INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY
iPSB
  wyszukiwanie zaawansowane
 
  wyszukiwanie proste
 
Biogram Postaci z tego okresu
 Aleksander Piotrowski     

Aleksander Piotrowski  

 
 
Biogram został opublikowany w 1981 r. w XXVI tomie Polskiego Słownika Biograficznego
 
 
 
Spis treści:
 
 
 
 
 

Piotrowski Aleksander (1878–1933), lekarz neurolog i psychiatra. Ur. 18 XII w Berlinie, był najstarszym z siedmiorga dzieci Władysława, emerytowanego policjanta, rolnika i właściciela domu, oraz Marii z Holznerów (1852–1908). W l. 1894–1900 uczył się w gimnazjum realnym w Poznaniu. Od wiosny 1900 przez cztery semestry studiował na wydziale filozoficznym uniwersytetu w Berlinie medycynę oraz slawistykę i muzykologię. Zagrożony relegowaniem z powodu działalności patriotycznej, przeniósł się w kwietniu 1902 na dalsze studia do Rostocku, gdzie w r. 1905 zdał egzamin lekarski. Dalej specjalizował się w neurologii i psychiatrii w poliklinice tutejszego uniwersytetu i uzyskał 25 III 1906 doktorat wszech nauk lekarskich na podstawie rozprawy Untersuchungen über das Verhalten der Nervenfasern in der abgeklemmten Herzspitze (Berlin 1906). W l. 1906–9 pracował jako asystent w rozmaitych sanatoriach i zakładach dla psychicznie chorych na terenie Niemiec: w Rostocku, Wiesbaden, Obernigk pod Wrocławiem (Oborniki Śląskie) i Bad Kissingen, a następnie do końca marca 1911 był ordynatorem w zakładzie psychiatrycznym w Ilten pod Hanowerem. W r. 1910 doktoryzował się z muzykologii na uniwersytecie w Rostocku, przedstawiając dysertację pt: Die Quintuplicität der Rhythmik in mittelalterlichen Melodien (Berlin 1910). Z kolei pracował w uniwersyteckiej poliklinice neurologicznej w Berlinie u H. Oppenheima i O. Krona oraz w miejskim szpitalu w Moabicie u C. Klemperera (1911–14), w zakładzie psychiatrycznym w Berlinie-Charlottenburgu (1915–17). Prowadził wówczas systematyczne badania nad odruchami mięśniowymi; doprowadziły one do odkrycia czułego odruchu będącego ważnym wskaźnikiem w diagnostyce neurologicznej, a przyjętego w piśmiennictwie medycznym pod nazwą «Odruch Piotrowskiego». Jest to odruch antagonistyczny mięśnia piszczelowego przedniego (m. tibialis anterior), wskazujący na objawy patologiczne centralnego systemu nerwowego. P. opisał go w pracach: Über ein neues Unterschenkelphänomen („Berliner Klinische Wochenschrift” 1912 nr 51 i 1913 nr 16) oraz Nowy odruch antagonistyczny („Now. Lek.” 1913 z. 4), które znalazły szeroki oddźwięk w krajowej i zagranicznej literaturze. Z dziedziny neurologii ważne też były artykuły: O padaczce („Now. Lek.” 1913 z. 12), O wczesnym rozpoznaniu porażenia postępującego („Przegl. Lek.” 1916 nr 10, odb. Kr. 1916). Większość prac P-ego dotyczyła jednak psychiatrii. Dzięki artykułom: Ciało i dusza („Now. Lek.” 1913 z. 7, 9) oraz Leib und Seele („Himmel und Erde” 1914 z. 11) stał się P. jednym z prekursorów badań podkorowych ośrodków mózgu. W pracy Über Hydantoine als Hypnotica („Münchener Medizinische Wochenschrift” 1916 nr 43) ustosunkował się krytycznie do nowego środka nasennego «Nirvanol». P. w l. 1917–19 był naczelnym lekarzem w sanatorium dla nerwowo chorych w Schlachtensee pod Berlinem. W tym okresie (od r. 1918) wykładał także psychologię i psychiatrię na kursach berlińskiego towarzystwa naukowego «Urania».

