INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY
iPSB
  wyszukiwanie zaawansowane
 
  wyszukiwanie proste
 
Biogram Postaci z tego okresu
 Aleksander Raczyński     

Aleksander Raczyński  

 
 
Biogram został opublikowany w 1986 r. w XXIX tomie Polskiego Słownika Biograficznego.


 
 
 
Spis treści:
 
 
 
 
 

Raczyński Aleksander (1872–1941), prawnik i ekonomista, adwokat, minister rolnictwa dóbr państwowych, docent Uniw. Lwow. Ur. 28 XII w Wiedniu, był synem Klemensa, (zob.) i Karoliny z Napadiewicz-Więckowskich.

Po ukończeniu gimnazjum w r. 1889 w Wiedniu R. studiował do r. 1893 prawo na uniwersytecie wiedeńskim i uzyskał tam stopień doktora praw. Uczęszczał nadto na studia rolniczo-leśne na wydziale leśnictwa Hochschule für Bodenkultur w Wiedniu. Pięcioletnią praktykę sądową odbył w sądach wiedeńskich, praktykę adwokacką we Lwowie (w l. 1908–15), a po złożeniu egzaminu adwokackiego we Lwowie rozpoczął samodzielną pracę jako adwokat w Podhajcach i Lwowie. Już przed pierwszą wojną światową działał m. in. jako wicemarszałek Rady Powiatowej w Podhajcach, zastępca prezesa tamtejszego Wydziału Powiatowego (1913–14) i delegat do Tow. Wzajemnych Ubezpieczeń Urzędników Prywatnych we Lwowie, a także w podhajeckim oddziale Organizacji Narodowej i lwowskim Tow. Gospodarskim, w którym pełnił funkcję wiceprezesa Sekcji Leśnej. Po śmierci ojca objął dobra zawałowskie i siedemnastowieczny zamek w Zawałowie, w którym były zgromadzone liczne obrazy, pamiątki historyczne, archiwalia oraz biblioteka. Zamek został podpalony w lipcu 1917 przez cofającą się armię rosyjską i doszczętnie spłonął. W związku z tym R. mieszkał jako właściciel dóbr zawałowskich głównie we Lwowie.

W czasie pierwszej wojny światowej R. działał w komitecie dla uchodźców, zjeździe marszałków powiatowych oraz jako delegat Koła Polskiego w Wiedniu w różnych instytucjach gospodarczych. Z ramienia Koła zbadał problem odszkodowań wojennych w Prusach Wschodnich, a wyniki analiz opublikował w Bericht des Dr Alexander R. v. Raczyński über den Wiederaufbau von Ostpreussen (Wien 1915) przetłumaczonym na język polski jako Sprawozdanie Dra Aleksandra Raczyńskiego o odbudowie Prus Wschodnich (Biała 1915) oraz w pracy Odszkodowania wojenne i odbudowa Prus Wschodnich (Lw. 1916). Pracował też w Radzie Zawiadowczej Wojennego Zakładu Kredytowego, wiedeńskiej komisji do badania cen oraz reformy podatkowej i w Powszechnym Tow. Rolniczym w Wiedniu. Rząd austriacki powołał R-ego jako fachowca od spraw odszkodowań i odbudowy na stanowisko radcy przy urzędzie aprowizacyjnym, gdzie R. reprezentował Koło Polskie, a później na referenta wiedeńskiej centrali odbudowy i aprowizacji. Pod koniec października 1918 mianowano go szefem tej centrali, którą przeniesiono do Lwowa, jednak nominacja nie została mu doręczona, gdyż Lwów ogarnęły już walki polsko-ukraińskie.

