INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY
iPSB
  wyszukiwanie zaawansowane
 
  wyszukiwanie proste
 
Biogram Postaci z tego okresu

Andrzej Gembicki h. Nałęcz  

 
 
brak danych - 1654
Biogram został opublikowany w latach 1948-1958 w VII tomie Polskiego Słownika Biograficznego.
 
 
 
Spis treści:
 
 
 
 
 

Gembicki Andrzej († 1654), h. Nałęcz, biskup łucki, pochodził z senatorskiej rodziny; był synem Jana, podczaszego poznańskiego i Katarzyny Zaremba Cieleckiej, a bratem biskupa krakowskiego, Piotra i biskupa chełmińskiego, Jana. Dzięki opiece możnego krewnego, prymasa Wawrzyńca Gembickiego, kształcił się w szkołach jezuickich w Kaliszu, w Akademii Krakowskiej, w r. 1617 w Padwie, potem w podróżach zagranicznych, odbywanych w towarzystwie jezuity Juliusza Mancinelli. Pod jego wpływem G. poświęcił się stanowi duchownemu; był wzorowym kapłanem, odznaczał się sumiennością, prawością i pobożnością. Prymas Wawrzyniec wkrótce po wyświęceniu G-go obdarzył go kanonią kujawską i kustodią kruszwicką. W r. 1619 został kanonikiem gnieźnieńskim, kujawskim i łowickim. W r. 1620 na synodzie prowincjonalnym został wyznaczony na sędziego do spraw kościelnych. W l. 1620, 1625, 1630 posłował od kapituły gnieźnieńskiej na sejm walny. Za poparciem biskupa Tylickiego został dziekanem krakowskim. W r. 1621 mianował go król najpierw koadiutorem, a wkrótce rzeczywistym opatem trzemeszeńskim. Po odbyciu nowicjatu i złożeniu ślubów zakonnych G. zajął się gorliwie powierzonym mu klasztorem. W r. 1628 prekonizowany na biskupa teodozjańskiego został sufraganem prymasa Wężyka, a wkrótce koadiutorem biskupa łuckiego, Bogusława Radoszewskiego. Tego roku wziął udział w synodzie łowickim, a w r. 1631 uczestniczył w delegacji kapitulnej gnieźn. dla traktowania o zgodę między stanami. W r. 1633 G. w charakterze sekretarza brał udział w głośnym poselstwie Jerzego Ossolińskiego do Rzymu; wystarał się wówczas dla kapituły krakowskiej o przywilej noszenia kap rzymskich; w Rzymie popierał stanowisko Akademii Krakowskiej w jej sporze z jezuitami o przywilej utrzymywania wyższych szkół w Rzpltej, uzyskując nakaz zamknięcia akademij jezuickich; odtąd pozostał zawsze przeciwnikiem jezuitów, czego dawał dowody zwłaszcza na stolicy biskupiej. W Rzymie uczestniczył G. w obradach nad doprowadzeniem do porozumienia z dyzunitami, a przede wszystkim w sprawie zwrotu dóbr schizmatyckich. W r. 1636 król naznaczył G-go komisarzem do słuchania rachunków miasta Gdańska.

W początkach r. 1638 G. został biskupem łuckim. Po 18 owocnych latach rządów musiał zrezygnować z opactwa trzemeszeńskiego na rzecz swego brata Jana, choć szlachta wołyńska obstawała za nim na sejmie. Na stanowisku biskupa łuckiego G. okazał dużo energii i gorliwości: konsekrował kościoły, odbudowywał klasztory i szkoły, odbywał wizytacje, zwalczał schizmatyków i arian; wznowił seminarium duchowne przeznaczając na jego utrzymanie dochody ze wsi Hadynów i Łosice na Podlasiu oraz ze stałego podatku nałożonego na duchowieństwo. W czasie pierwszej swej wizytacji w r. 1641 nawoływał duchowieństwo do pracy i modlitwy. G. należał do tych nielicznych biskupów swego wieku, którzy stale w swej diecezji rezydowali; mieszkał w Łucku lub Janowie nad Bugiem; tytułował się biskupem łuckim i brzeskim. 9 VI 1641 zwołał do Łucka synod diecezjalny, na którym zorganizowano akcję katolicką na Wołyniu; uchwały synodalne kazał wydrukować Andrzejowi Piotrkowczykowi w Krakowie w r. 1651. Dla ułatwienia zwalczania schizmy kazał przetłumaczyć z ruskiego na polskie i ogłosić drukiem w Warszawie w r. 1641, a potem powtórnie w r. 1642 w Krakowie – ustawy synodu kijowskiego z r. 1640 pt. »Sobór kijowski schizmatycki przez O. Piotra Mohiłę złożony 1640, w którym iż wielkie absurda i przeciwności wierze św. znajdują się, przeto czułością i staraniem ks. A. Gembickiego, biskupa łuckiego, na przestrogę Rusi nie w unii będącej z ruskiego na polski przełożony«. Polecił też Janowi Brosciuszowi, profesorowi Akademii Krakowskiej, napisać apologię kalendarza rzymskiego dla łatwiejszego nakłaniania schizmatyckich Rusinów do jego przyjęcia; dzieło to ukazało się kosztem G. w r. 1641. W r. 1646 G. wraz z wojewodą ruskim, Jakubem Sobieskim, witał piękną łacińską oracją imieniem króla królowę Ludwikę Marię przy jej wjeździe do Warszawy. Wziął też w tym roku udział w głośnym pogrzebie hetmana Stanisława Koniecpolskiego w Brodach. W sprawie planowanej przez króla wojny tureckiej G. popierał stanowisko dworu, papieża i Wenecji. W r. 1647 na sejmie godził króla z izbą poselską. W czasie bezkrólewia r. 1648 był zwolennikiem oddania dowództwa Jeremiemu Wiśniowieckiemu i Tyszkiewiczowi; podpisał generalną konfederację z zastrzeżeniem praw Kościoła, a elekcję Jana Kazimierza na czele Wołynia. W czasie walk kozackich przebywał w Krakowie. Na wyprawę berestecką wystawił 100 żołnierzy, których król kazał zostawić jako gwardię królowej. W r. 1652 wybierał się osobiście do Rzymu, by przedstawić opłakany po wojnach kozackich i tatarskich stan swej diecezji łuckiej, ale powstrzymała go obawa przed zarazą i niebezpieczeństwami podróży, w jego wieku i stanie zdrowia. W liście więc zamknął swe żale nad ruiną diecezji. Na sejmie brzeskim r. 1653 gorliwie stawał w obronie religii katolickiej i papieża. G. zmarł w r. 1654 w swej rezydencji w Janowie Podlaskim (pochowany 6 V w kościele św. Michała u karmelitów bosych w Krakowie), pozostawiając pamięć gorliwego i pobożnego biskupa, szanowanego przez lud, nuncjuszów i królów. Brat Piotr, biskup krakowski, wzniósł mu na miejscu spoczynku wspaniały nagrobek z portretem malowanym na blasze.

