INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY
iPSB
  wyszukiwanie zaawansowane
 
  wyszukiwanie proste
 
Biogram Postaci z tego okresu
 Alojzy Władysław Strzembosz (Strzembosz de Damaiowice Ladislas)      Frag. "Portretu Władysława Alojzego Strzembosza" Stanisławy Strzemboszowej.

Alojzy Władysław Strzembosz (Strzembosz de Damaiowice Ladislas)  

 
 
1875-06-23 - 1917-02-16
Biogram został opublikowany w latach 2007-2008 w XLV tomie Polskiego Słownika Biograficznego.
 
 
 
Spis treści:
 
 
 
 
 

Strzembosz Alojzy Władysław (Strzembosz de Damaiowice Ladislas), krypt.: Strz., Strzem, Strzem., Strzemb., W. (1875–1917), bibliotekarz, bibliofil, kolekcjoner, publicysta, działacz emigracyjny.

Ur. 23 VI w Warszawie w zubożałej rodzinie szlacheckiej, był synem Alojzego Władysława i jego drugiej żony Pelagii z Karśnickich, przyrodnim bratem m.in. Tadeusza Wiktora (zob.).

Osierocony w dzieciństwie, S. wychowywany był przez krewnych. Uczęszczał do II Rządowego Gimnazjum Męskiego na Nowolipkach w Warszawie, maturę zdał jednak w Gimnazjum Klasycznym we Włodzimierzu nad Klaźmą. Od r. 1895 studiował na Wydz. Matematycznym uniw. w Moskwie; utrzymywał się z korepetycji. W Moskwie wstąpił do tajnej Ligi Narodowej. Po rozruchach studenckich w kwietniu 1899 opuścił uniwersytet i wrócił do Warszawy, następnie w czerwcu t.r. wyjechał do Brukseli, skąd w r. 1900 przeniósł się do Paryża. Pracował tamże jako dozorca, a także jako nauczyciel w Szkole Polskiej w Batignolles, równocześnie kontynuując studia matematyczne na Sorbonie (brak informacji o ich ukończeniu). W r. 1901 otrzymał stanowisko adiunkta w Bibliotece Polskiej w Paryżu. Od t.r. był paryskim korespondentem „Kuriera Warszawskiego” (do r. 1912). W czasopismach francuskich pisał o strajku dzieci we Wrześni (1901) oraz o dziejach ziem polskich pod zaborem pruskim. Był członkiem Koła Polskiego Literacko-Artystycznego (w l. 1901–10 pełnił funkcję jego sekretarza). W sierpniu 1902 odbył staż w Międzynarodowym Inst. Bibliograficznym w Brukseli, gdzie zapoznał się z bibliotecznym systemem klasyfikacji dziesiętnej M. Deweya; po powrocie do Paryża zastosował tę metodę w katalogu rzeczowym Biblioteki Polskiej. W artykule Układ dziesiętny w bibliotekarstwie („Książka” 1903 nr 5–6), jako jeden z pierwszych polskich bibliotekarzy postulował jej przyjęcie w katalogach rzeczowych i systemie wydawniczym. Zaprojektował nowy typ szafy bibliotecznej o czternastu półkach, dostosowanej do przyjętego przez siebie podziału książek na siedem formatów. W r. 1905 wraz z Wacławem Karczewskim i Kazimierzem Woźnickim projektował wydawanie czasopisma bibliotekoznawczego i bibliograficznego „Książnica”. Razem z Woźnickim kierował na Sorbonie, związaną z Ligą Narodową, korporacją studencką Stow. Młodzieży Polskiej; korespondował wtedy z Zygmuntem Miłkowskim. W r. 1909 wszedł w skład Komitetu Budowy Pomnika Adama Mickiewicza w Paryżu i był pomysłodawcą jego symbolicznej koncepcji, wykonanej przez A. E. Bourdelle’a (odsłonięty 28 IV 1929 na placu Alma). Wraz z m.in. Woźnickim, Bronisławem Kozakiewiczem i Wacławem Gąsiorowskim był współzałożycielem powstałego w r. 1909 Komitetu Francusko-Polskiego. W styczniu 1910 został członkiem Komisji Rewizyjnej założonego wtedy Tow. Polskiego Literacko-Artystycznego. T.r. współorganizował paryskie obchody 500-lecia bitwy pod Grunwaldem. Nadal publikował artykuły w prasie polskiej i francuskiej, m.in. Biblioteka Polska. Stacja Naukowa Polska Akademii Umiejętności w Krakowie („Roczn. Tow. Pol. Liter.-Artyst.” 1911/12), Un général polonais, maréchal de France. Lanniversaire de Poniatowski („La Démocratie” 1913 nr z 19 X), La Bibliothèque Polonaise de Paris („Polonia” R. 1: 1914 nr z 16 V, odb. Paris 1914), LArchitecture polonaise („L’Architecture” 1914 nr z 27 XI, 28 XI, 12 XII, 26 XII, odb. 1915, wraz z G. Lefolem). W poznańskim tygodniku „Praca” ogłosił artykuł o powstaniu kościuszkowskim, a w krakowskich dziennikach „Czas” i „Ilustrowany Kurier Codzienny” publikował korespondencje z życia paryskiej Polonii, wernisaży malarskich (m.in. Salonów Niezależnych) oraz recenzje literackie, muzyczne i teatralne. Skłócony z dyrektorem Biblioteki Polskiej Władysławem Mickiewiczem, któremu zarzucał nadmierną dumę, ambicję i nieprzystępność, starał się o usamodzielnienie swojego stanowiska. Po nasileniu sporu w r. 1913 doprowadził w r.n. do przyznania mu przez Akad. Umiejętności w Krakowie stanowiska kustosza i zastępcy dyrektora biblioteki. Po wybuchu pierwszej wojny światowej S. popadł w konflikt z Tow. Polskim Artystyczno-Literackim, którego Komitet Wolontariuszy wydawał Polakom z Galicji i Poznańskiego tzw. świadectwa polskości chroniące przed internowaniem i konfiskatą majątków we Francji; w ogłoszonym druku ulotnym twierdził, że świadectwa otrzymywali głównie Żydzi i Niemcy. Oskarżony o pomówienie, został oczyszczony z zarzutów przez sąd honorowy Towarzystwa, mimo to wystąpił z niego, a prowadzoną w tej sprawie korespondencję opublikował w broszurze: Aktów kilka ogłosił Władysław z Damajowic Strzembosz (Paryż 1914).

