INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY
iPSB
  wyszukiwanie zaawansowane
 
  wyszukiwanie proste
 
Biogram Postaci z tego okresu
 Alojzy Pawelec     

Alojzy Pawelec  

 
 
Biogram został opublikowany w 1980 r. w XXV tomie Polskiego Słownika Biograficznego.
 
 
 
Spis treści:
 
 
 
 
 

Pawelec Alojzy (1880–1972), lekarz, powstaniec śląski, poseł na Sejm Śląski, senator RP, działacz społeczny. Ur. 9 I w Marklowicach Dolnych w ziemi rybnickiej w rodzinie chłopskiej, był synem Emanuela i Barbary z domu Stokowy. Dziadek P-ca Józef (1816–1854) za udział w ruchu chłopskim w okresie Wiosny Ludów był więziony w Opolu i utracił ziemię w Mszanie. P. ukończył gimnazjum w Bytomiu. Medycynę studiował w Gryfii, Wrocławiu, Lipsku i Dreźnie. Podczas studiów był członkiem tajnego Związku Młodzieży Polskiej «Zet», a w Lipsku należał do organizacji niepodległościowej «Unitas». W Dreźnie w r. 1913 uzyskał dyplom lekarza, a w Lipsku doktoryzował się w r. 1915 na podstawie dysertacji pt. Lepradiagnostik im Mittelalter und Anweisungen zur Lepraschau. Specjalizował się w chorobach płuc. Początkowo pracował w klinikach Wrocławia, później w sanatorium przeciwgruźliczym w Goerbersdorf (obecnie Sokołowsko). W r. 1918 osiedlił się w Wodzisławiu Śląskim. Od grudnia 1918 był członkiem Rady Ludowej na pow. Rybnik. W pierwszych miesiącach 1919 r. należał do organizatorów Polskiej Organizacji Wojskowej (POW) Górnego Śląska w pow. rybnickim. W pierwszym powstaniu śląskim w sierpniu 1919, jako lekarz Komendy Powiatowej POW w Rybniku, opiekował się rannymi ukrywanymi w mieszkaniach. W listopadzie 1919 został obrany pierwszym polskim członkiem magistratu w Wodzisławiu. Współpracował z Powiatowym Komitetem Plebiscytowym w Rybniku, prowadząc akcję plebiscytową jako kierownik okręgowego biura plebiscytowego obejmującego Wodzisław i 18 przylegających wiosek. W l. 1920–1 był przewodniczącym wodzisławskiego Związku Śląskich Kół Śpiewaczych. W sierpniu 1920 uczestniczył w drugim powstaniu śląskim w Rybnickiem. W trzecim powstaniu w r. 1921 pełnił funkcje: lekarza Komendy Etapowej na powiat rybnicki, komendanta szpitala polowego w Wodzisławiu, komisarza cywilnego z ramienia Naczelnej Władzy na Górnym Śląsku w grupie operacyjnej «Południe» wojsk powstańczych. Dn. 23 V 1921 wziął udział w walkach o utrzymanie frontu nad Olzą. W powstaniach śląskich uczestniczyli również czterej bracia P-ca.

W latach międzywojennych P. był lekarzem naczelnym Lecznicy Przeciwgruźliczej Spółki Brackiej w Wodzisławiu. W r. 1922 wszedł w skład Centralnego Komitetu dla Walki z Gruźlicą powołanego przez Tow. Lekarzy Polaków na Śląsku, a po zorganizowaniu Śląskiego Tow. Walki z Gruźlicą w Katowicach był członkiem jego zarządu. W r. 1925 uczestniczył w XII Zjeździe Lekarzy i Przyrodników Polskich w Warszawie. W r. 1921 brał udział w organizowaniu Związku Powstańców Śląskich, a w l. 1924–9 pełnił funkcję prezesa Wydziału i egzekutywy Związku. Zbierał dokumenty dotyczące powstań śląskich (archiwum jego w pierwszych dniach wojny zostało skonfiskowane przez Niemców). Epizody z historii powstań śląskich przedstawił m. in. w artykule pt. Wspomnienia osobiste („Powstaniec Śląski” 1936 nr 5). We wrześniu 1926 przewodniczył w Katowicach na zebraniu założycielskim Związku Naprawy Rzeczypospolitej i wszedł w skład egzekutywy Związku na województwo śląskie. Był jednym z organizatorów i czołowym działaczem Narodowego Chrześcijańskiego Zjednoczenia Pracy (NChZP), tj. Bezpartyjnego Bloku Współpracy z Rządem (BBWR) na Śląsku, a w l. 1928–30 był prezesem Zarządu Głównego NChZP. W r. 1926 wszedł z ramienia Śląskiego Urzędu Wojewódzkiego jako przewodniczący do rady nadzorczej Przedsiębiorstwa Osadniczego «Ślązak», organizacji powołanej dla przeprowadzenia reformy rolnej na Śląsku. W r. 1930 z listy NChZP z okręgu Cieszyn–Pszczyna–Rybnik został wybrany na posła do Sejmu Śląskiego drugiej kadencji, w którym był prezesem klubu prorządowego. W r. 1930 został obrany senatorem RP z listy BBWR. Mandat senatora otrzymał również w r. 1935. W Senacie był członkiem Komisji Budżetowej oraz Spraw Zagranicznych. W lutym 1938 został prezesem Okręgu Śląskiego Obozu Zjednoczenia Narodowego. Działał też w Związku Strzeleckim i Federacji Pracy. W r. 1938, mianowany przez prezydenta RP senatorem, został obrany wicemarszałkiem Senatu RP i sprawował funkcję przewodniczącego Komisji Skarbowej oraz zastępcy przewodniczącego Komisji Spraw Zagranicznych. Uczestniczył w zjeździe jubileuszowym na pięćdziesięciolecie «Zet-u» w r. 1936 w Warszawie.

