INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY
iPSB
  wyszukiwanie zaawansowane
 
  wyszukiwanie proste
 
Biogram Postaci z tego okresu
 Alfred Antoni Potocki     

Alfred Antoni Potocki  

 
 
1886-06-14 - 1958-03-30
Biogram został opublikowany w latach 1982-1983 w XXVII tomie Polskiego Słownika Biograficznego.
 
 
 
Spis treści:
 
 
 
 
 

Potocki Alfred Antoni (1886–1958), ostatni ordynat łańcucki. Ur. 14 VI w Łańcucie, był wnukiem Alfreda, namiestnika Galicji (zob.), synem Romana (16 XII 1851–24 IX 1915) i drugiej jego żony Elżbiety z Radziwiłłów (1 X 1861–1950), bratankiem Józefa (zob.), bratem Jerzego (zob.), bratem stryjecznym Józefa, dyplomaty (zob.). Ojciec P-ego był trzecim ordynatem łańcuckim, posiadał dziedziczne dobra podlwowskie, dobra pomorzańskie (które otrzymał za pierwszą żoną Izabelą z Potockich, zmarłą w r. 1883) oraz rozległy klucz uładowiecki w pow. winnickim (gub. podolska); dobra galicyjskie obejmowały 104 majątki o łącznej powierzchni ok. 50 000 ha (drugie co do wielkości latyfundium w Galicji). Miał także kopalnię węgła w Glińsku (pow. żółkiewski) i w Potyliczach (pow. rawski), dwie cegielnie w Łańcucie, cztery gorzelnie oraz wytwórnie rumu i likierów. Był posłem do Sejmu Krajowego, posłem do Rady Państwa, a od r. 1890 członkiem dziedzicznym austriackiej Izby Panów. Wspólnie z drugą (od r. 1885) żoną Elżbietą (znaną w kręgach arystokratycznych jako «Betka») podjęli wieloletnią przebudowę zamku łańcuckiego i w jej rezultacie stworzyli, przy całkowitym zachowaniu historycznej wartości rezydencji, wygodną siedzibę. Wzbogacili także liczne kolekcje nowymi zakupami. Przyjmowali w Łańcucie najwyższe osobistości dworu wiedeńskiego, m. in. bawił tam kilkakrotnie z okazji polowań arcyksiążę Franciszek Ferdynand z żoną.

P. uczył się początkowo w domu, potem studiował w Wiedniu, we Lwowie (prawo) i w Oksfordzie. Podróżował po całym świecie, polował w Afryce. Po śmierci ojca w r. 1915 objął administrację otrzymanych w testamencie dóbr ziemskich podlwowskich i przemysłowych w Galicji oraz majorat łańcucki jako czwarty ordynat. Został w r. 1917 dziedzicznym członkiem Izby Panów. W r. 1918 obrano go prezesem krakowskiej «Resursy». W okresie Konferencji Pokojowej 1919 r. P. przebywał w Paryżu – wedle jego wspomnień – jako «reprezentant» konserwatystów galicyjskich. Miał też starać się, by rządy koalicyjne wywarły na polski rząd i sejm nacisk w kierunku rezygnacji z reformy rolnej lub jej złagodzenia pod groźbą niezałatwienia przez państwa Ententy żywotnych spraw Polski; akcja ta była utrzymana w ścisłej tajemnicy (wiadomość o niej pochodzi z niedrukowanych „Dzienników” Jana Mycielskiego, o czym pisze S. Rudnicki w książce „Działalność polityczna polskich konserwatystów 1918–1926”, Wr. 1981).

