INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY
iPSB
  wyszukiwanie zaawansowane
 
  wyszukiwanie proste
 
Biogram Postaci z tego okresu
 Andrzej Rudzki     

Andrzej Rudzki  

 
 
1713-11-29 - 1766-05-07
Biogram został opublikowany w latach 1991-1992 w XXXIII tomie Polskiego Słownika Biograficznego.
 
 
 
Spis treści:
 
 
 
 
 

Rudzki Andrzej (1713–1766), jezuita, filozof, teolog, prowincjał. Ur. 29 XI na Mazowszu w rodzinie szlacheckiej.

Dn. 12 VIII 1728 wstąpił R. do Towarzystwa Jezusowego w Krakowie; miał już wówczas ukończoną szkołę średnią z retoryką włącznie. W domu probacji przy kościele Św. Szczepana odprawił dwuletni nowicjat; pierwsze śluby zakonne złożył 15 VIII 1730 w kolegium jezuitów w Kaliszu, dokąd po ukończeniu nowicjatu skierowano go na studia filozoficzne (odbył je w l. 1730–3) i następnie przez kolejne trzy lata odbywał praktykę dydaktyczną, najpierw ucząc w Łęczycy infimy i gramatyki, a przez następne dwa lata w Rawie Mazowieckiej – infimy i gramatyki oraz syntaksy. W l. 1736–40 studiował teologię: pierwszy rok w kolegium jezuitów w Kaliszu, a następnie w Poznaniu, gdzie w r. 1739 przyjął święcenia kapłańskie. Po ukończeniu studiów uczył syntaksy w Piotrkowie, a w r. 1741/2 odbył w Jarosławiu, w domu przy kościele Św. Jana, tzw. trzecią probację (czyli studium prawa zakonnego i duchowości ignacjańskiej). Następnie przez rok był wykładowcą retoryki w Piotrkowie. Od r. 1743 przez dwa lata uczył retoryki w Kaliszu, a w trzecim był wykładowcą etyki i matematyki na istniejącym tam studium filozoficznym. W l. 1746–8 prowadził w kolegium jezuitów na przedmieściu Gdańska Stare Szkoty (dziś dzielnica Gdańska Orunia) dwuletni kurs filozofii dla studentów świeckich. Z tego okresu pochodzi jego publikacja Philosophia orthodoxa … (Poznań 1747). Podczas pobytu w Gdańsku 5 II 1747 zlożył R. uroczystą profesję czterech ślubów. Kurs filozofii prowadził następnie w Lublinie (1748–50), a pod koniec kursu wydał książkę Aristotelica philosophia … (Lublin 1750). Po jego zakończeniu pozostał tam jeszcze rok jako wykładowca teologii moralnej. W r. 1751/2 przebywał w domu profesów przy kościele Św. Barbary w Krakowie jako kaznodzieja i duszpasterz (operarius). W l. 1752–5 prowadził w Kaliszu trzyletni kurs filozofii dla kleryków jezuickich i studentów świeckich. Kolejne osiem lat (1755–63) spędził R. w krakowskim kolegium przy kościele Św. Piotra i Pawła na stanowisku profesora teologii scholastycznej.

Jako filozof R. był zwolennikiem i obrońcą filozofii arystotelesowsko-tomistycznej, należąc do nurtu antykartezjanizmu jezuickiego, czemu dał m. in. wyraz w dwóch swych pracach filozoficznych. Philosophia orthodoxa (wyd. pod nazwiskiem swego ucznia Wojciecha Obrębskiego) była rozprawą wykazującą wyższość filozofii arystotelesowskiej nad filozofią nowszą. Druga praca pt. Aristotelica philosophia… stanowi kompendium filozoficzne o celach popularyzatorskich, oparte na wielu autorytetach (ok. 60 nazwisk z różnych okresów filozofii), wśród których dominują Arystoteles i św. Tomasz, ale i św. Augustyn oraz Cyceron, a z filozofii nowszej F. Suárez i Ch. Wolff. Znaczna część pracy składa się z pytań i odpowiedzi, wśród których znajdują się tzw. pytania zajmujące (Quaestiones curiosae), obok zagadnień ściśle filozoficznych obejmuje pewne zagadnienia z historii i historii Kościoła. R. był przekonany o niekwestionowanej wyższości filozofii perypatetyckiej w jej XVIII-wiecznej wersji. W metafizyce daje się zauważyć wpływ poglądów Suáreza. Przy omawianiu zagadnień fizyczno-przyrodniczych R. z pozycji arystotelesowskiej definicji ruchu odrzucał system heliocentryczny.

Obie prace R-ego miały na celu obronę filozofii scholastycznej przed zagrożeniem ze strony kartezjanizmu; jako krytyk Kartezjusza włączył się do dyskusji (1746–55) ze zwolennikami nowych prądów filozoficznych. Filozofii Kartezjusza poświęcił R. wiele miejsca, a zarzuty skierowane pod jej adresem przyjął głównie za Jerzym Gengellem, twórcą polskiego antykartezjanizmu. Szczególnej krytyce poddawał zasadę powszechnego wątpienia, definicję ciała jako rozciągłości i natywizm Kartezjusza. Te bowiem tezy systemu podważały istnienie Boga, nieśmiertelność duszy, sakrament Eucharystii i ogólne podstawy wiary. Zarzuty R-ego nie wniosły do krytyki kartezjanizmu oryginalnej myśli, poza wcześniej utrwalonymi tak na polskim, jak i zachodnim gruncie. Zarazem R. usiłował wykazać użyteczność filozofii arystotelesowskiej w sporach filozoficzno-światopoglądowych swojej epoki. Czyniąc filozofię Kartezjusza przedmiotem szczególnego wyjaśnienia, a nawet, zwalczając ją, zarazem ją upowszechniał.

