 
Biogram Postaci z tego okresu
 Aleksander Karol Groza      "Akelsander Groza", pokolorowana rycina Jana Styfiego.

Aleksander Karol Groza  

 
 
1807-06-30 - 1875-11-03
 
Biogram został opublikowany w latach 1960-1961 w IX tomie Polskiego Słownika Biograficznego.
.
 
 
 
Spis treści:
 
 
 
 
 

Groza Aleksander Karol (1807–1875), literat wydawca. Ur. 30 VI we wsi Zahranicze w pow. taraszczańskim w gub. kijowskiej, w zamożnej rodzinie szlacheckiej, z ojca Pawła i matki Teofili z Kopczyńskich. Kształcił się w bazyliańskiej szkole humańskiej (1817–20), następnie w gimnazjum w Winnicy, które ukończył w r. 1826. Uczęszczał na Wydział Lekarski Uniw. Wil., w ciągu r. 1829/30 studiował jako wolny słuchacz na Uniw. w Dorpacie. Młodzieńcze utwory poetyckie opublikował w wileńskim „Noworoczniku Litewskim” na r. 1831. W t. r. osiadł w dziedzicznej wsi Sołohubowka na Ukrainie, ożenił się i poświęcił działalności literackiej. Twórczość jego, zaliczaną do spóźnionych przejawów «szkoły ukraińskiej», utrzymaną w duchu romantycznej ludowości, cechowało zainteresowanie dla folkloru oraz dla historycznej przeszłości ludu ukraińskiego, szczególnie zaś dla osiemnastowiecznych powstań chłopskich. Liczne stylizacje ludowe G-y, wyróżniające się swą daleko posuniętą wiernością wobec przekazów folklorystycznych, mają rozmaity charakter: czasem występuje w nich społeczny protest przeciwko krzywdzie chłopskiej, częściej zaś parafrazują chwyty artystyczne pieśni ludowej dla celów zdobniczych. Najbardziej znanym i cenionym utworem G-y była «powieść ukraińska z podań ludu», pt. Starosta Kaniowski, opublikowana w r. 1836 w tomie zatytułowanym Poezje, później przerobiona, przedstawiająca dzieje zbrodni i gwałtów Mikołaja Potockiego. W l. 1838–42 wydawał G. w Wilnie almanach „Rusałka” (pięć tomów), w którym ukazywały się wybitne utwory pisarzy działających na terenie Wileńszczyzny i Ukrainy; podobną inicjatywę podjął w l. 1849–50, publikując noworocznik „Grosz Wdowi”. Po dwutomowym wydaniu Poezji z r. 1843 (tu m. in. kilka stylizacji ludowych oraz opowieść poetycka Pierwsza pokuta Żeleźniaka) G. zamilkł na pewien czas. Po r. 1848 pojawiły się w jego twórczości utwory prozaiczne, m. in. realistyczne obrazki obyczajowe, sceny i typy z kontraktów kijowskich, jak Władysław, wyciąg z pamiętników nie bardzo starych (1848), Mozaika kontraktowa, pamiętnik z r. 1851 (1857). U schyłku lat pięćdziesiątych G. przeniósł się do Berdyczowa, gdzie pracował jako nauczyciel, później zaś do Żytomierza, gdzie był jednym z organizatorów Stowarzyszenia Księgarsko-Wydawniczego – spółki nakładowej tanich książek (wydającej m. in. opracowane przezeń elementarze). Ostatnie utwory G-y to «dramat ukraiński» Hryć (1858), poetycka «powieść szlachecko-ukraińska» Śmieciński (1860), oparta o wypadki humańskie, oraz dramat w dwóch częściach Twardowski (1873). G. zmarł 3 XI 1875 r. w Chałaimgródku pod Berdyczowem.

 

Podob.: „Tyg. Illustr.” 1865 II nr 306 s. 53 (reprod. rysunk.); Medalion na tablicy nagrobkowej w kościele Karmelitów w Berdyczowie (por. opis: Monkiewicz F., Pomnik śp. A. G-y w Berdyczowie, „Kłosy” 1880 nr 804 s. 347); Lirnik ukraiński, projekt pomnika dla A. G-y, rysunek wg posągu Ostrowskiego, reprod. „Kłosy” 1879 nr 721 s. 261 (por. Pług A., Lirnik ukraiński. Projekt pomnika dla śp. A. G-y, „Kłosy” 1879 nr 721 s. 270); – Korbut; W. Enc. Ilustr.; Janowski L., Słownik bio-bibliograficzny dawnego Uniw. Wil., Wil. 1939 s. 141–2; – Bieliński J., Uniw. Wil. (1579–1831), Kr. 1899–1900 III; Brzostowski A. B., Ci, których znałem, W. 1910 s. 72–87; Galle H., A. K. G., Sto lat myśli polskiej, IX 442–8; Grabowski M., Literatura i krytyka, Wil. 1840 I 44–53; tenże, Korespondencja literacka, Wil. 1842 I 64–86, 1843 II 189–206; tenże, Listy literackie, Kr. 1934; Rzuchowski B. D., Kilka słów o A. G-ie i jego pismach, Lw. 1877; Zdziarski S., Pierwiastek ludowy w poezji polskiej XIX w., W. 1901 s. 305–32; – Heleniusz E. [Iwanowski], Wspomnienia lat minionych, Kr. 1876 II 278–320; – B. Narod. w W.: rkp. nr 2674 (list do M. Grabowskiego z r. 1850) nr 2954 (7 listów do S. Goszczyńskiego z l. 1874–5); B. Ossol.: rkp. 12316 (12 listów do Fr. Wężyka z l. 1857–60).

Maria Janion

 

 
 

Chmura tagów

 
Za treści publikowane na forum Wydawca serwisu nie ponosi odpowiedzialności i są one wyłącznie opiniami osób, które je zamieszczają. Wydawca udostępnia przystępny mechanizm zgłaszania nadużyć i w przypadku takiego zgłoszenia Wydawca będzie reagował niezwłocznie. Aby zgłosić post naruszający prawo lub standardy współżycia społecznego wystarczy kliknąć ikonę flagi, która znajduje się po prawej stronie każdego wpisu.
 
     
Mecenas
 
Uzywamy plików cookies, aby ułatwić Ci korzystanie z naszego serwisu oraz do celów statystycznych. Jeśli nie blokujesz tych plików, to zgadzasz się na ich użycie oraz zapisanie w pamięci urządzenia. Pamiętaj, że możesz samodzielnie zarządzać cookies, zmieniając ustawienia przeglądarki.
Informację o realizacji Rozporządzenia o Ochronie Danych Osobowych (RODO) przez FINA znajdziesz tutaj.