Daleki kuzyn Mikołaj Potocki, który zmarł bezpotomnie w r. 1921 w Paryżu, zapisał P-emu swoją ogromną fortunę. Wkrótce P. wszedł w posiadanie spadku i stał się niezmiernie bogatym człowiekiem. Skupił w swych rękach znaczne kapitały, miał udziały lub prowadził interesy m. in. ze śląskimi kopalniami węgla, z towarzystwami naftowymi oraz różne transakcje handlowe i bankowe. Uczestniczył we władzach wielu (np. w r. 1928 – jedenastu) spółek akcyjnych, m. in. był członkiem rad nadzorczych firm: «Premier» Polska Naftowa Spółka Akcyjna we Lwowie, «Petrolea» Tow. Akc. dla Przemysłu Oleju Skalnego we Lwowie, Polskie związkowe Rafinerie Olejów Skalnych S-ka Akc., wieloletnim prezesem Dobrzechowskich Zakładów Ceramicznych Sp. Akc., a przez jakiś czas prezesem Rady Nadzorczej Górnośląskich Hut: Królewska i Laura; był też prezesem Rady Nadzorczej Tow. Akcyjnego dla Przemysłu Spirytusowego w Podzwierzyńcu pod Łańcutem. Dbał o rozwój i modernizację kultury rolnej w swoich dobrach. Jednakże poprzez zarząd i oficjalistów ordynacji odciął się od pogrążonej w trudnych warunkach wsi łańcuckiej. W latach trzydziestych wybuchały w ordynacji liczne strajki. W r. 1933 12 000 chłopów zorganizowało «marsz na Łańcut» rozpędzony przez wojsko i policję. Jako ordynat łańcucki przeprowadzał P. jedynie pewne inwestycje na terenie zamku oraz konieczne prace konserwatorskie. Zbiory łańcuckie wzbogaciły się o cenne dzieła sztuki (m. in. obrazy, tkaniny) po zmarłym Mikołaju, sam zaś P. kupował obrazy wybitnych współczesnych malarzy polskich. W mieście Łańcucie, które zresztą w okresie międzywojennym znacznie podupadło, dokonywał niewielkich inwestycji, np. wybudował nową stację kolejową, wyposażył przychodnię przeciwgruźliczą (otwartą w r. 1927).

P. prowadził życie na stopie niemal monarszej, otaczając się ceremoniałem. Mimo swego ogromnego majątku (np. wedle własnych wspomnień jego dochód roczny w r. 1937 wzrósł do ponad 250 000 dolarów) zaciągał długi. Rokrocznie wyjeżdżał za granicę. W l. 1924–5 odbył nadzwyczaj kosztowną podróż myśliwską do Sudanu i długów związanych z safari nie spłacił do wybuchu drugiej wojny światowej. W zamku łańcuckim zjeżdżała się często i licznie międzynarodowa arystokracja, gościły głowy koronowane, prezydent Ignacy Mościcki, polscy ministrowie i wyżsi urzędnicy Min. Spraw Zagranicznych, dostojnicy z państw obcych (niekiedy przyjmowani tam na prośbę min. Józefa Becka). P. znał wiele wysoko postawionych osobistości «od cesarza Karola Habsburga po Churchilla», byli wśród nich «Briand i marsz. Mannerheim, amb. Jules Cambon i lord Curzon, Ribbentrop i księżna Kentu, cały dwór hiszpański… Ze wszystkimi był na stopie salonowej poufałości» (pisała na marginesie pamiętników P-ego Z. Kozarynowa). W czasie drugiej wojny światowej w zamku łańcuckim mieszkali wyżsi oficerowie Wehrmachtu ze swymi sztabami. Podobno Berlin proponował P-emu współpracę polityczną, lecz P. odmówił (J. Drohojowski). W r. 1944, wraz z odwrotem armii niemieckiej, P. wyjechał razem z matką do Wiednia, wywożąc za zezwoleniem władz niemieckich kilkaset skrzyń zawierających najcenniejszą część zbiorów z zamku. Z Wiednia przeniósł się w r. 1945 do księstwa Liechtenstein. Przebywał też w Szwajcarii Francji, Hiszpanii. Wiele spośród wywiezionych zbiorów trafiło do różnych prywatnych kolekcji europejskich i amerykańskich, gdyż za granicą P. nie zaprzestał wystawnego trybu życia. W r. 1955 został kawalerem maltańskim. P. zmarł 30 III 1958 w Genewie. Był odznaczony Orderem Polonia Restituta, Złotym Krzyżem Zasługi (1937) i obdarzony (1938) honorowym członkostwem «Sokoła». Od r. 1956 był żonaty z Izabelą z Jodko-Narkiewiczów, 1. v. Albertową Sidney (1914–1972), która wydała wspomnienia P-ego pt. The Master of Lancut. The memoirs of Count Alfred Potocki (London 1959, także po francusku pt. Châtelain en Pologne…, Paris 1961).

