INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY
iPSB
  wyszukiwanie zaawansowane
 
  wyszukiwanie proste
 
Biogram Postaci z tego okresu

Andrzej (Andrea) dell’ Aqua  

 
 
Biogram został opublikowany w 1935 r. w I tomie Polskiego Słownika Biograficznego.
 
 
 
Spis treści:
 
 
 
 
 

Aqua Andrzej dell’ (ur. 1584), szlachcic wenecki. Przybył do Polski przed r. 1608 i pracował jako inżynier na dworze Sieniawskiego, podczaszego kor., Wasyla Konstantego Ostrogskiego, woj. kijowskiego Tomasza Zamoyskiego, w służbie królewskiej, wreszcie u Dominika Władysława Zasławskiego. Otrzymał indygenat w r. 1635. Podróżował wiele i w ciągu 38 lat kształcił się w artylerji i fortyfikacji. Około r. 1618 zaczął uczyć się języka polskiego, który tak dobrze opanował, że mógł poprawnie pisać po polsku. Jako inżynier J. Kr. M. był kierownikiem szkoły puszkarskiej, założonej przez Zygmunta III w r. 1622, i podał projekt utworzenia akademji rycerskiej dla nauki artylerji i fortyfikacji. Dzieje obu tych instytucyj nie są bliżej znane, jednakże istnieją wzmianki, świadczące o działalności nauczycielskiej dell’Aquy, Józef Naronowicz-Naroński w swem »Budownictwie wojennem i pałacowem« z r. 1659 wymienia Marcina dell’A. jako jednego z mistrzów, którzy kształcili go w naukach matematycznych. Imię podał mylnie, albowiem wiadomość ta dotyczy Andrzeja. Będąc jeszcze w służbie u Zamoyskiego, opracował dell’A. w języku włoskim i polskim statut szkoły i zgromadzenia puszkarzy pt.: Della congregazione et scola di bombardieri regii etc, wyd. w r. 1622 i O zgromadzeniu i szkole puszkarskiej Króla Jego Mości itd., wyd. w r. 1623; obydwie broszury drukowane u Szymona Niziołkowicza w Zamościu. Podaje w nich przepisy, według których mają się rządzić puszkarze, zebrani w bractwie pod wezwaniem św. Barbary, uprawnienia władz, a mianowicie inżyniera i cejgwarta, mianowanych przez króla, oraz cejgmistrza, trzech jego kolegów i pisarza, wybranych przez puszkarzy; omawia naukę teorji i rysunku, oraz ćwiczenia w strzelaniu z muszkietu i działa. Pozostawił w rękopisie obszerne dzieło pt. Praxis ręczna o działach w dwóch egzemplarzach, niewiele różniących się co do treści. Rękopis wcześniejszy, przechowywany w Bibl. Krasińskich, został wykończony w r. 1635 i jest poświęcony Tomaszowi Zamoyskiemu, wówczas podkanclerzemu kor., drugi, z dedykacją Dominikowi Władysławowi Zasławskiemu, znajdujący się w zbiorach ks. Czartoryskich w Krakowie, jest o rok późniejszy i nieco lepiej opracowany. Obydwie prace są podzielone na 4 księgi, a te na traktaty i rozdziały. Oprócz szczegółów, ściśle do nauki artylerji należących, podaje w nich autor nieco wiadomości z zakresu fortyfikacji, jak o podkopywaniu się, budowaniu mostów, zdobywaniu i obronie fortec, a także luźniej z właściwym tematem związanych, np. o fortelach wojennych lub urządzaniu widowisk świetlnych. Przy końcu powtarza statut zgromadzenia i szkoły puszkarskiej, oraz podaje dyskurs hetmana z autorem. W tekście mieszczą się liczne ilustracje, wykonane piórkiem, a wśród nich portret autora i jego herb. Całość daje dobre wyobrażenie o ówczesnym poziomie wiedzy artyleryjskiej w Polsce.

 

Boniecki, Herbarz polski; Ciampi Seb., Bibliografia critica, Firenze 1834, I 1; Estr.; Górski Konst., Historja artylerji polskiej, W. 1902, s. 99–105; Rkp. Bibl. ks. Czartoryskich, nr 1815; Rkp. Bibl. ord. Krasińskich, nr 273 (3387); Naronowicz-Naroński Józ., Budownictwo wojenne i pałacowe, r. 1659 (rkp. Arch. Akt Dawnych w Warszawie).    

Antoni Hniłko

 
 
 
Za treści publikowane na forum Wydawca serwisu nie ponosi odpowiedzialności i są one wyłącznie opiniami osób, które je zamieszczają. Wydawca udostępnia przystępny mechanizm zgłaszania nadużyć i w przypadku takiego zgłoszenia Wydawca będzie reagował niezwłocznie. Aby zgłosić post naruszający prawo lub standardy współżycia społecznego wystarczy kliknąć ikonę flagi, która znajduje się po prawej stronie każdego wpisu.

Media

 
 
 

Postaci z tego okresu

 

w biogramy.pl

 

Jan Andrzej Morsztyn (Morstin)

1621-06-24 - 1693-01-08
poeta
 

Anna Jagiellonka

1523-10-18 - 1596-09-09
królowa Polski
 
więcej  
  Wyślij materiały Wyślij ankietę
 
     
Mecenas
 
Uzywamy plików cookies, aby ułatwić Ci korzystanie z naszego serwisu oraz do celów statystycznych. Jeśli nie blokujesz tych plików, to zgadzasz się na ich użycie oraz zapisanie w pamięci urządzenia. Pamiętaj, że możesz samodzielnie zarządzać cookies, zmieniając ustawienia przeglądarki.
Informację o realizacji Rozporządzenia o Ochronie Danych Osobowych (RODO) przez FINA znajdziesz tutaj.