Po podziale w r. 1756 polskiej prowincji jezuitów został R. przydzielony do prowincji wielkopolskiej. Dn. 12 I 1760 wygłosił na powitanie wizytującego kolegium jezuitów w Krakowie nuncjusza A. Viscontiego okolicznościową mowę, która została wydana drukiem. W r. 1763 skierowano R-ego do Piotrkowa, gdzie 26 III 1764 został rektorem kolegium, ale już 15 VII 1765 został przełożonym prowincji wielkopolskiej z siedzibą w Krakowie.

R. zdobył znaczny rozgłos jako kaznodzieja. Trzy jego kazania ukazały się drukiem. Młodzież z kolegium szlacheckiego w Poznaniu poświęciła mu wydany drukiem poemat z okazji odbywanej przezeń w lutym 1766 wizytacji kolegium poznańskiego, podczas której odbył się popis uczniów z historii, geografii i innych przedmiotów. W tym czasie R. już poważnie niedomagał. Zmarł 7 V 1766 w Toruniu podczas wizytacji prowincjalskiej.

 

Estreicher; Backer-Sommervogel, Bibl. Comp. de Jésus, VII 289–90; Bibliogr. filozofii pol., I 106–7; Brown, Bibl. pisarzów; Filoz. w Pol. Słown.; Hist. Nauki Pol., VI; – Bednarski S., Upadek i odrodzenie szkół jezuickich w Polsce, Kr. 1933; Bieńkowska B., Kopernik i heliocentryzm w polskiej kulturze umysłowej do końca XVIII wieku, Wr. 1971 s. 86, 122–3, 191; Chmaj L., Kartezjanizm w Polsce w XVII i XVIII w., „Myśl Filoz.” 1956 nr 5 s. 86, 87; Darowski R., Stosunek Andrzeja Rudzkiego SJ (1713–1766) do filozofii Kartezjusza, „Studia Philosophiae Christianae” T. 24: 1988 nr 1 s. 170–6; Hinz H., Sikora A., Polska myśl filozoficzna. Oświecenie, Romantyzm, W. 1964 s. 93–108; Kwiatkowski T., Filozofia polska w szkołach Komisji Edukacji Narodowej, „Studia Filoz.” 1973 nr 10 s. 5–6; Lang W., Z zagadnień walki z filozofią scholastyczną, Studia i Mater. z Dziej. Nauki Pol., S. A, W. 1954 t. 2, s. 418, 422; Morawiec E., Filozofia Kartezjusza w polskiej literaturze filozoficznej XX wieku, „Studia Philosophiae Christianae” T. 1: 1966 s. 67; Pelczar J. S., Zarys dziejów kaznodziejstwa w Polsce, Kr. 1917 s. 309–10; Pujdak J., Antoni Wiśniewski. Prekursor filozofii Oświecenia w Polsce, Londyn 1974 s. 69, 70; Smoleński W., Przewrót umysłowy w Polsce wieku XVIII, Wyd. 3, P. 1949; Struve H., Historia logiki jako teorii poznania w Polsce, Wyd. 2, W. 1911 s. 174, 192, 193; Wąsik W., Kartezjusz w Polsce, „Przegl. Filoz.” T. 40: 1937 s. 228–9; Załęski, Jezuici, III cz. 2; – Arch. Rom. S.I.: Polonica 25–35, 46–47, Pol. Mai. 48 (Katalogi roczne i trzyletnie z l. 1730, 1737, 1743, 1746, 1749, 1754, 1761, 1764), Germanica 48 k. 290–291 (własnoręcznie napisana formuła profesji), Pol. 84 k. 161 (Hist. Coll. Torun. 1764–7), Pol. 86 k. 259 (nekrolog); B. Jag.: rkp. 5194 I k. 109v. (własnoręczny memoriał prowincjała R-ego z 13 II 1766 dla Kolegium TJ w Poznaniu); Darowski R., Andrzej Rudzki jako filozof, „Arch. Hist. Filozofii i Myśli Społ.” [w druku].

Roman Darowski

 
 
 
Za treści publikowane na forum Wydawca serwisu nie ponosi odpowiedzialności i są one wyłącznie opiniami osób, które je zamieszczają. Wydawca udostępnia przystępny mechanizm zgłaszania nadużyć i w przypadku takiego zgłoszenia Wydawca będzie reagował niezwłocznie. Aby zgłosić post naruszający prawo lub standardy współżycia społecznego wystarczy kliknąć ikonę flagi, która znajduje się po prawej stronie każdego wpisu.
 
     
Mecenas
 
Uzywamy plików cookies, aby ułatwić Ci korzystanie z naszego serwisu oraz do celów statystycznych. Jeśli nie blokujesz tych plików, to zgadzasz się na ich użycie oraz zapisanie w pamięci urządzenia. Pamiętaj, że możesz samodzielnie zarządzać cookies, zmieniając ustawienia przeglądarki.
Informację o realizacji Rozporządzenia o Ochronie Danych Osobowych (RODO) przez FINA znajdziesz tutaj.