P. nie pozostawił potomstwa.

 

Fot. w: [Potocki A.], The Master of Lancut…;Borkowski, Almanach, s. 743–4 (dotyczy Romana P-ego); tenże, Genealogie żyjących utytułowanych rodów polskich, Lw. 1895 s. 482–3 (dotyczy Romana P-ego); Mater. do biogr., geneal. i herald. pol., III 219–20, VI 346–7; Żychliński, XIV 43–4 (dotyczy Romana P-ego); – Czerwiński P., Zakon Maltański i stosunki jego z Polską na przestrzeni dziejów, London [1965] s. 174; Kossakowska-Szanajca Z., Majewska-Maszkowska B., Zamek w Łańcucie, W. 1969; Kozarynowa Z., Udział Polaków w literaturach zachodnich, w: Literatura polska na obczyźnie 1940–1950, Londyn 1964 I; Landau Z., Oligarchia finansowa Drugiej Rzeczypospolitej, „Przegl. Hist.” T. 62: 1971 s. 85; Łojek J., Potomkowie Szczęsnego. Dzieje fortuny Potockich z Tulczyna, 1799–1921, L. 1981; Najdus W., Szkice z historii Galicji, W. 1958 I (dotyczy Romana P-ego); Piotrowski J., Zamek w Łańcucie, Lw. 1933 s. 44–6 (fot. przed s. 1); Rudnicki Sz., Działalność polityczna polskich konserwatystów 1918–1926, Wr. 1981; Rychlikowa I., Szkice o gospodarce panów na Łańcucie, Łańcut 1971 (podob.); Zabierowski S., Rzeszowskie pod okupacją hitlerowską, W. 1975; – [Drohojowski J.], Jana Drohojowskiego wspomnienia dyplomatyczne, Wyd. 2, Kr. 1969; Lechoń J., Dziennik, Londyn 1970–3 II–III; Księga adresowa Polski…, W. 1928 s. 639, 650, 668, 676, 677, 700, 748–9, 751, 787, 800, 806, 810, 825, 1683, 1688, 1696, 1709, 1728, 1730, 1751; Rocznik Informacyjny o Spółkach Akcyjnych w Polsce, W. 1929 nr 118, 124, 125, 129, 174, 424, 741; Rocznik Polskiego Przemysłu i Handlu, W. 1938 nr 1191, 1192, 4102, 7963, 8049, 12096; Szematyzmy Król. Galicji, 1884–1914 (dotyczy Romana P-ego); [Szembek J.], Diariusz i teki Jana Szembeka (1935–1945), London 1969–1972 III (w indeksie zamiast s. 232 ma być s. 323), IV; Turek R., Palacz z hrabiowskiej likierni, W. 1977; – „Czas” 1915 nr 504 s. 1 (dotyczy Romana P-ego); „Polska Zbrojna” 1929 nr 77a s. 77 (fot.).

Alina Szklarska-Lohmannowa

 

 
 

Powiązane zdjęcia

   
 
Za treści publikowane na forum Wydawca serwisu nie ponosi odpowiedzialności i są one wyłącznie opiniami osób, które je zamieszczają. Wydawca udostępnia przystępny mechanizm zgłaszania nadużyć i w przypadku takiego zgłoszenia Wydawca będzie reagował niezwłocznie. Aby zgłosić post naruszający prawo lub standardy współżycia społecznego wystarczy kliknąć ikonę flagi, która znajduje się po prawej stronie każdego wpisu.

Media

 

Postaci powiązane

 

Jerzy Potocki

1889-01-21 - 1961-09-20 ziemianin
 
 
 

Postaci z tego okresu

 

w biogramy.pl

 

Wadim Berestowski

1917-12-25 - 1992-12-24
reżyser filmowy
 
więcej  

Postaci z tego okresu

 

w ipsb

 

Feliks Rybarski

1845 - 1899-08-29
nauczyciel
 

Stefan Kazimierz Pieńkowski

1885-08-27 - 1940-04-11
psychiatra
 

Karol Hubert Rostworowski

1877-11-03 - 1938-02-04
dramatopisarz
 
więcej  
  Wyślij materiały Wyślij ankietę
 
     
Mecenas
 
Uzywamy plików cookies, aby ułatwić Ci korzystanie z naszego serwisu oraz do celów statystycznych. Jeśli nie blokujesz tych plików, to zgadzasz się na ich użycie oraz zapisanie w pamięci urządzenia. Pamiętaj, że możesz samodzielnie zarządzać cookies, zmieniając ustawienia przeglądarki.
Informację o realizacji Rozporządzenia o Ochronie Danych Osobowych (RODO) przez FINA znajdziesz tutaj.