INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY
iPSB
  wyszukiwanie zaawansowane
 
  wyszukiwanie proste
 
Biogram Postaci z tego okresu
 Aleksandra Franciszka Teofila Rzewuska (z domu Lubomirska)     

Aleksandra Franciszka Teofila Rzewuska (z domu Lubomirska)  

 
 
1788-09-03 - 1865-01-01
Biogram został opublikowany w latach 1992-1993 w XXXIV tomie Polskiego Słownika Biograficznego.
 
 
 
Spis treści:
 
 
 
 
 

Rzewuska z Lubomirskich Aleksandra Franciszka Teofila, z bierzmowania Rozalia (1788–1865), arystokratka, artystka, pisarka. Ur. 3 IX w Paryżu, była córką Aleksandra Lubomirskiego, kasztelana kijowskiego, i Rozalii z Chodkiewiczów (zob.).

Wczesne dzieciństwo spędziła w Szwajcarii. W r. 1792 wróciła do Paryża wraz z matką. Od 19 XI 1793 była więziona w la Petite Force razem z matką, która 30 VI 1794 padła ofiarą jakobińskiego terroru (została zgilotynowana). O losie córki, krążyły różne opowieści, ona sama podała w pamiętniku, że odłączona od matki trzymana była w szpitalu więziennym. Odnalazł ją wysłany na poszukiwania przez ojca Hipolit Błeszyński i wywiózł przez Szwajcarię do Berlina. Kilka lat spędziła przy ojcu w Opolu koło Lublina, wychowywana przez francuskie emigrantki–rojalistki. Po śmierci ojca (1804, tak podaje córka w swoich Mémoires..., inaczej niż w herbarzach, gdzie powtarza się r. 1808 jako rok jego śmierci) zaczęła bywać w świecie pod opieką ciotki Konstancji hetmanowej Rzewuskiej, która rychło (ślub w r. 1805 w Wiedniu) wydała ją za swego, syna Wacława (zob.). Małżeństwo dwojga młodych, skojarzone wbrew ich skłonnościom ze względów majątkowo-rodzinnych, nie było szczęśliwe. Wacław przebywał latami na Ukrainie, później na Bliskim Wschodzie; żonę widywał rzadko, w r. 1811 opuścił ją, wszakże w r. 1812 zapisał «najukochańszej małżonce» dożywocie na całości swych dóbr. Własna fortuna R-iej, klucz Opole, była nadszarpnięta, rujnowali ją administratorzy. Bogate zbiory biblioteczne R. darowała szkołom lubelskim, pałac w Opolu rządowi, a dobra sprzedała w r. 1854.

R. dojeżdżała w interesach do Petersburga (1810, 1816, 1821), gdzie na tle przeżyć mistycznych zbliżyła się do cesarzowej Elżbiety. W l. 1813–14 oraz 1818–22 prowadziła w Wiedniu salon uczęszczany przez sfery dworskie i legitymistyczne. Istnieje wersja, że w czasie kongresu pracowała na rzecz rosyjskiego wywiadu.

Następne lata spędzała R. między Warszawą a Opolem, w zażyłym kontakcie z Puławami, w przyjaźni z Julianem Ursynem Niemcewiczem. W r. 1823 ukazał się anonimowo sentymentalny romans pióra R-iej: Jadwiga, królowa polska (W. I–II), tłumaczony z francuskiego przez Władysława Ostrowskiego. Tematem była szlachetna i wzniosła miłość Jadwigi i Wilhelma Habsburga. Po amatorsku uprawiała też R. rysunek i malarstwo.

Czas powstania listopadowego spędziła R. w Wiedniu; od dzieciństwa odnosiła się wrogo do wszelkich rewolucji, a manifestowała przywiązanie do wszelkich dynastii, zwłaszcza Romanowów. Już w r. 1832 bywała na Zamku w Warszawie, przyjmowana z atencją przez namiestnika I. Paskiewicza. Życie upływało jej na wojażach, między Italią, Riwierą, Tyrolem i Wiedniem; w r. 1836 zwiedziła Konstantynopol i opisała: Podróże do Konstantynopola w roku 1836 („Magazyn Powsz.” R. 5: 1838 nr 1–4, 7–9), w rok potem była w Poznaniu i Berlinie. W r. 1860 osiadła w Warszawie, nadal honorowana przez sfery rządowe (od r. 1845 była damą honorową carowej), stąd też traktowana z rezerwą przez polskie towarzystwo. Nie uznawała krynolinowej mody, «wyglądała jak futerał od parasola» (N. Kicka). Wbrew narodowej żałobie ubierała się kolorowo i łajała w kościele ludzi śpiewających „Boże coś Polskę”. W lipcu 1863 Rząd Narodowy ostrzegał Władysława Czartoryskiego, chyba bezpodstawnie, że R. «wysłaną została do Rzymu przez carewicza Konstantego i Wielopolskiego z depeszami i przebywa tam w charakterze agenta moskiewskiego». R. zmarła 1 I 1865 w Warszawie, ostatki majętności nakazała w testamencie spieniężyć na cele dobroczynne. W ciągu długich lat życia spisywała pamiętniki w języku francuskim, w których nie zachowując porządku chronologicznego kreśliła z werwą sylwetki znanych sobie wielkich tego świata. Mémoires de la comtesse Rosalie Rzewuska wydane zostały w 2 tomach, z niektórymi opuszczeniami, sumptem prawnuczki (Rzym 1939; Rzym 1950 t. 3, zawiera życiorys Wacława Rzewuskiego oraz indeks).