W r. 1939 P. znalazł się na niemieckiej liście proskrypcyjnej. Podczas drugiej wojny światowej przebywał we Francji, m. in. w Paryżu, Grenoble, Nicei, Marsylii, gdzie był lekarzem schronisk Polskiego Czerwonego Krzyża, współpracował z francuskim ruchem oporu. Do kraju powrócił na początku 1946 r. Objął stanowisko lekarza naczelnego Dolnośląskiej Spółki Brackiej i dyrektora Lecznicy Brackiej oraz naczelnego lekarza Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Wałbrzychu. W r. 1950 minister zdrowia mianował P-ca pełnomocnikiem do organizacji Państwowego Zespołu Sanatoriów Przeciwgruźliczych w Sokołowsku. W krótkim czasie P. zorganizował sanatorium na 1000 łóżek. Następnie, aż do przejścia na emeryturę w r. 1962, był ordynatorem w Szczawnie-Zdroju. Od r. 1964 mieszkał w Katowicach, gdzie zmarł 18 VIII 1972. Pochowany został w Wodzisławiu Śląskim. Był odznaczony m. in. Krzyżem Komandorskim Orderu Odrodzenia Polski.

W małżeństwie od r. 1920 z Eleonorą z domu Grauer P. miał troje dzieci: Janusza (ur. 1921), lekarza w Katowicach, Wandę (ur. 1922) i Zbigniewa (1923–1944), uczestnika ruchu oporu w czasie drugiej wojny, który zginął pod Wolbromiem.

 

Album-Skorowidz Senatu i Sejmu. 1935–1940, s. 194, 227–8 (fot.); Izby Ustawodawcze, „Przekrój” 1939 nr 1 s. 151 (fot.), 154, 156–7; Zieleniewski, Sejm i Senat 1935–1940, s. 109 (fot.), 457–8; Rocznik Lekarski RP na 1933/34 r., W. 1934; toż na 1938 r., W. 1938, toż na 1948 r., W. 1948; – Brożek K., Dr med. Alojzy Pawelec, „Służba Zdrowia” 1972 nr 38 s. 2; tenże, Lekarze w walce o polskość ziemi rybnicko-wodzisławskiej, „Nowiny” (Rybnik, Wodzisław, Racibórz) 1968 nr 45, 1969 nr 2, 4; tenże, Polska służba medyczna w powstaniach śląskich i plebiscycie 1918–1922, Kat. 1973 (fot.); tenże, Rys życia społecznego i naukowego polskich lekarzy na Śląsku w czasach najnowszych (1900–1951), „Zaranie Śląskie” 1976 z. 4 s. 697, 702–3; Fojcik J., Materiały do dziejów ruchu śpiewaczego na Śląsku, Kat. 1961 s. 119–20; Mrowiec A., Z dziejów ziemi rybnicko-wodzisławskiej w latach 1918–1939, Kat. 1966 s. 52, 53, 67, 188; Pabisz J., Wyniki wyborów parlamentarnych do Senatu i Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej oraz do Sejmu Śląskiego na terenie województwa śląskiego w latach 1919–1939, Studia i Mater. z Dziej. Śląska, VII 419, 429, 448, 449; Piskorski T., W pięćdziesiątą rocznicę powstania «Zetu», W. 1937 s. 161; Rechowicz H., Powstańcy śląscy w Polsce Ludowej 1945–1949, Kat. 1970; tenże, Sejm Śląski 1922–1939, Kat. 1971; Ryżewski W., Trzecie powstanie śląskie 1921, W. 1977; – Sonderfahndungsbuch Polen, Berlin [b. r.]; Sprawozdanie z działalności Śląskiego Towarzystwa Walki z Gruźlicą w Katowicach za r. 1935, Kat. 1935; toż za l. 1937–9; – Autobiogram i relacja A. P-ca z r. 1968 (w zbiorach autora); – Informacje syna – Janusza Pawelca, zamieszkałego w Katowicach.

Krzysztof Brożek

 

 
 

Chmura tagów

 
Za treści publikowane na forum Wydawca serwisu nie ponosi odpowiedzialności i są one wyłącznie opiniami osób, które je zamieszczają. Wydawca udostępnia przystępny mechanizm zgłaszania nadużyć i w przypadku takiego zgłoszenia Wydawca będzie reagował niezwłocznie. Aby zgłosić post naruszający prawo lub standardy współżycia społecznego wystarczy kliknąć ikonę flagi, która znajduje się po prawej stronie każdego wpisu.
 
     
Mecenas
 
Uzywamy plików cookies, aby ułatwić Ci korzystanie z naszego serwisu oraz do celów statystycznych. Jeśli nie blokujesz tych plików, to zgadzasz się na ich użycie oraz zapisanie w pamięci urządzenia. Pamiętaj, że możesz samodzielnie zarządzać cookies, zmieniając ustawienia przeglądarki.
Informację o realizacji Rozporządzenia o Ochronie Danych Osobowych (RODO) przez FINA znajdziesz tutaj.