Po odzyskaniu niepodległości R. mianowany został prezesem Krajowego Urzędu Odbudowy we Lwowie. Funkcję tę pełnił do r. 1924. Z tego okresu pochodzą dalsze prace R-ego: O nowej ustawie francuskiej w przedmiocie naprawy szkód wojennych (Lw. 1919), Regestracja szkód wojennych i odbudowa (Lw. 1919), O wykonaniu ustawy z dn. 10 maja 1919 w przedmiocie ustalenia i oszacowania świadczeń i strat wojennych (W. 1919) oraz Traktaty pokojowe wobec praw majątkowych. Odszkodowania, likwidacja i rozrachunki (Kr. 1920). Był też członkiem Państwowej Rady Odbudowy oraz delegatem Głównego Urzędu Likwidacyjnego na konferencje państw sukcesyjnych w Rzymie i Porto Rose w r. 1921. W latach dwudziestych R. należał do wybitnych znawców kwestii agrarnej. Sejm Ustawodawczy wybrał go znaczną większością głosów na członka Głównej Komisji Ziemskiej. W r. 1921 opublikował obszerną pracę Wywłaszczenie na cele reformy rolnej i ustawy kresowej (Lw.–W. 1921). W l. 1920 i 1921 proponowano mu jako zwolennikowi umiarkowanej reformy rolnej objęcie teki ministra rolnictwa, lecz odmówił. Działał natomiast w Związku Ziemian Wschodnich Województw Małopolski, a w r. 1922 został członkiem jego Wydziału. We wrześniu 1925 R. brał udział w I Walnym Zjeździe Zrzeszonego Ziemiaństwa Polskiego i wszedł w skład jego sekcji redakcyjnej, która przygotowała „Pamiętnik” zjazdu. Przez pewien czas znajdował się też R. we władzach Polskiego Tow. Ekonomicznego we Lwowie i wygłaszał tam odczyty. W pracy Problem samoobrony ziemiaństwa (Lw. 1926), stanowiącej referat wygłoszony na Radzie Głównej lwowskiego Związku Ziemian, zanalizował strukturalne niedomagania rolnictwa polskiego na tle sytuacji europejskiej. Tematykę prawno-rolniczą poruszył także w broszurze O hipotece regestrowej na ruchomościach przemysłowych i rolniczych (Lw. 1926). Był współpracownikiem lwowskiego „Rolnika”. Interesował się też problemami finansowymi. Opublikował na ten temat prace: Przegląd literatury i obcego prawodawstwa waloryzacyjnego (Lw. 1925) oraz Dopłata, nadpłata i zastrzeżenia wedle rozporządzeń waloryzacyjnych (Lw. 1925). Mianowano go również członkiem Państwowej Rady Finansowej i Komisji Waloryzacyjnej prof. Fryderyka Zolla.

Jako wiceprezes Stronnictwa Narodowo-Chrześcijańskiego (SNCh) we Lwowie, R. miał dobre stosunki ze zwolennikami Józefa Piłsudskiego. Po zamachu majowym opowiedział się po stronie tych działaczy SNCh, którzy zbliżyli się do sanacji. W związku z tym, że piłsudczycy poszukiwali kontaktów z ziemiaństwem, w dn. 21 VI 1926 R. został mianowany ministrem rolnictwa i dóbr państwowych. Urząd ten pełnił do 2 X 1926, gdy ustąpił (30 IX) cały rząd Kazimierza Bartla. Po odejściu z ministerstwa R. został prezesem Komisji Prawno-Agramrnej we Lwowie i opracowywał plany przebudowy struktury agrarnej w Polsce, znane jako «lex Raczyński». Był też członkiem zarządu Małopolskiego Tow. Rolniczego we Lwowie, przejściowo wszedł w skład Rady Naczelnej Organizacji Ziemiańskich, a także zasiadał we władzach Tow. Kredytowego Ziemskiego i Akcyjnego Banku Hipotecznego we Lwowie oraz krakowskiego Tow. Wzajemnych Ubezpieczeń. W dn. 20 III 1929 R. wybrany został przez Sejm na członka Trybunału Stanu w sprawie Gabriela Czechowicza, a 29 VI 1929 podpisał wraz z innymi członkami Trybunału decyzję zawieszającą dochodzenia. W l. 1930/1–1934/5 prowadził na Wydziale Prawa Uniw. Lwow. wykłady zlecone: prawo pracy i sądy pracy, a następnie w l. 1935/6–1938/9 wykładał jako docent prawo gospodarcze. Z tego okresu pochodzą jego prace na temat: Umowy zbiorowe pracy (W. 1928) oraz Polskie prawo pracy (W. 1930). Przewodniczył też wojewódzkiej Komisji Oszczędnościowo-Oddłużeniowej w Tarnopolu i nadal publikował wiele artykułów. Zasiadał w kapitule Orderu Polonia Restituta. W czasie okupacji R. działał w krakowskiej Radzie Głównej Opiekuńczej. Zmarł w Krakowie 18 XII 1941. Był odznaczony Orderem Polonia Restituta.