Z dn. 1 VII 1919 P. objął stanowisko dyrektora i naczelnego lekarza Krajowego Zakładu Psychiatrycznego w Dziekance pod Gnieznem, którym administrował i kierował aż do śmierci. W r. 1921 został powołany na tymczasowego wykładowcę psychiatrii i chorób nerwowych na Wydziale Lekarskim Uniw. Pozn., gdzie 26 IV 1922 habilitował się z tego zakresu, lecz już we wrześniu t. r. zrzekł się docentury. P. był wybitnym teoretykiem i praktykiem nowoczesnej organizacji zakładów psychiatrycznych, a także zdolnym organizatorem i jako pierwszy polski dyrektor zakładu w Dziekance przyczynił się do jego znacznego rozwoju (1128 łóżek, biblioteka, pracownie). Porzucił tradycyjne sposoby leczenia psychiatrycznego (był przeciwnikiem teorii Freuda) i stał się jego reformatorem oraz inicjatorem tzw. terapii zajęciowej i humanizacji życia społecznego w szpitalach psychiatrycznych. Zniósł kraty, ogrodzenia, kaftany, a leczenie chorych oparł przede wszystkim na stałym angażowaniu ich w czynną pracę według uzdolnień, zachęcaniu do gier sportowych czy prowadzeniu «uorganizowanego hałasu» (śpiew, tańce). P. opiekował się także młodymi lekarzami zakładu, kierując ich pracami i zachęcając, by publikowali wyniki swoich obserwacji klinicznych.

Przy pomocy finansowej Starostwa Krajowego Poznańskiego i Pomorskiego założył w r. 1924 i wydawał aż do śmierci kwartalnik „Nowiny Psychiatryczne” (Gniezno–Dziekanka, R. 1–11), które były organem naukowym zakładów psychiatrycznych Polski Zachodniej i po jego śmierci nadal wychodziły aż do r. 1938. Jako dodatek do tego czasopisma P. założył w r. 1929 i redagował do r. 1934 „Przewodnik Pielęgniarski” (R. 1–6) dla pomocniczego personelu zakładów psychiatrycznych. W obu czasopismach, a także w innych polskich wydawnictwach lekarskich ogłosił ogółem ponad 50 rozpraw, artykułów, sprawozdań, a ponadto liczne recenzje. Napisał m. in. O potrzebie ustanowienia centralnego urzędu psychiatrycznego („Now. Psychiatryczne” 1924. z. 8), Leczenie i zapobieganie w psychozie maniakalno-depresywnej (tamże 1927 z. 4), Dziesięciolecie Nowin Psychiatrycznych (tamże 1934 z. 1–2), bogato ilustrowany artykuł Czterdziestolecie istnienia Wojewódzkiego Zakładu Psychiatrycznego w Dziekance (tamże 1934 z. 1–2). Był autorem podręcznika pt. Diagnostyka psychiatryczna w zarysie dla studentów i lekarzy (W. 1922), w którym wystąpił z własną teorią ugrupowania i charakterystyki chorób psychicznych. Do ważniejszych prac P-ego należą też Paranoja i poczytalność („Now. Lek.” 1923 z. 10–12), Alkoholizm i ustawodawstwo („Now. Psychiatryczne” 1924 nr 6–7), w której rozważał sprawę ubezwłasnowolnienia alkoholików.

P. organizował kursy dla pomocniczej służby psychiatrycznej i studenckie praktyki wakacyjne; dbał usilnie o podniesienie opieki nad psychicznie chorymi, wygłaszał liczne referaty na zjazdach i zebraniach naukowych, a również publiczne dla mieszkańców i wojska w Gnieźnie i w Poznaniu. Był członkiem komisji lekarskiej Tow. Przyjaciół Nauk w Poznaniu, członkiem Polskiego Tow. Psychiatrycznego od chwili jego powstania i do maja 1932 członkiem jego Zarządu Głównego. Utrzymywał liczne kontakty z zagranicznymi lekarzami, wziął udział w Międzynarodowym Kongresie Neurologów w Bernie Szwajcarskim (31 VIII–4 IX 1931).

P. był także muzykiem, komponował utwory wykonywane przez orkiestry symfoniczne, drukował w czasopismach recenzje muzyczne oraz kierował chórem świeckich pielęgniarek zakładu. Zmarł w czasie pełnienia służby na wylew krwi do mózgu 12 XII 1933 w Dziekance i został pochowany w grobowcu rodzinnym na miejscowym cmentarzu. Był odznaczony m. in. Krzyżem Kawalerskim Orderu Polonia Restituta, medalem zasługi Międzynarodowego Czerwonego Krzyża. Jego pamięci poświęcono jubileuszowy zeszyt „Nowin Psychiatrycznych” w r. 1934.