S. interesował się kartografią (w r. 1915 wydał w Paryżu mapę Polski) i astronomią (był członkiem Francuskiego Tow. Astronomicznego). Dzięki stypendium Kasy im. Józefa Mianowskiego opracowywał dokumenty powstania listopadowego i obrad Sejmu 1831 r. Odnalazł i skatalogował albumy rysunków Cypriana Kamila Norwida, zbierał materiały biograficzne o Zygmuncie Krasińskim. Był współzałożycielem Polskiej Wypożyczalni Nowości Literackich i Naukowych, członkiem Komisji Rewizyjnej Koła Pomocy dla Pracowników Polskich we Francji, Związku Zawodowego Dziennikarzy Zagranicznych, skarbnikiem polskiej organizacji charytatywnej – Instytucja «Czci i Chleba». Zmarł po długiej chorobie 16 (18) II 1917 w Paryżu, został pochowany na cmentarzu w Montmorency. Tablice pamiątkowe poświęcone S-owi wmurowano w kościele św. Marcina w Montmorency (fundacja żony S-a) oraz w kościele St-Louis-en-L’Ile w Paryżu.

S. poślubił 7 IX 1912 Stanisławę Mariannę z Kraszewskich-Kaniowę (1869–1942), wnuczkę Józefa Ignacego Kraszewskiego (zob.), córkę Jana Albina Kraszewskiego-Kaniowy (zm. 1917), inżyniera kolejnictwa, właściciela fabryki maszyn do szycia i żniwiarek w Warszawie, oraz Antoniny Bielickiej (zm. 1918), malarkę, uczennicę Olgi Boznańskiej, wystawiającą na wernisażach w l. 1894, 1895 i 1897 w TZSP w Warszawie i m.in. w Paryżu na Salonach Niezależnych (1905–14). Małżeństwo było bezdzietne.