W małżeństwie z Janiną z Colonna-Walewskich (1886–1956) miał R. synów: Stefana (1903–1978), prawnika, Józefa (1907–1929) i Karola (ur. 1908), magistra inżyniera budownictwa.

 

Ilustr. Enc. Powsz., W. 1037 II; Ilustr. Enc. Trzaski, IV; Peretiatkowicz, Współcz. Enc. Życia Polit., s. 177; W. Ilustr. Enc. Gutenberga, XIV; Olszewicz, Lista strat kultury pol.; Słown. Geogr., XIV 485; Składy osobowe i programy wykładów Uniw. Jana Kazimierza z lat 1930/31–1938/39, Lw.; „Woreyd” Almanach, W. 1926; – Garlicki A., Od maja do Brześcia, W. 1981 s. 307; tenże, Przewrót majowy, W. 1979 s. 340; Ihnatowicz, Vademecum, II 103; Landau Z., Tomaszewski J., Od Grabskiego do Piłsudskiego, W. 1971; Pamiętnik pierwszego walnego zjazdu zrzeszonego ziemiaństwa Polski, W. 1925 s. 12; Próchnik A., Pierwsze piętnastolecie Polski Niepodległej, W. 1983; Województwo tarnopolskie, Tarnopol 1931 s. 416; – Biliński L., Wspomnienia i dokumenty, W. 1925 II; Ivanka A., Wspomnienia skarbowca 1927–1945, W. 1964; Księga adresowa Polski, W. 1928 s. 1755; toż, W. 1930 s. 1727; Rataj M., Pamiętniki 1918–1927, W. 1965 s. 413; Sprawa Gabriela Czechowicza przed Trybunałem Stanu. Wybór dokumentów, Oprac. Z. Landau, B. Skrzeszewska, W. 1961; Szematyzmy Król. Galicji, 1910–14; – „Polska Zbrojna” 1926 nr 169 s. 2; „Przegl. Ekon.” T. 21: 1938 s. 4; „Przegl. Ziemiański” 1922 nr 13 s. 5; – B. Ossol.: rkp. 72/74, 73/74, Część pamiętników A. Raczyńskiego z l. 1917–35 oraz resztki archiwum Zawałowa; – Informacje syna, Karola Raczyńskiego z Kr.

                                                                                                                                                                                                                            Wojciech Roszkowski

 

 
 
 
Za treści publikowane na forum Wydawca serwisu nie ponosi odpowiedzialności i są one wyłącznie opiniami osób, które je zamieszczają. Wydawca udostępnia przystępny mechanizm zgłaszania nadużyć i w przypadku takiego zgłoszenia Wydawca będzie reagował niezwłocznie. Aby zgłosić post naruszający prawo lub standardy współżycia społecznego wystarczy kliknąć ikonę flagi, która znajduje się po prawej stronie każdego wpisu.
 
     
Mecenas
 
Uzywamy plików cookies, aby ułatwić Ci korzystanie z naszego serwisu oraz do celów statystycznych. Jeśli nie blokujesz tych plików, to zgadzasz się na ich użycie oraz zapisanie w pamięci urządzenia. Pamiętaj, że możesz samodzielnie zarządzać cookies, zmieniając ustawienia przeglądarki.
Informację o realizacji Rozporządzenia o Ochronie Danych Osobowych (RODO) przez FINA znajdziesz tutaj.