 

W. Enc. Powsz. Il. XXIV 803–4; Orgelbrand IX 852–3; Niesiecki IV 101–2; Żychliński IV 106, XV 195; Uruski IV 132; Boniecki VI 24; Enc. kośc. VI 156; Estreicher XIII 98, 111, 309, 489, 528, XIV 381–2, XVII 29, 82–3, XXIV 57, 194, 373, XXIX 88; Theiner A., Vetera monumenta Pol. III 478–9; Vol. Leg. IV 172, 198, 203, 225; Łukowski, Archiwum trzemeszeńskie, Roczn. Twa Przyj. Nauk. Tor. XI (1881) 323, 363, 367, 371; Wielewicki, Dziennik III; Oświęcim, Diariusz 121, 126–7, 185; Temberski, Annales, 97, 218, 269, 273; Przyłęcki, Pamiętniki o Koniecpolskich, 293, 296; Niemcewicz, Zbiór pamiętników IV 158, 205; Memoriale Radziwiłła I 235, 291, 424, II 24, 35–46, 188, 262; Rzepnicki Fr., Vitae praesulum, P. 1762, II 384; Łętowski, Katalog; Korytkowski, Prałaci i kanonicy gnieźn. II 57–60; tenże, Arcybiskupi gnieźn. III 651, 705, 717, IV 23; Kubala, Ossoliński, 53, 273, 297, 477, 485; Czermak, Plany wojny tureckiej, 100; Załęski, Jezuici w Polsce, t. IV, cz. II 935, 941–2, IV 1487; Jocher, Obraz bibliograf. III 315; Chełmecki J., Wspomnienie o kościele św. Michała w Krakowie, Kr. 1860, s. 19–20; Sznarbachowski Fr., Początek i dzieje diec. łuckiej, W. 1926, 74, 76, 81; Bohomolec Fr., Życie Ossolińskiego J., Lipsk 1838, t. V 121, 124; Stecki, Łuck starożytny i dzisiejszy, Kr. 1876, 168; Lelewel, Polska, P. 1858, I 414; Zbiory Komitetu źródeł do dziej. życia umysł. Polski PAU; Teki rzymskie Kom. Hist. PAU XX, XXI, XXV, LXVI, LXXIV, LXXV, LXXVII.

Adam Przyboś

 

 
 
 
Za treści publikowane na forum Wydawca serwisu nie ponosi odpowiedzialności i są one wyłącznie opiniami osób, które je zamieszczają. Wydawca udostępnia przystępny mechanizm zgłaszania nadużyć i w przypadku takiego zgłoszenia Wydawca będzie reagował niezwłocznie. Aby zgłosić post naruszający prawo lub standardy współżycia społecznego wystarczy kliknąć ikonę flagi, która znajduje się po prawej stronie każdego wpisu.

Media

 
 
     
Mecenas
 
Uzywamy plików cookies, aby ułatwić Ci korzystanie z naszego serwisu oraz do celów statystycznych. Jeśli nie blokujesz tych plików, to zgadzasz się na ich użycie oraz zapisanie w pamięci urządzenia. Pamiętaj, że możesz samodzielnie zarządzać cookies, zmieniając ustawienia przeglądarki.
Informację o realizacji Rozporządzenia o Ochronie Danych Osobowych (RODO) przez FINA znajdziesz tutaj.