Zgodnie z wolą S-a część jego księgozbioru, ważącego ok. dwie tony, wdowa przekazała w r. 1927 Bibliotece Narodowej w Warszawie, a kolekcję 3 500 rycin oraz meble, obrazy, ceramikę, szkło, numizmaty i rękopisy (w tym spuściznę po Kraszewskim) podarowała w r. 1928 Muz. Narodowemu tamże; część oddano potem w depozyt Muz. WP w Warszawie. Na życzenie wdowy dublety rycin, fotografii i albumów zostały rozdysponowane między Tow. Naukowe Płockie i Muz. Miejskie w Grodnie. Resztę księgozbioru S-a wdowa przekazała w r. 1934 Bibliotece Polskiej w Paryżu; przed drugą wojną światową książki te trafiły do Biblioteki PAU w Krakowie.

 

Portret olej. pędzla żony S-a w Muz. Narod. w W.; Portret rys. i fot. w B. Pol. w Paryżu, akc. 3110–3156; Fot. z ok. r. 1910 w Muz. Adama Mickiewicza w W.; – Catalogue général des livres imprimés de la Bibliothèque Nationale, Paris 1951 s. 179; Cmentarz Montmorency, (bibliogr.); Lorentowicz J., Pologne en France, Paris 1935–41 I–III; Słown. Pracowników Książki Pol., (bibliogr.); Słown. pseudonimów, IV; Uruski, VIII (dot. żony S-a); – Dunin-Wąsowicz K., Francuska opinia publiczna wobec sprawy polskiej i Polaków w latach 1895–1914, W. 1999; Kasparek N., Sylwetka Władysława A. Strzembosza – bibliotekarza Biblioteki Polskiej w Paryżu, w: Materiały III sympozjum biografistyki polonijnej, Red. A. i Z. Judyccy, L. 1998 s. 204–7; Koc B., Miriam, W. 1980; Łongiewka A., Działalność Komitetu Francusko-Polskiego i Towarzystwa Polskiego Literacko-Artystycznego w Paryżu w latach 1909–1916 w świetle archiwum Wacława Gąsiorowskiego, „Roczn. Zakł. Narod. im. Ossolińskich” T. 11: 1976 s. 140, 156, 166, 178, 188, 191–2; Płygawko D., Dwudziestoletnie losy budowy pomnika Adama Mickiewicza w Paryżu, w: Adam Mickiewicz. Pamiętnik konferencji w Nowogródku. 22–25 czerwiec 1993 rok., Pet. 1993 s. 112, 114; Rederowa D., Polska stacja naukowa w Paryżu w latach 1893–1978, Wr. 1982; Romeyko-Hurko M., Władysław Alojzy Strzembosz (1875–1917), w: Miłośnicy grafiki i ich kolekcje w zbiorach Muzeum Narodowego w Warszawie, W. 2006; Rosset T. F., Polskie kolekcje i zbiory artystyczne we Francji w latach 1795–1919, Tor. 2005; Sivert T., Polacy w Paryżu, W. 1980; Śladkowski W., Emigracja polska we Francji 1871–1918, L. 1980; Ziejka F., Paryż młodopolski, W. 1993; – Glinka X., Paryż mojej młodości, Bejrut 1950 s. 27; Ligocki E., Dialog z przeszłością, W. 1970; – B. Pol. w Paryżu: Arch. S-a, akc. 3110–3156; Muz. Narod. w W.: Koresp. żony S-a, Stanisławy z l. 1925–8 oraz Stanisławy Sowickiej z dyrekcją Muzeum w sprawie zbiorów; – Mater. Red. PSB: Mater. rodzinne.

Norbert Kasparek

 
 

Chmura tagów

 
Za treści publikowane na forum Wydawca serwisu nie ponosi odpowiedzialności i są one wyłącznie opiniami osób, które je zamieszczają. Wydawca udostępnia przystępny mechanizm zgłaszania nadużyć i w przypadku takiego zgłoszenia Wydawca będzie reagował niezwłocznie. Aby zgłosić post naruszający prawo lub standardy współżycia społecznego wystarczy kliknąć ikonę flagi, która znajduje się po prawej stronie każdego wpisu.
 
     
Mecenas
 
Uzywamy plików cookies, aby ułatwić Ci korzystanie z naszego serwisu oraz do celów statystycznych. Jeśli nie blokujesz tych plików, to zgadzasz się na ich użycie oraz zapisanie w pamięci urządzenia. Pamiętaj, że możesz samodzielnie zarządzać cookies, zmieniając ustawienia przeglądarki.
Informację o realizacji Rozporządzenia o Ochronie Danych Osobowych (RODO) przez FINA znajdziesz tutaj.