INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY
iPSB
  wyszukiwanie zaawansowane
 
  wyszukiwanie proste
 
Biogram Postaci z tego okresu
 Andrzej Gnojeński (Gnoiński) h. Rak     

Andrzej Gnojeński (Gnoiński) h. Rak  

 
 
Biogram został opublikowany w latach 1959-1960 w VIII tomie Polskiego Słownika Biograficznego.
 
 
 
Spis treści:
 
 
 
 
 

Gnojeński (Gnoiński) Andrzej h. Rak (Warnia) (ok. 1500–1572), starosta nowokorczyński i żarnowiecki, kalwin. Pochodził z gałęzi średniozamożnego rodu szlacheckiego Gnojeńskich, której główną posiadłość stanowiły Probołowice koło Wiślicy; był synem Przecława, a bratankiem znanych wojskowych: Lenarta, Lemparta i Mikołaja. G. w związku z posiadaniem licznego rodzeństwa odziedziczył chyba jedynie wieś Soboszów (par. Probołowice); dobra dziedziczne powiększył w nieznacznym stopniu, a swe znaczenie zawdzięczał przede wszystkim łasce króla, który obdarzał go, jako swego długoletniego (przynajmniej w l. 1519–40) dworzanina. Już w r. 1519, pełniąc funkcję łożniczego królewskiego, G. objął w posiadanie królewszczyznę Pieczeniegi, 31 I 1539 r. dostał burgrabiostwo krakowskie, między r. 1540 a 1544 pozyskał tenutę Żarnowiec oraz między końcem r. 1542 a 1544 starostwo grodowe w Nowym Mieście Korczynie. Dwie ostatnie królewszczyzny, obejmujące 3 zamożne miasteczka i kilkadziesiąt wsi, zostały G-emu zatwierdzone w dożywotnie posiadanie w l. 1548–9, a wójtostwo żarnowieckie nadano mu na wieczność. Nadania na rzecz G-ego były atakowane przez stronnictwo egzekucyjne.

Na dworze królewskim pozostawał, zdaje się, G. w bliskim kontakcie ze znanym z krytycyzmu religijnego Janem Zambockim, mimo to jednak jeszcze w r. 1551 był zapewne z przekonań katolikiem (czynił darowizny na rzecz kościoła i został zobowiązany do ochrony zakonników wygnanych z Pińczowa). Wkrótce potem nastąpiło przejście G-ego do obozu reformacji, gdyż w końcu 1552 r. odbyło się w Żarnowcu «conciliabulum» protestantów, a na synodach w l. 1559 i 1560 był G. wymieniany jako drugi spośród świeckich uczestników zebrania. W l. sześćdziesiątych, współpracując ze swym bratem stryjecznym, podstarościm nowokorczyńskim, Stanisławem, z mieszczaninem Stanisławem Koliżydkiem oraz z chłopami, starał się uszczuplić dobra i dochody duchowieństwa w okolicach Wiślicy, a w r. 1566 gościł w Żarnowcu znanego ministra kalwińskiego Wawrzyńca Discordię. Z poparciem G-ego należy związać rozwój żywotnych mieszczańskich gmin różnowierczych w Żarnowcu i Wiślicy. Umarł w r. 1572 bezpotomnie, pozostawiając dobra m. i. mężowi swej bratanicy, arianki Jadwigi, kaszt. żarnowskiemu Janowi Sienieńskiemu.

 

P.S.B., V 173; Boniecki; Niesiecki; Paprocki; – Jaskłowski W., Żarnowiec i jego okolica, „Przew. Nauk. i Liter.” R. 38: 1910 s. 78–80, 856, 858–860, 943; Ljubovič N., Istorija reformacii v Pol’še, W. 1883 s. 138; Węgierski A., Libri quatuor Slavoniae reformatae, Amsterdam 1679 s. 533; Wiśniewski J., Historyczny opis kościołów, miast, zabytków i pamiątek w Olkuskiem, Mariówka 1933 s. 493; tenże, Historyczny opis kościołów… w Pińczowskiem…, Mariówka 1927 s. 128; Wotschke T., Geschichte der Reformation in Polen, Lipsk 1911 s. 110; – Acta Tom., X 276, 310; Bibl. Ordyn. Krasińskich za r. 1869, W. 1869 s. 147; Dzienniki sejmów… 1555 i 1558 r., Kr. 1869 s. 38; Lasciana…, Wyd. H. Dalton, Berlin 1898 s. 398, 481, 512; Matricularum Sum., t. IV cz. 1 nr 422, 8167 cz. 2 nr 10290, 12237 cz. 3 nr 18612, 19521, 21696 cz. 4 s. 191 t. V, cz. 1 nr 321, 488, 3438, 3494, 3592; Mon. Pol. Vat., IV 829; Ojczyste wspominki, Wyd. A. Grabowski, I 8; Polska XVI w. pod względem rozsiedlenia, Wyd. F. Piekosiński, „Herold Pol.” 1906 t. 4 s. 2, 8; Regestra thelonei aquatici Wladislaviensis, Wyd. S. Kutrzeba, Kr. 1915; Źródła dziej., XIV 217; – Arch. Państw. w Kr.: Terr. Crac. XXVIII 391–2, t. XXXI s. X–XI, t. CLXXXIX 44, CXC 124–6, XLII 77–79, 876, Castr. Biec. XVI 269, XVII 147; Arch. Kurii Metrop. w Kr.: Wizytacje z depozytu Kapituły Krak., I 166, 237, XV 84–6, 88, XVI 22 XX 70, Acta Officialia LXXXVIII 860, 868 i i.; Arch. Kapit. Krak.: Acta Actorum VI, k. 172 r.; B. Czart.: rkp. 3074 s. 130–3; B. Jag.: rkp. 6904 k. 32.

Wacław Urban

 

 
 
 
Za treści publikowane na forum Wydawca serwisu nie ponosi odpowiedzialności i są one wyłącznie opiniami osób, które je zamieszczają. Wydawca udostępnia przystępny mechanizm zgłaszania nadużyć i w przypadku takiego zgłoszenia Wydawca będzie reagował niezwłocznie. Aby zgłosić post naruszający prawo lub standardy współżycia społecznego wystarczy kliknąć ikonę flagi, która znajduje się po prawej stronie każdego wpisu.
 
     
Mecenas
 
Uzywamy plików cookies, aby ułatwić Ci korzystanie z naszego serwisu oraz do celów statystycznych. Jeśli nie blokujesz tych plików, to zgadzasz się na ich użycie oraz zapisanie w pamięci urządzenia. Pamiętaj, że możesz samodzielnie zarządzać cookies, zmieniając ustawienia przeglądarki.
Informację o realizacji Rozporządzenia o Ochronie Danych Osobowych (RODO) przez FINA znajdziesz tutaj.