INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY
iPSB
  wyszukiwanie zaawansowane
 
  wyszukiwanie proste
 
Biogram Postaci z tego okresu
  Aleksander     
Biogram został opublikowany w 1935 r. w I tomie Polskiego Słownika Biograficznego.
 
 
 
Spis treści:
 
 
 
 
 

Aleksander (1400–1444), książę mazowiecki, syn Ziemowita IV, ks. mazowieckiego i Aleksandry, siostry Władysława Jagiełły, ur. się przed 2 VI 1400 r. Lata dziecinne spędził na dworze płockim, który żywo garnął się do wyższej kultury i dzięki koligacjom z książętami cesarstwa rzymskiego, utrzymywał szerokie stosunki z rodami panującemi na Zachodzie. Ubogi dwór płocki nie mógł zapewnić wszystkim dzieciom Ziemowita odpowiedniego zaopatrzenia, i to zapewne było powodem, że już w młodych latach przeznaczono A. do stanu duchownego. Gorącego protektora miał młody książę w osobie króla Władysława, i za jego też wstawiennictwem otrzymał w r. 1414 prepozyturę kościoła katedralnego gnieźnieńskiego, a w r. 1423 kanonję w Gnieźnie. W Gnieźnie przebywał A. rzadko, co jednak nie przeszkadzało mu bacznie uważać, by dochody z prebend regularnie nadsyłano, a nawet wyzyskiwać swego stanowiska u króla dla powiększenia uposażenia piastowanej prepozytury. W czasie półtorarocznego pobytu na dworze Jagiełły (27 II 1415–31 VIII 1416) potrafił A. wzbudzić w królu przekonanie o swych zamiłowaniach naukowych, by zapewnić sobie na przyszłość jego poparcie. Zapewne za wolą Jagiełły zapisał się w r. 1417 do Akademji Krakowskiej, która wywarła decydujący wpływ na ukształtowanie się jego światopoglądu. Na uniwersytecie nie osiągnął A. żadnego stopnia akademickiego, a wybór jego na rektora w r. 1422 dokonał się wbrew statutom akademickim, może dla dodania uniwersytetowi splendoru, lub pod wpływem Jagiełły, który w ten sposób chciał podnieść autorytet swego siostrzeńca. Było to tem więcej potrzebne, że już od r. 1414, zabiegał król bezskutecznie o jakieś biskupstwo dla A., polecając go, jużto kapitule poznańskiej, jużto papieżowi Marcinowi V. Dzięki tym staraniom uzyskał A. 23 X 1423 nominację kancelarji papieskiej na godność biskupa Trydentu. Niemniejszą od Jagiełły zasługę w uzyskaniu dla A. biskupstwa trydenckiego miała siostra biskupa, Cymbarka, żona Ernesta Żelaznego Habsburga, a zatem bratowa Fryderyka IV, od którego głównie zawisł wybór biskupa trydenckiego. Teraz dopiero (po 17 II 1424) przyjął A. wyższe święcenia, poczem ruszył do Austrji, gdzie 15 VI zawarł umowę z Fryderykiem IV, księciem Tyrolu; 25 VI tegoż roku odbył się uroczysty wjazd do Trydentu; święceń biskupich dostąpił A. 27 IX 1425 r. Dotąd panują w literaturze rozbieżne sądy o wartości rządów A. w Trydencie. Uczeni włoscy i niemieccy zgodnie przedstawiają je ujemnie, obrony ich natomiast podjął się ze strony polskiej L. Bąkowski. Nie przesądzając tego sporu, należy stwierdzić, że mimo sprzyjających warunków (powinowactwo z Habsburgami), nie przełamał A. trudności, w jakich rozwijało się biskupstwo, a nawet, uwikłał Trydent w nową wojnę z Wenecją (1440–1441), co pogorszyło dość już opłakane położenie biskupstwa. Jeśli do tego dodamy ujemny dla Trydentu układ z Fryderykiem, z maja 1435, bunt poddanych przeciw biskupowi w r. 1435, wywołany prawdopodobnie faworyzowaniem dygnitarzy, pochodzących z Polski, to wówczas trudno dziwić się stanowisku, jakie wobec A. zajęli obcy uczeni. Przejęty do głębi ideą koncyljarną, oddał się A. na usługi soboru bazylejskiego, wobec czego sobór i antypapież Feliks V przyozdobili go szeregiem godności. I tak w grudniu 1439 r. otrzymał A. patrjarchat akwilejski (nigdy go nie objął), 12 X 1440 r. mianował go Feliks V kardynałem tytułu św. Wawrzyńca »in Damaso«, w marcu 1442 r. nadał mu sobór biskupstwo w Chur (nigdy go nie objął), wreszcie za staraniem Fryderyka III Austrjackiego powołał go sobór na proboszcza wiedeńskiego. W latach 1432–1441, chociaż od czasu do czasu przebywał w Bazylei, nie mógł spowodu zamieszek w Trydencie brać żywego udziału w obradach soboru (inkorporowany do soboru 16 I 1434).