Ożeniony z Anną z domu Becke, P. miał zamężną córkę.

W r. 1971 Wojewódzki Szpital dla Psychicznie i Nerwowo Chorych w Gnieźnie (dawna Dziekanka) otrzymał imię Aleksandra Piotrowskiego, a 22 IX 1980 przed głównym gmachem szpitala odsłonięto popiersie P-ego.

 

Portret olejny P-ego w gabinecie dyrektora Wojewódzkiego Szpitala dla Psychicznie i Nerwowo Chorych w Gnieźnie; – Bibliografia zawartości poznańskich wydawnictw medycznych okresu międzywojennego 1919–1939, Cz. 2: Czasopisma specjalistyczne, W.–P. 1972 s. 12–13, 47–8 (fot. na wklejce); Ilustr. Enc. Trzaski; W. Ilustr. Enc. Gutenberga; Encyklopedyczny słownik psychiatrii, Wyd. 2., W. 1978; Peretiatkowicz–Sobeski, Współcz. kultura pol.; Rocznik Lekarski Rzeczypospolitej Polskiej na 1933/34 r., W. 1933; – Bilikiewicz T., Gallus J., Psychiatria polska na tle dziejowym, W. 1962 s. 161, 165, 198, 205, 233–4, 252; Friebe M., Geschichte der Königlichen Berger-Oberrealschule (früher Realschule und Realgymnasium) zu Posen während ihres fünfzigjährigen Bestehens 1853–1903, P. 1903 s. 92; Frostig J., Psychiatria, Lw. 1933 I s. IX; Guttmann W., Medizinische Terminologie, Berlin–Wien 1920 s. 936; toż, 1923 s. 947; Uniwersytet Poznański w pierwszych latach swego istnienia 1919–1923, P. 1924; – Piotrowski A., Untersuchungen über das Verhalten der Nervenfasern…, Berlin 1906 s. 32–3 (Lebenslauf P-ego); – „Dzien. Pozn.” 1933 nr 288 s. 5, 10, nr 296 s. 12, 1934 nr 4 s. 6; „Kur. Pozn.” 1933 nr 572 s. 4, nr 575 s. 11; Medizinal-Kalender für den Preussischen Staat auf Jahr…, 1908–18, Berlin 1908–18 Teil II; „Med. Praktyczna” 1934 nr 1 s. 28; „Now. Psychiatryczne” 1925 kwartał 1 s. 33–7, 41, 1929 kwartał 3–4 s. 147, 149–50, 153, 163–6 (m. in. bibliogr. prac P-ego), 1933 kwartał 1–2 s. I–VIII (dod., fot. i wykaz prac), 1934 kwartał 1–2 s. 32–5; „Przemiany Ziemi Gnieźnieńskiej” R. 16: 1980 nr 10 s. 2, 5–7 (fot.); Reichs-Medizinal Kalender für Deutschland…, 1908–14, Leipzig 1908–14 Teil II; „Roczn. Psychiatryczny” 1934 z. 23 s. 200–2, 207; – Arch. Państw. w P.: Karty meldunkowe; Urząd Stanu Cywilnego w Gnieźnie: Księga zmarłych; – Fotokopie 14 dokumentów z Arch. Uniw. Humboldta w Berlinie w posiadaniu autora.

Andrzej Dzięczkowski

 

 
 

Powiązane zdjęcia

   

Chmura tagów

 
Za treści publikowane na forum Wydawca serwisu nie ponosi odpowiedzialności i są one wyłącznie opiniami osób, które je zamieszczają. Wydawca udostępnia przystępny mechanizm zgłaszania nadużyć i w przypadku takiego zgłoszenia Wydawca będzie reagował niezwłocznie. Aby zgłosić post naruszający prawo lub standardy współżycia społecznego wystarczy kliknąć ikonę flagi, która znajduje się po prawej stronie każdego wpisu.
 
     
Mecenas
 
Uzywamy plików cookies, aby ułatwić Ci korzystanie z naszego serwisu oraz do celów statystycznych. Jeśli nie blokujesz tych plików, to zgadzasz się na ich użycie oraz zapisanie w pamięci urządzenia. Pamiętaj, że możesz samodzielnie zarządzać cookies, zmieniając ustawienia przeglądarki.
Informację o realizacji Rozporządzenia o Ochronie Danych Osobowych (RODO) przez FINA znajdziesz tutaj.