Dzieci swe starała się R. trzymać z dala od ojca. Byli to: Leon (zob.), Stanisław (zob.), Kaliksta (1810–1842), która wyszła w r. 1838 za Michelangelo Caetani księcia Teano (matka chciała ją uprzednio wydać za Zygmunta Krasińskiego), Witold (1811–1837), oddany przez matkę na służbę w wojsku carskim, zapewne w nadziei odzyskania fortuny skonfiskowanej jego ojcu powstańcowi; zginął jako młody oficer na Kaukazie.

 

Miedzioryt Kunckego wg rysunku K. Mahnkego, w: [Rolle J. A.] Dr Antoni J., Wybór pism, Kr. 1966 III; Miniatura, nieznanego autorstwa w Muzeum w Pszczynie; Portret-rysunek przez T. Lawrence’a, w: British Museum, the Department of Prints and Drawings (reprod. w: Paszkiewicz M., Angielski portret Rozalii Rzewuskiej); Portret – sztych nieznanych autorów oraz fot. w późnym wieku, reprod. w: Rzewuska R., Mémoires …; – Estreicher w. XIX; Nowy Korbut, VI (bibliogr.) IX; Bibliogr. historii Pol. XIX w., II cz. 1; Kozłowski, Bibliogr. powstania; Słown. Geogr., VII 561; Słown. Pracowników Książki Pol. suplement; Uruski, XV; Żychliński, V 121; – Aftanazy R., Pamiętnik Emirowej, „Znak” 1957 nr 3 s. 583–5; Kraushar A., Nowe źródła historyczne do sprawy Rozalii z Chodkiewiczów, księżny Lubomirskiej, w: tenże, Obrazy i wizerunki historyczne, W. 1906 (reprod. portretu R-iej z galerii Wilanowskiej); tenże, Ofiara terroryzmu, W. 1897; Paszkiewicz M., Angielski portret Rozalii Rzewuskiej, „Muzeum Polskie” (Londyn) T. 2: 1977 z. 1 (podob.); Przyborowski W., Historia dwóch lat, Kr. 1895 IV 49–50; [Rolle J. A.] Dr Antoni J., Wybór pism, Kr. 1966 III; Stankowska H., Początki powieści historycznej w Polsce, Opole 1961; Wasylewski S., Karolina Sobańska, W. 1959; – Chopin F., Korespondencja, W. 1955; Feliński Z. S., Pamiętniki, W. 1986; Krasiński Z., Listy do Adama Sołtana, W. 1970; tenże, Listy do Delfiny Potockiej, W. 1975; tenże, Listy do Henryka Reeve, W. 1980; tenże, Listy do Jerzego Lubomirskiego, W. 1965; tenże, Listy do Koźmianów, W. 1977; Kicka N., Pamiętnik, W. 1972; Koresp. namiestników Król. Pol., I–III; Norwid C., Pisma wszystkie, W. 1971 IX; Polkowski I., Wspomnienie o Zygmuncie Szczęsnym Felińskim, Kr. 1866 s. 27; Polska działalność dyplomatyczna 1863–1864, W. 1937 I; Prasa tajna, Cz. 2; Wilska S., Pamiętnik o Ignacym Chmieleńskim, Wr. 1952; – AP w Kr.: Arch. Młynowskie vol. 530, Arch. Potockich, vol. 480, 3252, 3276, Arch. Sanguszków, Podhorce, vol. 154; Arch. Caetani, Rzym; B. Czart.: rkp. 5465; B. Jag.: rkp. 7861; B. Narod.: rkp. 5994; B. Ossol.: rkp. 5738, 12295; B. PAN w Kr.: rkp. 2031, 2040.

Stefan Kieniewicz

 
 
 
Za treści publikowane na forum Wydawca serwisu nie ponosi odpowiedzialności i są one wyłącznie opiniami osób, które je zamieszczają. Wydawca udostępnia przystępny mechanizm zgłaszania nadużyć i w przypadku takiego zgłoszenia Wydawca będzie reagował niezwłocznie. Aby zgłosić post naruszający prawo lub standardy współżycia społecznego wystarczy kliknąć ikonę flagi, która znajduje się po prawej stronie każdego wpisu.

Media

 

Postaci powiązane

 

Stanisław Rzewuski

1806-06-24 - 1831-07-02 badacz literatury
 
 
 

Postaci z tego okresu

 

w biogramy.pl

 

Henryk Oskar Kolberg

1814-02-22 - 1890-06-03
etnograf
 

Kazimierz Józef Brodziński

1791-03-08 - 1835-10-10
poeta
 
więcej  

Postaci z tego okresu

 

w ipsb

 

Teodor Opęchowski

1854-05-29 - 1914-01-10
lekarz
 
więcej  
  Wyślij materiały Wyślij ankietę
 
     
Mecenas
 
Uzywamy plików cookies, aby ułatwić Ci korzystanie z naszego serwisu oraz do celów statystycznych. Jeśli nie blokujesz tych plików, to zgadzasz się na ich użycie oraz zapisanie w pamięci urządzenia. Pamiętaj, że możesz samodzielnie zarządzać cookies, zmieniając ustawienia przeglądarki.
Informację o realizacji Rozporządzenia o Ochronie Danych Osobowych (RODO) przez FINA znajdziesz tutaj.