W r. 1442 bawił A. na dworze wiedeńskim Fryderyka III, gdzie w imieniu soboru z powodzeniem przeciwstawił się legatowi Eugenjusza IV, Cesariniemu; w tym roku na krótko powrócił do Trydentu, a stąd do Bazylei, gdzie przybył z końcem września. Już z końcem listopada 1442 wyjechał A. z Feliksem IV do Lozanny i tu parę miesięcy prowadził kancelarję papieską; 5 IV 1443 otrzymał od soboru listy uwierzytelniające jako legat na Austrję, Węgry i Polskę. Celem misji A. było paraliżowanie wpływu Cesariniego w tych państwach, a zapewnienie ich przychylności dla soboru i Feliksa. 10 IV opuścił A. Bazyleę, by w pierwszych dniach maja dotrzeć do Wiednia. Tu z powodzeniem zwalczał legata papieskiego, Cesariniego, lecz była to już ostatnia usługa, jaką oddał soborowi. Nurtująca choroba nie pozwoliła udać się A. do Węgier i Polski, gdzie wysłał swych zastępców. Otoczony gronem oddanych mu Polaków, zmarł 2 VI 1444 r. w Wiedniu.

Nie odznaczał się A. wybitnemi zdolnościami w żadnym kierunku, ani jako uczony, ani administrator, ani wreszcie dyplomata. Z natury gwałtowny, nie umiał cierpliwie przeprowadzać zamierzeń, gotów w każdej chwili uciec się do podstępu lub siły.

 

Bąkowski L., Książę mazowiecki Aleksander, biskup trydencki, (»Przegląd historyczny«, 1913, XVI, s. 1–34, 129–163).

  Karol Piotrowicz

 
 

Chmura tagów

TAGI

Za pomocą tagów oznaczamy powiązania tematyczne postaci. Pozwalają one eksplorować serwis wg wybranych przez redakcję najważniejszych tematów dla danej postaci.

 
Za treści publikowane na forum Wydawca serwisu nie ponosi odpowiedzialności i są one wyłącznie opiniami osób, które je zamieszczają. Wydawca udostępnia przystępny mechanizm zgłaszania nadużyć i w przypadku takiego zgłoszenia Wydawca będzie reagował niezwłocznie. Aby zgłosić post naruszający prawo lub standardy współżycia społecznego wystarczy kliknąć ikonę flagi, która znajduje się po prawej stronie każdego wpisu.
 
     
Mecenas
 
Uzywamy plików cookies, aby ułatwić Ci korzystanie z naszego serwisu oraz do celów statystycznych. Jeśli nie blokujesz tych plików, to zgadzasz się na ich użycie oraz zapisanie w pamięci urządzenia. Pamiętaj, że możesz samodzielnie zarządzać cookies, zmieniając ustawienia przeglądarki.
Informację o realizacji Rozporządzenia o Ochronie Danych Osobowych (RODO) przez FINA znajdziesz tutaj.